Concert / Boek / Cd
Indra, een vertelconcert
Boek met muziek door Monique De Adelhart Toorop / Uitgeverij: Witte Tjiktjak, 2021
Gezien: Theater De Mess, Naarden, 27 maart 2022 / De Nijverheid in Utrecht, 1 oktober 2021
Soms krijg je als jazzrecensent te maken met een project dat breder is dan alleen jazzmuziek, maar dat zo goed in elkaar is gezet en getuigt van zo'n hoog niveau, dat je er eenvoudigweg niet omheen kan. Dat is het geval bij 'Indra', een project van Monique de Adelhart Toorop. Zij is niet alleen een uitstekend jazzvocalist, maar ook theatermaker, schrijver, componist en illustrator. Samen met pianist PieterJan Cramer van den Bogaart, met wie ze al langer samenwerkt, schreef ze de muziek voor dit project, aangevuld met bijdragen van bassist Dion Nijland en drummer Nout Ingen Housz. Een vertelconcert, wat ook in een prachtig vormgegeven boek met luister-cd is uitgebracht.
Dat jazz en het voordragen van een tekst door een schrijver een mooi concept is, weten we al van de samenwerkingen die Corrie van Binsbergen aanging met onder anderen Toon Tellegen en Kees van Kooten. Adelhart Toorop gaat nog een stap verder. Zij doet alle disciplines zelf in nauwe samenwerking met haar muzikanten. Het schrijven van de teksten en muziek, het zingen en vertellen, het uitgeven van het zelf geschreven verhaal 'Indra' in boekvorm met eigen vormgegeven illustraties tot en met het opnemen van al het materiaal met geïmproviseerde sounds en zorgvuldige editing. Wat een monnikenwerk!
Adelhart Toorop is op onderzoek gegaan naar haar Indische roots. Als beoefenaar van de penjac silat (een Indonesische vechtkunst) was ze al bekend met de oosterse tradities. Op basis van haar zoektocht ontstond 'Indra', een Javaans sprookje waarin het hoofdpersonage Indra, een 15-jarig jongetje, op zoek gaat naar zijn vader. In deze zoektocht ontmoet Indra grote meesters bij wie hij in de leer gaat. In zijn avonturen op zijn levenspad wordt Indra geconfronteerd met tegenslagen, maar wordt hij ook steeds wijzer. Het verhaal staat vol met symboliek en archetypes. Het is eigenlijk een soort van mythologisch heldenverhaal. Knap geschreven door Adelhart Toorop, het boek lees je in een adem uit.
Terug naar de muziek. Adelhart Toorop koos bewust voor de jazz en niet voor Indonesische muziek. Het geeft het geheel een extra dimensie en daarnaast is ze ook dicht bij zichzelf gebleven. Zowel bij het vertelconcert als bij het beluisteren van de cd geven de improvisaties een extra lading aan de verhaallijn, die als een qeeste (zoektocht) is geschreven. Jazz met improviserende frases leent zich hier bij uitstek voor. De stijlen variëren. Van pure jazz tot rap.
Het eerste liedje 'Vliegen' komt eigenlijk al meteen binnen. Heel intiem en dichtbij gespeeld en gezongen, Indra droomt heel harmonisch, vragend en onbevangen. Elke levensfase kent een frase. Pianist Cramer van den Bogaart speelt fraaie harmonische liggingen en soli, Nijland is trefzeker in zijn notenkeuze en ook zijn improvisaties zetten het verhaal kracht bij. 'Hati Hati' is een spannend opzwepend stuk, waarin Nout Ingen Housz flink uithaalt met ritmische roffels en stevige beats. Cramer van den Bogaart soleert vrijuit en gaat voluit. In 'Vragen' blinkt Nijland uit. Zijn sound en frasering zijn werkelijk prachtig en inspirerend in zijn melodische walking bass, maar ook interactief en ritmisch is hij sterk met het plaatsen van accenten en pulsen. Adelhart Toorop laat hier horen een uitstekend jazzzangeres te zijn. Warm en intens gezongen met een prachtige vocale geïmproviseerde solo. PieterJan Cramer van den Bogaart excelleert in 'Melati’s Song'. Hij bouwt zijn solo heel mooi op in verschillende lagen en harmonische liggingen. De jazzpuristen komen hier volop aan hun trekken. Zelfs rap komt voorbij in 'De Dojo', waarin de vechtkunst wordt uitgebeeld.
