Het pianoduo blijft een geliefde combinatie binnen de jazz en de geïmproviseerde muziek. Alleen al bij ECM Records verschenen de afgelopen maanden een zestal albums waarin we de piano in deze combinatie horen. Vandaag besteed ik aandacht aan een cd waarop we de piano horen in combinatie met de altviool: 'Transylvanian Dance'.

Begin vorige eeuw maakte de Hongaarse componist Béla Bartók diverse tochten door Transsylvanië, nu een deel van Roemenië, om opnames te maken van de plaatselijke volksmuziek. Muziek die hij vervolgens verwerkte in zijn eigen composities. Die opnames bleven gelukkig bewaard en acht daarvan werden door pianist Lucian Ban - afkomstig uit dezelfde streek - en altviolist Mat Maneri gebruikt voor de stukken op hun album 'Transylvanian Dance'. Het betreft hier liveopnames, gemaakt in het in de streek gelegen Timișoara.

Over de wonderlijke opener 'Poor Is My Heart' zegt Maneri, iets wat we goed terug horen in zijn vioolspel: "Poor Is My Heart never fails to fill mine. There's a magic of sorrow that can be manipulated with a simple slide of ambiguous harmony. I often find myself moved by the melody as I'm playing it, by the magic of the echoes of the past vibrating in the present." Iets wat volgens mij ook sterk geldt voor 'Romanian Folk Dance', dat door het relatief langzame tempo eigenlijk helemaal niet klinkt als een volksdans.

Wat het duo van 'Lover Mine Of Long Ago' maakt, is minstens zo bijzonder. De melancholie uit de titel krijgt prachtig gestalte middels vrij karige, maar doeltreffende piano-aanslagen en prachtig droevig, vrij duister altvioolspel. Vergelijkbaar hiermee is 'The Exchanted Stag', alleen klinkt de muziek hier wat minder melancholiek. Tussen deze twee stukken valt de stomende ritmiek van Ban in het titelstuk bijzonder op, opzwepend en broeierig zet het Maneri aan tot al even swingende strijkbewegingen. Maar dat stuk vormt wel een uitzondering, ook 'The Harvest Moon Ballad' - het origineel van Bartók bevat een lied van twee vouwen waarin ze dank uitbrengen aan God voor de goede oogst - klinkt opvallend droevig. Ban: "Our take sought to reveal this aching, yearning quality", iets dat mijns inziens uitstekend gelukt is. Ook bijzonder is de klank van Maneri in 'The Boyar’s Doina', hou het daar maar eens droog bij.

Labels: cd, Lucian Ban, Mat Maneri

(Ben Taffijn, 31.3.25) - [print] - [naar boven]

In 1926 stuurde dagblad De Telegraaf zijn muziekrecensent Louis Arntzenius naar Amerika. Hij moest verslag uitbrengen over het culturele leven aldaar. Arntzenius bracht een bezoek aan een 'colored theater' in Newark, New Jersey, waar hij een avond met zwarte artiesten meemaakte. 'Ik ben de aller-eenigste van ander ras,' schreef hij. De ster van de show was Clara Smith, een van de zogeheten 'classic blues singers'. 'De kreet!' kraste de scribent. 'Van achter de coulissen komt hij, luid en klagend: de noot der blues... Opeens staat Clara daar, het lichaam als een vlam, in fel oranje en zwart om 't bruin der huid. Wijd open is de mond, als in een trance ligt 't hoofd achterover. En hard, wreed klinkt de blues-noot als 'n pijnschreeuw, ons allen opjagend en verschrikkend. Luid, luid, diep trillend uit de keel gescheurd, de gil van een gekweld, gemarteld dier.'

Eddy Determeyer beschrijft de opkomst van de blues onder een jong publiek in de jaren zestig en laat zien dat Nederland daarbij een soort voortrekkersrol heeft gespeeld.

Klik hier om het artikel te lezen.

