Breda: één groot openluchtjazzcafé
Met meer dan 25 podia en zo'n 275 concerten vormen de straten van Breda één groot openluchtjazzcafé. Naast vernieuwers en bigbands blijven de cool cats de dienst uitmaken - swing is en blijft de moedertaal. Het festival begon ooit als het eerste oude-stijl jazzfestival van Nederland en is inmiddels uitgegroeid tot een bruisend carnaval dat zo naar New Orleans zou kunnen worden geëxporteerd.
Vaste routes helpen de bezoeker een weg te vinden door het enorme aanbod. Het Vleesmarktplein is voor salsa - dit jaar bracht Josee Koning
er haar nieuwe programma met muziek van Sergio Mendes. Het bluespodium leunt tegen de Grote Kerk, zodat de whisky drinkende zondaar meteen kan gaan biechten. Swing en jive domineren rond KNA, terwijl bigbands knallen op het grote podium op de Markt en het Spaanjaardsgat.
Lokale helden staan naast internationale coryfeeën. Voor vader en zoon Antoine en Tijn Trommelen is het festival hun woonkamer. Pianist
Harry Kanters vierde zijn 50ste podiumverjaardag toepasselijk op het podium zelf. Trompettist Michael Varekamp nodigde, in het kader van zijn Miles Davis-eerbetoon, Erik Vloeimans en Ben van den Dungen uit voor een spetterend concert in Hotel Nassau. Vloeimans raakte met zijn vertolking van 'Footprints', en het knetterende Fender Rhodes-geluid van het trio met de rock-fusion sound gaf de blazers van Den Dungen en Varekamp vleugels. 'Miles100!' is een grootschalig project van Varekamp met concerten, theatervoorstellingen en een nieuw album.
Een van de muzikale hoogtepunten was het optreden van het Paradox Jazz Orchestra (PJO) met zangeres Anna Serierse. Dirigent Jasper Staps is druk bezig van het PJO een bigband te maken die de roem van de legendarische Skymasters naar het heden tilt. De derde cd in zijn serie 'Remembering The Skymasters' richt zich op The Vocal Years - en werd tijdens het festival nog overtuigender vertolkt dan op de opnames. De tweede Breda Festival Award ging naar drummer en vibrafonist Frits Landesbergen, die als residentieartiest elke dag met een andere formatie te horen was: als drummer bij Dutch Swing College, dan weer als vibrafonist met de West Coast Dream Band.
Antwerpen: kosmopolitisch en intiem
Jazz Middelheim heeft een lange maar bewogen geschiedenis. Na onderbrekingen, tweejaarlijkse periodes en zelfs een volledige stop in 2023
is het festival vorig jaar herrezen. De formule is kosmopolitisch, met een grote dosis plaatselijk talent en een breed scala van vernieuwers, waarbij jazz wordt aangevuld door wereldmuziek met improvisatieziel.
De Antwerpse tromboniste Nabou Claerhout trapte af in een al goedgevulde concertzaal. Haar album 'Indigo' kreeg grote zeggingskracht
door de uitvoering van bassist Trui Amerlinck, gitarist Gijs Idema en drummer Daniel Jonkers. Dit kwartet vindt een harmonische balans tussen compositie en improvisatie - geen solotrucjes, maar een conversatie tussen vier mensen die elkaar aanvullen en overlappen. Nabou was overtuigend zonder luid te zijn, en bracht het publiek op de been voor een staande ovatie. Piano- en monistische zanggoeroe Nduduzo Makhathini, binnenkort te gast in het Bimhuis, hypnotiseerde met zijn mengvorm van klassiek, Afrikaans, poëzie en monastieke zang.
De grote publiekstrekker was Flea - bassist van Red Hot Chili Peppers roem - die meer trompet dan bas speelde met zijn Honora Band. Dit
is zijn eerste uitstap naar geïmproviseerde muziek, en eerlijk gezegd werkt de cd beter dan het liveoptreden. Zangvogel Cécile McLorin Salvant was op dezelfde avond een klasse apart. Op zondag brachten BXL X en Tutu Puoane elk hun publiek in extase. Het pianotrio van Fred Hersch en bossanova-grondlegger Marcos Valle raakten de gevoelige snaren, altsaxofonist Immanuel Wilkins zette de hedendaagse hardbop krachtig neer, en herrezen 70's funkgroep Cymande bracht de beentjes van het gras.