Het slotstuk 'De Inkeer' is met recht een slotstuk te noemen. Het is alomvattend. Alles komt bij elkaar, het is als een bevrijdend stuk geschreven in de verhaallijn. Ontzettend knap als je dat ook als zodanig muzikaal kunt vormgeven en uitvoeren, want dat gebeurt zowel op de cd als tijdens de liveuitvoeringen.
Het is zeer indrukwekkend wat Monique de Adelhart Toorop, omringd door voortreffelijke jazzmusici, hier neer weet te zetten. Zowel in concertvorm als in vertel- en schrijfkunst, composities, boekvorm en cd. Aan alles merk je dat 'Indra' een uniek project is waar met veel liefde en toewijding aan gewerkt is. Een bewonderingswaardige unieke artistieke prestatie!
Boek en cd zijn verkrijgbaar via de webshop van Corrie van Binsbergen.
Andere stukken zijn wat feller en geven vooral Nussbaum en Van de Geyn mogelijkheden om te schitteren. Een vroeg stuk als 'Arcade' en het overrompelende 'Open Land' zijn daar treffende voorbeelden van. Verplaats je bij dat laatste stuk maar naar zo'n lege snelweg, midden door die uitgestrekte Amerikaanse vlaktes. Raampje open, maar pas op, rijd niet te hard. Abercrombie was componist, speelde geïmproviseerd, maar mocht ook graag standards spelen. Eén daarvan was het door hem geliefde 'Alone Together' van Chet Baker. Van de Geyn begint met een rustieke bassolo, Nussbaum voegt zich erbij en tot slot Verhoeff. En ook hier horen we Abercrombie's kwaliteiten weer terug, in de manier waarop hij gepolijst spel en groove naadloos met elkaar weet te verbinden, zonder een van beide uit het oog te verliezen. Het wordt nog duidelijker bij 'Sure Would', een stuk van Nussbaum en 'Mixed Up' van Van de Geyn. Beide prachtige stukken, de eerste richting de blues, met een heerlijke gruizige solo van Verhoeff, de tweede leunend tegen de rock, meer in de stijl van John Scofield dan van Abercrombie. Kwalitatief zeker hoogstand, maar wat beide stukken missen is die peilloze diepgang waar Abercrombie het patent op had en waar we weer eens een avond lang optimaal van konden genieten.
Concert
Werelden van verschil
Duo Klomp & Simon Richter Trio, woensdag 30 maart 2022, Brouwerij Martinus, Groningen
Een wereld van verschil. Een duo dat grossierde in extraverte improvisatie-erupties en een trio dat introverte kamerjazz serveerde. Trombonist Ilja Reijngoud en slagwerker Lucas van Merwijk - alias Klomp - stelden het incasseringsvermogen van de aanwezigen danig op de proef. Het repertoire bestond voor een deel uit beproefde latin-evergreens als 'Bésame Mucho' en 'Perfidia'. Maar hier dus geen bolero's of rumba's, wat je misschien zou verwachten gezien Van Merwijks achtergrond (de vermaarde Cubop City Big Band). Hooguit gebruikte de drummer flarden van de oorspronkelijke ritmen in zijn avontuurlijke begeleidingspartijen en improvisaties.
De uitspraak van Max Roach, dat het drumstel een instrument is waar niet op gehengst dient te worden, maar dat met toewijding en smaak bespeeld moet worden, heeft Van Merwijk kennelijk ter harte genomen. Er zijn maar weinig percussionisten die hun kit binnen een of twee maten een vergelijkbaar aantal verschillende ritmen weten te ontfutselen. Maf hoor: een componist zou vier maanden nodig hebben om alle hier gespeelde structuren uit te schrijven, waarna een slagwerkgroep nog eens twee weken bezig zou zijn om het werk onder de knie te krijgen.