Labels: artikel, blues, Clara Smith

(Maarten van de Ven, 25.3.25) - [print] - [naar boven]

Misschien zijn we gewoon teveel verwend in De Smederij, de laatste maanden. Dat de bovenburen elke dinsdagavond de grond onder de voeten verliezen wanneer beganegronds het dak erafgaat. Want op zich is Harry van der Laan (Zwolle, 1970) gewoon een prima saxofonist met een mooi vol, licht geruwd geluid. Maar zijn aanpak was dus wat meer introvert dan we van de wekelijkse Jazz Jams gewend zijn. Een Boss Tenor weliswaar - maar dan van het zachtzinnige soort. Dat liet hij duidelijk horen in 'Amsterdam After Dark' van collega-tenorist George Coleman en in 'This I Dig Of You' van zijn held Hank Mobley, de kampioen middengewicht van de jazztenoristen. Wanneer de serie 'Midnight Slows' van het Franse label Black And Blue nog had bestaan had Van der Laan daar mooi ingepast. Naast Buddy Tate. Associaties met het balladwerk van tenorist John Coltrane drongen zich op in de compositie 'Szo En Szo' van de leider (wanneer ik het goed heb verstaan). Van der Laan is cultuurhistoricus van zijn vak, dus die associaties waren niet zo vreemd.

Het begeleidende trio van Diederik Idema, Hans Lass en Sebastian Demydczuk - piano, bas en drums respectievelijk - is een goed op elkaar ingespeelde unit. Nochtans duurde het even eer de neuzen dezelfde kant opstonden. Alsof iedere muzikant een ander liedje in zijn hoofd had. De verbroedering was een feit in 'AM-PM', andermaal een stuk van de saxofonist, gebaseerd op 'Night And Day'. Hierin bewees Lass maar weer eens dat hij in veel situaties de meest avontuurlijke solist is. Idema roerde listig 'Milestones' door 'Speak Low', waar Demydczuk een lange, intense solistische bijdrage aan leverde.

Foto: Hammie van der Vorst

Labels: concert, Diederik Idema, Hans Lass, Harry van der Laan, Sebastian Demydczuk

(Eddy Determeyer, 22.3.25) - [print] - [naar boven]

Vocaliste Sanne Rambags is een van die musici die op deze blog met een zekere frequentie voorbij komt, al was de laatste keer alweer drie jaar geleden, bij het verschijnen van het album 'Sonna'. In 2018 kreeg zij een compositieopdracht van November Music, waarvoor ze een negental schilderijen van de Noorse kunstenaar Edvard Munch als uitgangspunt nam. Deze collectie, waarvoor Munch menselijke aspecten als liefde, angst, dood en jaloezie als basis nam, noemde hij 'The Frieze Of Life: A Poem About Life, Love And Death' en exposeerde hij voor het eerst in Berlijn, in 1902. Rambags maakte evenzoveel stukken waarin ze op haar manier reflecteert op die schilderijen, soms haar stem inzettend als louter klank - wat ik toch altijd nog het meest boeiende vind - soms ook werkend met teksten, regelmatig gebaseerd op dagboekfragmenten van Munch. Na die première verdween deze cyclus in de la om er pas vorig jaar weer uit te komen. Met violiste Roosmarijn Tuenter, pianist Jeroen van Vliet en percussionist Joost Lijbaart legde ze de compositie vast en bracht deze eind vorig jaar uit als download bij haar eigen label, Sonna Records. Naar aanleiding daarvan startte een korte tour bij Paradox in Tilbug, voor Rambags een tweede huiskamer.