Maandag sloot het festival af met grote namen als Chris Potter, Billy Cobham en Buena Vista Social Club - perfecte afsluiters voor een
festival dat garant staat voor Bourgondisch genieten op menselijke maat.
Klik hier voor foto's van Jazz Middelheim 2026 door Sophie Conin.
Tekst: Monica Rijpma | Foto's: Sydney Korsse & Daria Miasoedova
Meer dan vijftig jaar lang stond Jazz Middelheim in augustus op de agenda, in Park Den Brandt in Antwerpen. Twee jaar geleden ging de organisatie achter het festival failliet. De mensen achter de festivals Brosella en Paradise City namen de organisatie over en gingen op zoek naar een nieuwe formule voor een doorstart, die voor 2025 gepland staat.
In de nieuwe opzet blijven de duur van het festival (vier dagen) en de locatie (Park Den Brandt) onveranderd, maar Jazz Middelheim verhuist wél van de zomer naar het pinksterweekend. Organisator Bert Schreurs: "We doen dit omdat we gemerkt hebben dat best veel Amerikaanse bands die op tournee zijn in Europa, in augustus al zijn teruggekeerd naar Amerika. Dan wordt het duur om hen voor één concert weer over te laten komen. Het is ook een rustig weekend. Er zijn dan weinig andere festivals en activiteiten, en zo geven we met Jazz Middelheim ook een beetje het startschot van het zomerfestivalseizoen. Met pinkstermaandag erbij kunnen we ook de vier festivaldagen behouden."
Op een speciale mini-editie op 16 november, waarbij ook de Antwerpse jazzscene wordt betrokken, zal het programma van de eerste volwaardige editie na het faillissement worden gepresenteerd met een aantal concerten in de omgeving van het park en later op de avond in een clubsetting in de stad.
Jazz Middelheim werd in 1969 opgericht door onder meer Elias Gistelinck (1935-2005), die de jazzsectie van de toenmalige BRT leidde en met Jazzpanorama al verschillende concerten organiseerde. De oorspronkelijke locatie was het park Middelheim in Antwerpen, waar het festival zijn naam aan ontleent. Begin jaren tachtig had het festival al eens financiële problemen met een afgelaste editie in 1982. De draagkracht van de openbare omroep was niet meer voldoende om elk jaar een groot festival te organiseren. Vanaf 1983 werd Jazz Middelheim herboren als een groots en uitbundig muziekfestival met een heel breed programma, van countryblues tot freejazz. De praktische organisatie van het festival was sinds 2008 in handen van VZW Jazz & Muziek in samenwerking met VRT.
Het roemruchte Antwerpse festival Jazz Middelheim krijgt een doorstart. Na het faillissement van de vorige organisator vonden de stad Antwerpen en de omroep VRT (de eigenaar van de merknaam) na een marktonderzoek een geschikte partner om het festival weer jaarlijks te laten plaatsvinden.
"We wilden de traditie van dit iconische festival niet loslaten", aldus de Antwerpse schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud. Hij is blij dat de nieuwe organisator opnieuw voor Park Den Brandt als festivallocatie kiest. "Dat was geen vereiste", zegt de schepen. "Maar het is zeker een pluspunt. Die groene omgeving draagt bij aan de gezellige, ontspannen sfeer van het festival. Het kasteel, de vijver, de grasperken: het bevordert allemaal de duurzaamheid van de festivalervaring."
Middelheim blijft een jazzfestival, beklemtoont Ait Daoud, met respect voor het verleden, maar ook met een 'urban vibe' en met de vinger aan de pols van de muzikale ontwikkelingen van vandaag. Ook Bert Schreurs, de man achter Brosella die voortaan instaat voor de organisatie en programmatie van Jazz Middelheim, ziet dat zo.