Het hielp natuurlijk dat de drummer over een stuk of zeven handen en een zeker zo groot aantal voeten beschikt. Nauwkeuriger gezegd: zijn linkervoet bediende een heel scala aan kleine onderdelen, zodat je een aantal malen geen flauw idee had wat de bron was van weer een nieuw ritmepatroon. Heel raar: ik kreeg het beeld door van een klassieke cochon de lait. Een speenvarken zoals dat in de binnenlanden van westelijk Louisiana een aantal uren boven een vuurkuil wordt geroosterd, waarna elk van de aanwezigen er om beurten onder het genot van een blikje Bud en een reefer zijn of haar stukje van afsnijdt. Net zolang tot je alle onderdelen, elke vezel van het dier geschat en gesavoureerd hebt. (Ja, zo wil iedereen wel varkensvlees eten.)
Met gemak bleef Ilja Reijngoud in deze barrages overeind. Met knopjes verbreedde hij het spectrum van zijn trombone. Met een daarvan creëerde hij een echo van zichzelf, zodat we ons allemaal in berg en dal bevonden, waar zoals bekend hoorngeschal klinkt. Met een ander knopje evoceerde Reijngoud een compleet bazuinkoor.
Na de branie van het duo excelleerde het trio van tenorist Simon Richter in smaakvolle interpretaties van selecties uit het Great American Songbook. Daarbij leek de lineariteit van de Lennie Tristano-school een leidraad. Dat resulteerde in songs met myriaden permutaties, waarbij met name gitarist Alexander Brott de grenzen van de melodieën opzocht. Daarbij waagde hij zich aan onmogelijke sprintjes en sprongetjes. Hier kwam, qua grip op het materiaal, niet zozeer een speenvarken als wel gitaargod Jimmy Raney in beeld.
Gedurende de uitvoering van de gruwelijk mooie ballad '’Tis Autumn' stapte een slanke, rijzige blondine met een breedgerande hoed en witte handschoenen tot de elleboog nippend aan een Martini op me af, of ik een vuurtje had.
Klik hier voor foto's van dit concert door Willem Schwertmann.
Concert / Cd / Download / Jazztube
Rudresh Mahanthappa's Hero Trio live
zaterdag 26 maart 2022, Paradox, Tilburg Rudresh Mahanthappa - 'Hero Trio' (Whirlwind, 2020)
Opname: 24 januari 2020 Rudresh Mahanthappa - 'Animal Crossing' (Whirlwind, 2022)
Opname: 22 november 2021
Juni 2020 bracht de saxofonist Rudresh Mahanthappa bij Whirlwind Records een opmerkelijk album uit, genoemd naar zijn nieuwe trio: 'Hero Trio', waarop hij samen met bassist François Moutin en drummer Rudy Royston een ode brengt aan zijn helden in de muziek. De bijbehorende tour bleef om welbekende redenen uit, vandaar dat hij pas op deze zaterdag in een karig bezet Paradox belandde. Inmiddels ligt er ook al een bescheiden vervolg, de digitale download 'Animal Crossing' met een viertal nieuwe covers.