Inmiddels verblijft ze al enige tijd in Oslo, bezig met een master. De liefde voor Noorwegen zit dus diep, iets dat we al geruime tijd terughoren in haar muziek en zeker ook in deze cyclus, die duidelijk aan zeggingskracht wint nu ze die schilderijen daar letterlijk binnen handbereik heeft. En ook in deze cyclus bemerken we dat Rambags door de jaren heen opvallend consistent bezig is geweest, want deze muziek had net zo goed gewoon vorig jaar gecomponeerd kunnen zijn; zo goed vergelijkbaar is het met alles wat ik de afgelopen jaren van haar hoorde, zowel op cd als live. Ook hier valt op hoe graag ze werkt met subtiele klanken en uitgebeende vormen. Zelden horen we in die stukken veel meer dan strikt noodzakelijk is. Rambags schuift twee stenen over elkaar, ademt eens diep in en uit; Van Vliet slaat slechts een paar noten aan, met die fluwelen aanslag, zo kenmerkend voor hem; Lijbaart beperkt zich regelmatig tot een paar belletjes of een enkele streek met een strijkstok langs een bekken en ook Tuenter heeft vaak genoeg aan wat pizzicato spel. Die paar stukken waarin er dan ineens wél sprake is van dynamiek klinken dan voor je gevoel veel harder als in werkelijkheid het geval is, zo gewend ben je aan dat subtiele, sterk gedoseerde spel. Direct al in dat eerste stuk 'Starry Night' bijvoorbeeld, gecomponeerd met die prachtige sterrenhemel van Munch in gedachten, horen we dat subtiele spel, bijvoorbeeld middels dat patroon dat Van Vliet speelt, prachtig aangevuld door Tuenter, spel dat door merg en been gaat. Diezelfde valt op in 'Madonna', al even subtiel en karig. Louter een bijzonder strak, pizzicato gespeeld motief, een enkele noot van Van Vliet, en Lijbaart met die strijkstok: het is allemaal precies genoeg en zeker niet meer dan dat.

Daartussen beweegt Rambags zich, met niet te preciseren klanken, zuivere ademhaling en soms met teksten, deze opdienend in Sprechgesang - bijvoorbeeld in 'Anxiety', met teksten uit het dagboek van Munch - of met veel gevoel en emotionele kracht de woorden naar buiten slingerend, zoals in 'The Voice'. Mooi is ook als Tuenter de tweede stem zingt, bijvoorbeeld in 'Woman Of Three Stages'. Bijzonder hoe die vocale klanken hier in elkaar grijpen, elkaar versterken. Rambags doet hier in alle opzichten recht aan dat bijzonder werk van Munch. Net zoals je bij die schilderijen altijd het gevoel hebt dat er nog een wereld achter ligt, dat Munch een sluier oplicht van zijn gevoelsleven, maar ook niet meer dan dat, zo krijg je ook bij Rambags het gevoel dat er nog veel meer te vertellen valt. Voeg daarbij dat Munch een Noor was en dat zeker de laatste tijd Rambags daar steeds dichter bij komt, steeds beter aanvoelt welke muziek er bij die peilloze dieptes van zijn schilderijen past: een combinatie van Scandinavische jazz, geïmproviseerd en de volksmuziek van daar. Muziek ook waar de leegte in doorklinkt. Goed dat ze deze cyclus opnieuw heeft opgepakt en nu ook voor ons heeft vastgelegd. Dat en haar verblijf in Noorwegen zal haar ongetwijfeld gaan inspireren tot verdere stappen.

Klik hier om het album 'The Frieze Of Life' te beluisteren.

Foto: Eddy Westveer

Labels: cd, concert, Jeroen van Vliet, Joost Lijbaart, Roosmarijn Tuenter, Sanne Rambags

(Ben Taffijn, 18.3.25) - [print] - [naar boven]

Het concept ligt zo voor de hand. Twee aan elkaar gewaagde tenorsaxofonisten die elkaar niet alleen uitdagen, maar ook aanvullen en versterken. Nochtans kan ik me uit de geschiedenis van de jazz maar twee of drie voorbeelden voor de geest halen (tenor battles reken ik voor het gemak niet mee). De duo's Zoot Sims-Al Cohn en Eddie Davis-Johnny Griffin en, dichter bij huis, het ATO (Amsterdams Tenoren Onderzoek) uit de jaren zeventig en tachtig. Maar dat waren drie tenoristen, Hans Dulfer, Rinus Groeneveld en Jan Cees Tans, dus die tellen strikt genomen niet mee.

In De Smederij haalden de saxofonisten Gerben Wasser en Art Badenko alles uit de kast om hun grote voorgangers eer te bewijzen. Daarin slaagden de heren met vlag, wimpel en een tien met een griffel. Gelijk met het nummer waarmee werd afgetrapt, Joris Teepes 'Second Avenue Story', werden we meegesleurd, een maalstroom van harmonieën en disharmonieën in, van waanzin en ontnuchtering. Nou, ontnuchtering, daar kwamen we eerlijk gezegd niet eens aan toe. De geluiden uit de saxen schoven en schuurden langs elkaar, soms ging de muziek richting vroege free jazz, maar vaker zaten we midden in de souljazz. Daarbij speelde Wasser overwegend eerste en van de twee zware tenoren was hij de zwaarste. Maar in feite beschikte Badenko over een vergelijkbaar kamerbreed geluid. Op milde wijze naaiden de blazers elkaar op, waarbij ze elkaar eerder completeerden dan overhoop bliezen.