Bijzonder aan die ode is dat het de brede smaak, maar ook de ontwikkeling die Mahanthappa als mens en muzikant doormaakte, laat horen. Zo zijn odes aan Charlie Parker, John Coltrane, Ornette Coleman en Sonny Rollins redelijk voor de hand liggend, maar geldt dat minder voor Keith Jarrett en nog minder voor Stevie Wonder, George Michael en Johnny Cash. Maar laten we vooral aanvangen met die jazzhelden, waarvan Mahanthappa in Tilburg Parkers 'Red Cross' laat horen en een combi van diens 'Barbados' met Coltranes '26-2', beide staan ook op de cd. Goed gekozen om te beginnen met 'Red Cross' en dus met een oeverloos tumultueuze solo, Moutin die graag meedeint met zijn hoofd kan het tempo maar amper bijhouden. Na uitgebreide verrichtingen van Mahanthappa, die zonder meer recht doen aan deze standard, is er uitgebreid ruimte voor Moutin en Royston, zowel in duoverband als solo, terwijl Mahanthappa ver van de microfoon vandaan wat ondersteunende lijnen blaast. Het is een patroon dat hij zowat in iedere compositie herhaalt, wat zorgt voor lang uitgesponnen stukken. Meer klassiekers volgen, zoals Ira Gershwins 'I Can’t Get Started', waarmee Mahanthappa teruggrijpt op Sonny Rollins' 'A Night At The Village Vanguard' uit 1957 en 'The Windup' van Keith Jarrett, dat Mahanthappa de uitspraak ontlokt: "Really great to play a Keith Jarrett tune without a piano". Het stuk komt van 'Belonging' en het was een van de twee lp's die de jonge Mahanthappa kon lenen bij de plaatselijke bibliotheek en die hem voedde in zijn honger naar jazz.
'Faith' van George Michael kwam met eenzelfde reden op de download 'Animal Crossing' terecht. In zijn vroege tienerjaren woonde hij door de baan van zijn vader een jaar in Londen en was toen nog een grote fan van Wham!. Net zo'n curiosum is 'Ring Of Fire' van Johnny Cash, ook niet bepaald een stuk dat je verwacht tijdens een jazzconcert. Maar het pakt zonder meer bijzonder goed uit, met name doordat Mahanthappa zich interessante zijstapjes veroorlooft en zeker in het laatste stuk biedt het Mountin en Royston een podium om eens flink los te gaan. Van cd/lp en download komen een vijftal stukken - allemaal jazzstandards - niet aan bod tijdens het concert, het had dan snel nog een uur langer moeten duren. Eén daarvan is een opmerkelijk pittige versie van Gene de Pauls 'I’ll Remember April', met krachtige bijdragen van Royston. De grote afwezige tijdens het concert is Ornette Coleman. Op de cd is hij echter wel aanwezig; Mahanthappa speelt het prachtige en zeer ingetogen 'Sadness'. Een stuk dat 's mans kwaliteiten als saxofonist scherp uitlicht, weinigen hebben zo'n fijnzinnige en prachtig geslepen klank. Tot slot moet hier Pat Metheny's 'Missouri Uncompromised' nog worden genoemd, terug te vinden op 'Animal Crossing', met name vanwege het stuwende basspel van Moutin en die overrompelende solo van Royston een juweel.
Concert
Smederij brandt gewoon lekker door
Hiske Oosterwijk & Trio Diederik Idema plus sessie, dinsdag 15 maart 2022, De Smederij, Groningen
Als een tombe die vijf millennia door grafrovers onontdekt is gebleven, die je haar volle pracht en praal toont. Zo ziet De Smederij er na twee jaar uit. Niks veranderd. Nou, als ik dan toch pietluttig moet zijn: er waren drie stoelen verplaatst en voor de deuren van de toiletten hing nu een kuis geel gordijn. Zodat je desgewenst de deur op een kier kunt laten staan om tijdens het drukken toch maar geen noot te missen. Met de stankoverlast is het nu ook beter gesteld, zou je dan denken. Maar door een vreemde speling der natuur hing er gisteren juist een geur vóór het gordijn. Heel contra-intuïtief. Een over het hoofd geziene rattenkoning, ergens? Toch iets misgegaan in de keuken?
Gelukkig had dat alles geen invloed op de swingende vibraties in het zaaltje. Funky, ja, dat was vooral de pianosolo van Diederik Idema in 'Pennies From Heaven'. En stralend middelpunt de in Groningen woonachtige Fries-Russische vocaliste Hiske Oosterwijk. Welke zangeres beschikt over een vergelijkbare microfoontechniek, zodat ook haar imposante uithalen naturel bleven klinken? Oosterwijk voegt aan haar performance een vleugje drama toe, wat de aandacht vasthoudt. Haar interactie met het trio ('Old Devil Moon') was om door een ringetje te halen. Spontaan werd 'I'm Old Fashioned' ingezet en het duel tussen Oosterwijk en drummer Elmer Bergstra halverwege was een spannende aangelegenheid. Die laatste stal ook nog even de show met een tweetal melodische en geïnspireerde solo's.
Na de eerste set droeg hij met een handdruk het commando over de drumkit over aan student Jake. Die was de tweede in een ongewoon lange reeks van beginnende en door de wol geverfde slagwerkers. Ik meende zelfs gedurende ruim drie seconden Gijs Dijkhuizen te ontwaren. De bekkens gingen ineens dansen.
De constante factor van de avond was bassist Hans Lass. Niet alleen trok hij onverstoorbaar zijn baantjes, ook solo had hij verhalen te vertellen. Een verrassing was tenoriste Marina Mihaylova (Bulgarije), die in de gebiedende wijs soleerde in 'Softly As In A Morning Sunrise'. Gitariste Sarasvati Gricar ging in hetzelfde nummer nog een stapje verder. Toen de versterker halverwege haar solo uitviel, speelde ze stoer akoestisch door. En nadat een collega met een goed gemikte mep het onwillige stekkertje tot de orde had geroepen zette de Sloveense er nog een tandje bij.
De jazz op sterven na dood, jaja. De hele zaal zong het thema van 'Billie's Bounce' vlekkeloos mee, zodat ook uw verslaggever zich gewonnen moest geven en overging tot participerende journalistiek.
De saxofonist Immanuel Wilkins roept misschien niet bij iedereen herkenning op, maar hij is de revelatie onder de huidige generatie altsaxofonisten. Wie verwacht dat Wilkins hapklare jazzbrokken brengt, komt van een koude kermis thuis.
Wilkins is opgegroeid in de suburbs van Philadelphia en is 9 jaar geleden verkast naar New York om op de fameuze Juilliard Music School te gaan studeren. In deze periode schrijft hij een deel van het repertoire voor zijn eerste album 'Omega'. Al snel is Wilkins onder collega's een veelgevraagde sideman. Hij zet de eerste stappen richting publieke bekendheid door zijn indrukwekkende bijdrage aan het album 'KingMaker' van vibrafonist Joel Ross. Terwijl deze nieuwe ster pas 24 jaar oud is.
Tijdens zijn optreden in Paradox staat het recent verschenen album 'The 7th Hand' centraal. Wilkins toont zijn verbluffende compositorische talenten in deze zevendelige suite van nieuwe originele stukken, uitgevoerd door zijn kwartet met Micah Thomas op piano, Tyrone Allen op bas en Kweku Sumbry op drums. 'The 7th Hand' ontleent zijn titel aan een vraag doordrenkt van bijbelse symboliek. Wilkins, lid van de pinkstergemeente, vroeg zich namelijk af: "Wanneer het getal 6 de omvang van de menselijke mogelijkheden vertegenwoordigt, hoe pakt het dan muzikaal uit wanneer, via het inroepen van een goddelijke interventie, een zevende element aan de muziek wordt toegevoegd?" Het getal 7 staat voor voltooiing, rust en overvloed. Net als John Coltranes 'A Love Supreme' is 'The 7th Hand' een suite, maar in plaats van vier worden zeven composities uitgevoerd.