Ook drummer Nitin Parree bleek een ontdekking. Niemand die zijn 'r' even feilloos kan laten rollen op de snaartrommel. Hij speelde met pit en plezier en zijn accenten stampten de band voorwaarts. Met een vingerknip zat hij in een groove en zie hem daar maar eens uit los te bikken. Bassist Joris Teepe had de dankbare taak om de naden te stikken waarmee het ensemble bijeen werd gehouden.

Van de andere kant: op deze manier komen we natuurlijk nooit van die jazzmuziek af.

Foto: Hammie van der Vorst

Labels: Art Badenko, concert, Gerben Wasser, Joris Teepe, Nitin Parree

(Eddy Determeyer, 15.3.25) - [print] - [naar boven]

Een ongewoon album opgebouwd rond korte tracks die de Noorse drummer Thomas Strønen opnam tijdens wat beschikbare studiotijd. Tijdens de pandemie bezorgde hij die aan een paar muzikanten die ermee aan de slag gingen. Het resultaat is een combinatie van compacte solo- en duostukken. En als Taborn spontaan reageerde op wat hij toegestuurd kreeg, dan studeerde Sinikka Langeland eerst de patronen in, vooraleer ze er haar kantele (uit de citerfamilie) en zang over legde. Samen met Chris Potter wordt het geluid wat opengetrokken richting kosmos, terwijl Jorge Rossy, vooral bekend als drummer, hier opvalt met zuinig rondgestruinde pianoklanken. Het maakt van 'Relations' een ongewone vingeroefening die fascineert, maar uiteindelijk niet lang nazindert. Daarvoor mist het cohesie en een spanningsboog.

Thomas Strønen (drums, percussie), Craig Taborn (piano), Chris Potter (sopraansax, tenorsax), Sinikka Langeland (kantele, zang), Jorge Rossy (piano).

Klik hier om een track van dit album te beluisteren: 'Pentagonal Garden'.

Deze recensie verscheen ook in Jazz&mo'

Labels: cd, Chris Potter, Craig Taborn, Jorge Rossy, Sinikka Langeland, Thomas Stronen

(Guy Peters, 14.3.25) - [print] - [naar boven]

De soli van altsaxofoniste Kika Sprangers hebben wel iets van wat je in de klassieke muziek doorgecomponeerde werken noemt. Korte thema's duiken op en gaan kopje onder, herhaling is uit den boze. Doorgaans is er ook geen duidelijk omschreven metrum. Als er al sprake is van helder omlijnde structuren, zou je eerder aan suites moeten denken dan aan traditionele jazzschema's.

Mede daardoor is je geen seconde verveling gegund. Qua sound en inhoud zitten haar bedachtzame soli dichter bij Lee Konitz dan Earl Bostic, om maar twee uitersten van het spectrum te noemen. 'De man die op eierschalen loopt’, zo werd trompettist Miles Davis in de jaren vijftig wel aangeduid. Welnu, ook onder Sprangers' voeten blijven die keurig heel.

Haar benadering van de sopraansaxofoon is vergelijkbaar, meer Wayne Shorter dan Sidney Bechet. Haar geluid is vol en lyrisch, niet zo schraal als bij sommige van haar collega's, die voornamelijk schalmeien evoceren.

Dat onwijs gave geluid wordt ondersteund door Thomas Pol op contrabas en Jamie Peet op drums. Pols begeleidende partijen zijn in feite ook speelse, avontuurlijke solo's. Daarbij zijn zijn noten helder en duidelijk gedefinieerd en onwaarschijnlijk mooi. Peet geeft het feest der schoonheid reliëf. Listig voegt hij velerlei ritmen aan het brouwsel toe, hij kan de spanning behoorlijk opvoeren en toch altijd 100% in controle blijven.