Het sleutelstuk van het album en het optreden is het meesterlijke, opzwepende 'Lift'. In tegenstelling tot de andere stukken is 'Lift' geheel geïmproviseerd. Er is sprake van een volledige overgave. Het waakzame groepsgeluid maakt plaats voor een weidse openbaring of groteske ontsnapping. Gelijk aan de zienswijze van grote freejazz-pioniers komt de muziek verraderlijk los van zijn kaders. Doorspekt van gospelinvloeden ontstaat een spirituele voltooiing die de vergelijking met 'A Love Supreme' glansrijk doorstaat. Maar ook de eendrachtige aanloop is van een grote schoonheid. De giftige en inventieve improvisaties zijn diepgeworteld in de blues. De collectieve, bijna intuïtieve improvisatie is net zo waardevol als de afwisselende solo's van de individuele muzikanten. Het zijn luisterrijke verkenningen en vertakkingen van de thema's.
Het geluid van de altsaxofoon van Wilkins kent, binnen het hoog-explosieve muzikale gehalte, een opmerkelijk rond, warm en emotioneel geladen toon. Pianist Micah Thomas verdient meer dan een eervolle vermelding voor zijn gepassioneerde spel en bloemrijk, percussief akkoordengebruik. Zijn verbindingskracht is essentieel voor het ultieme groepsgeluid. Ook wanneer het kwartet pas op de plaats maakt en de snelheid en veelvuldig maar gepast gebruik van noten inwisselt voor een ballad, blijft de verwondering bestaan. De onmetelijke stroom aan muzikale ideeën, de flair en de kracht waarmee gespeeld wordt: het is bijna ongeëvenaard.
Klik hier voor foto's van dit concert door Louis Obbens.
Concert Zo ging dat, die jazz
Trio Bert van Erk & gasten, zaterdag 5 maart 2022, Le Petit Théâtre, Groningen
O ja, zo ging dat dus, die jazz. Dat realiseerde je je met genoegen in het (nieuwe) Petit Théâtre, waar bassist Bert van Erk audiëntie hield. Dat wil zeggen, uiteraard waren wij, het publiek de eigenlijke luisteraars. Maar de nog echtere luisteraars stonden op het podium. Want daar werd, zeker tijdens de jamsessie na de eerste pauze, intens naar elkaar geluisterd.
Ja, zo ging dat. De eerste gast die zich aandiende was tenorsaxofonist Hans Sulman. Hier in Groningen kennen we hem als de ruggegraat van al dan niet extreme bandjes als Jammah Tammah, Das ALDI Combo, Maison de Malheur en Rudy and his Fascinators. In het kleine theater blies hij evenwel mainstreamjazz. Daarbij werd hij in niet geringe mate geholpen door zijn gloednieuwe King uit 1956. Hij speelde zonder versterking en het resulterende breedgrommende en -gonzende geluid maakte onze dag weer goed. Hij bezit een felle attack en in ballads als 'It Might As Well Be Spring' zuchtte hij Ben Webster eruit. Het stuk was ook heel jazzy begonnen. "In welke...?" informeerde de saxofonist bij sessieleider Van Erk. "Ik heb geen idee, begin maar," ried die hem aan. En zo ontstond er ter plekke een intrigerende expositie van het thema door tenorsax en gestreken bas. Die Van Erk is niet vies van boventonen en pianist Remko Wind roerde er gelukzalig een Bach-variatie doorheen.
Vader Bach leek zaterdagavond, naast pianist/zanger Mose Allison, het belangrijkste ijkpunt voor de pianist. Een eigen stuk, 'For M', begon met een reeks atmosferische beschouwingen die zich oploste in een meer opgewekte sequentie, zodat je mocht concluderen dat het met W's liefde voor mejuffrouw M heel wat slechter had kunnen aflopen. Overigens bleek in een ballad van Michel Petrucciani dat de piano de nacht ervoor stiekem uit zwemmen was geweest.
Freek Laban deed intussen wat je van een deugdelijke jazzdrummer mag verwachten. Hij begeleidde met beide oren, heel levendig en met accenten strooiend alsof het niets kostte.
Maar de voor mij grootste verrassing van het recital was vocaliste Lulu Sluyter. Het improviseren (en het acteren) zit haar in het bloed, ze zingt intens en gefocust, maar daarom niet minder spontaan. Als er in de toekomst nog een Nieuw Normaal komt hoort la Lulu daar zeker bij.