Zo, daar kunnen we weer een tijdje op vooruit.

Foto: Wim van de Vrugt

Labels: concert, Jamie Peet, Kika Sprangers, Thomas Pol

(Eddy Determeyer, 12.3.25) - [print] - [naar boven]

Concert | Jazztube
Van een niet mis te verstane eigenheid
Matthias Van den Brande Quartet feat. Jean-Paul Estiévenart, donderdag 20 februari 2025, CC Palethe, Pelt

Vers van de pers presenteerde het kwartet bij PELT JAZZ in CC Palethe deze avond hun nieuwe cd 'Fields Of Color'. Deze week ontving ik de opnamen die onze audiomaster Piet Vermonden maakte van het concert. Een welkome hulp en herbeleving bij het schrijven van deze recensie.

Na de opener 'Lunar Landscape' volgt 'The Subway'. We horen klip en klaar dat alle musici van dienst hun brevet van vermogen al jaren op zak hebben. Zoals hier bassist Tijs Klaassen, met een lange loepzuivere pizzicato solo impro van hoog tot laag.

'Yellow Fields' [ZIE JAZZTUBE HIERONDER] opent met een sprankelende feature van trompettist Jean-Paul Estiévenart, scherp op de snede met inzet van het hele instrumentregister. Saxofonist Matthias Van den Brande vervolgt met een aansprekend muzikaal betoog, dat aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. De compositie eindigt met een gedecideerd coda van drummer Wouter Kühne en tutti slot.

Verder gaat het met de ballad 'Nostalgia', met een vrije intro van tenorsax en een substantiële bijdrage van de contrabas. Weemoedig, breekbaar, verhalend en mijmerend zijn de associaties hierbij. 'Multiforms' begint met een pittig muzikaal duel van drums en saxofoon. Maar dan komt Estiévenart tussenbeide en maant tot kalmte. Zoals gebruikelijk in een formatie die zich onderling perfect verstaat wordt ruimschoots een weerwoord geboden aan Kühne. En dat doet de drummer terdege, veelzeggend en overtuigend.

De heerlijk lome ballad 'Seagram Murals' wordt door Klaassen geopend op een keyboard met summiere ter zake doende basale klanken, gevolgd door Van den Brande solo en uitgeschreven ensemblespel. Aansluitend soleert Estévenart met een improvisatie om U tegen te zeggen. Tot besluit presenteert Kühne met zijn rijke inventieve spel de finale 'klappen op de vuurpijl'.

De toegift 'Wow' is een compositie in uptempo van Kühne. Een kers op de taart, waarbij de rillingen over het lijf lopen met de stratosferische improvisatie van Estiévenart, een van de toptrompettisten van België. Behendig, trefzeker qua techniek en met een 'mals' geluid. Daarna improvisaties van Van den Brande en Klaassen van eenzelfde hoog niveau. Kortom, een van de vele hoogtepunten van het concert.

De composities, merendeels van de leider, zijn origineel, spanningsvol en van een niet mis te verstane eigenheid, die zijn klasse kenmerkt. En met dit kwartet werd de uitvoering ervan gesublimeerd.

Ten slotte spreek ik de hoop uit dat dit kwartet vaker te horen is op podia in België, Nederland en verder. Het bijwonen van een liveconcert als hierboven beschreven kan zomaar als memorabel worden ervaren, alle cd-opnamen ten spijt. Dit laat onverlet dat de recent verschenen cd 'Fields Of Color' een aanrader is. Mede omdat in de bijgaande liner notes Matthias Van den Brande uitleg geeft waarom hij bij het componeren al vanaf zijn jeugd inspiratie put uit het werk van kunstenaar Mark Rothko.

Foto's: Cees van de Ven. Klik hier voor meer foto's van dit concert.

Labels: concert, jazztube, Jean-Paul Estiévenart, Matthias Van den Brande, Tijs Klaassen, Wouter Kühne

(Cees van de Ven, 10.3.25) - [print] - [naar boven]

Wanneer deze band nog wat meer tijd in het oefenhok en op de podia doorbrengt, kan Zack Lober's NO FILL3R aanzienlijk aan cohesie winnen. Vooral in het begin van het optreden in Feerwerd hoorden we veel los zand. Teveel filler. De opzet, met de tenor van Jasper Blom die veelal tweede stem speelt achter de trompet van Suzan Veneman, biedt perspectieven. Maar waar de sax breed, kerkvullend speelt, laat de trompet vooral bedachtzame, doch geïsoleerde noten los. Blom gaat daarbij echt tot het gaatje, soms.

Drummer Sun-Mi Hong grossiert in strakke structuren, waaraan eveneens het nodige denkwerk vooraf is gegaan. Samen met leider en bassist Zack Lober vormt ze een organisch groovende basis. Met zijn begeleidende partijen geeft Lober zijn band een orkestrale opzet. In zijn solofeature 'Besame Mucho' kreeg het zo noodzakelijke voorspel dat tot de vele kussen leidt uitgebreid aandacht.

Volgende maand staat NO FILL3R in de studio voor zijn tweede album. Nog een paar weken om de puntjes op de i te krijgen, dus.

Foto: Jan Tempel

Labels: concert, Jasper Blom, NO FILL3R, Sun-Mi Hong, Suzan Veneman, Zack Lober

(Eddy Determeyer, 7.3.25) - [print] - [naar boven]

Vooruitblik
Transition To Equality

Aan de vooravond van de Internationale Vrouwendag 2025 zet Transition To Equality op vrijdag 7 maart Vrouwen in Muziek binnen Nederland in de schijnwerpers. Hoe is de balans op het speelveld in de klassieke muziek, popmuziek, jazz, world, impro en contemporary anno 2025. Transition To Equality gaat op zoek naar oplossingen: wat kan er beter en wat kunnen we van elkaar leren binnen de verschillende genres? Hoe zorgen we dat vrouwen gelijke kansen krijgen op het speelveld en bij toelatingen op conservatoria?

BiMpro, Mind the Gap! en ZoJazz-Stage hosten deze derde editie van Women in Music in het Zandkasteel in Amsterdam-Zuidoost. Vorig jaar was het percentage mannen in het publiek en de panels 25%, dat mag meer zijn! Deze editie is het speelveld verlegd naar álle muzikale genres.

In het middagprogramma worden onderzoekscijfers gedeeld. We bespreken de sociale (on)veiligheid met experts in panels en hebben discussies over ouderschap als uitvoerend musicus. Hoe ziet het speelveld eruit in de verschillende genres, op conservatoria, podia en festivals? En hoe zit het bij componisten en tekstdichters, airplay, playlists, radio en tv? Zo wordt bijvoorbeeld maar 22% van de muziek op de radio uitgevoerd door een vrouwelijke artiest.

In de panels zitten onder meer Laurien Timmermans (directeur ArtEZ Arnhem & Zwolle), Juan Martinez (artistiek leider van het Jazz Orchestra of the Concertgebouw), Okke Westdorp (directeur van het Conservatorium Amsterdam), componist-saxofonist Marike van Dijk (afdelingshoofd Prins Claus Conservatorium Groningen) en Boy Edgarprijs-winnaar en musicoloog-fluitist Ronald Snijders. De panels worden afgewisseld met muzikale intermezzo's van vrouwelijke componisten, zoals Saskia Venegas & Maya Friedman (modern gecomponeerd), Giefa Sparkle (R&B) en SaraLee Vos & Susana Raya (nederpop met een bluesy randje).

Het avondprogramma bestaat uit een concert en een jamsessie met bekende vrouwelijke componisten, musici en jong talent uit de jazz, world em impro, waaronder Lilian Vieira, Hermine Deurloo, Ellister van der Molen, Jina Sumedi, Simone Mens, Truus Engels en hosts Graziella Hunsel Rivero en Fleurine.

De dag is voor iedereen toegankelijk: muziekprofessionals en -studenten, pers, stakeholders en andere geïnteresseerden.

Klik hier voor meer informatie en om je aan te melden voor de verschillende onderdelen van deze dag.

Labels: Mind the Gap!, nieuws, Transition To Equality, vooruitblik

(Maarten van de Ven, 6.3.25) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Album van de maand:
Mete Erker - Tilburg
Noord | Tilburg B-Side
Klik hier voor meer informatie

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.