"Jazz is een huis met vele kamers", zegt Schreurs. "We zullen nog altijd mensen als Fred Hersch en groepen als TaxiWars programmeren. Maar daarnaast kunnen er ook dj's aan bod komen die door allerlei jazzvormen beïnvloed zijn." Respect voor de traditie, met oog voor allerlei nieuwe mengvormen: dat wordt de filosofie van het nieuwe Jazz Middelheim. "Met veel aandacht voor jong talent", benadrukt Schreurs.
Dit jaar zal er in augustus, de maand waarin Jazz Middelheim traditioneel doorgang vindt, nog geen editie zijn; daarvoor is het te kort dag. Maar in september komt er wel een mini-editie. Vanaf de zomer van 2025 vindt het Antwerpse festival dan weer elk jaar op volle sterkte plaats. Schreurs: "In een weekend van september plannen we op één of twee dagen een event, waarin we een idee zullen geven van hoe het nieuwe Jazz Middelheim er kan gaan uitzien."
Nieuws
Donkere wolken boven Gent Jazz en Jazz Middelheim
Jazz en Muziek, de organiserende vereniging achter de festivals Gent Jazz in Gent en Jazz Middelheim in Antwerpen, is failliet verklaard. Dat bevestigt de Gentse schepen van Cultuur Sami Souguir (Open VLD), die door de voorzitter van de Raad van Bestuur op de hoogte werd gebracht. "Ik heb veel goeie herinneringen aan Gent Jazz, dus dit nieuws doet pijn", zegt Souguir. De organisatie kampte met een torenhoge schuldenberg.
Hoe het nu verder moet, is ook voor Souguir moeilijk te zeggen. Maar één ding weet hij zeker: "In Gent zijn we verknocht aan jazz. Gent is een echte jazzstad. Dus we gaan sowieso bekijken of een sterk jazzfestival in Gent mogelijk is in de toekomst. Dat gaan we de komende weken en maanden verder onderzoeken."
In juli dit jaar mocht Gent Jazz een recordopkomst verwelkomen van 42.000 toeschouwers. Organisator Bertrand Flamang was trots dat hij klinkende namen als Agnes Obel, Sting en Van Morrison naar Oost-Vlaanderen had kunnen lokken. Het festival leek zo de coronacrisis - met twee afgelaste edities - uitstekend overleefd te hebben. Maar dat blijkt nu allemaal slechts schijn. Dinsdag vroeg Jazz en Muziek, dat sinds 2008 ook Jazz Middelheim organiseerde, bij de Gentse ondernemingsrechtbank immers het faillissement aan.
Voor insiders komt dit helemaal niet als een donderslag bij heldere hemel. Het rommelde al langer binnen de vzw Jazz en Muziek. In 2022 diende de ene na de andere bestuurder zijn ontslag in, onder wie ook organisator Bertrand Flamang, na een conflict met zijn raad van bestuur. Sinds maart was hij zodoende niet meer betrokken bij de organisatie van beide festivals.
De vzw Jazz en Muziek laat heel wat schulden achter, meer dan 3 miljoen euro. Daarvan moest 1,4 miljoen euro nog dit jaar afgelost worden. Allesbehalve een gezonde boekhouding voor een organisatie die jaarlijks niet meer dan vijf miljoen euro omzet genereert. Tot 2015 liep alles financieel wel nog op wieltjes, in 2011 en 2012 werd er zelfs meer dan 200.000 euro winst geboekt. Maar daarna stapelden de verliezen zich op: van 2016 tot 2020 ging de vzw in amper vijf jaar tijd meer dan één miljoen euro in het rood. De opbrengsten volstonden dus niet meer om de kosten te kunnen dekken. Dat kon niet blijven duren. Er kwam al heel wat kunst- en vliegwerk aan te pas om de rekeningen nog te doen kloppen. Bovendien kreeg de vzw eerder dit jaar ook te horen dat ze niet langer kon rekenen op subsidies van de Vlaamse overheid, goed voor 300.000 euro per jaar. Zonder dat geld zouden de cijfers van Jazz en Muziek de komende jaren nog roder gaan kleuren. Het bleek het genadeschot.
De stad Antwerpen gaat met de andere betrokken partijen bekijken hoe het nu verder moet met Jazz Middelheim. "Op korte termijn willen we samenzitten met VRT, de curator en de Vlaamse overheid om te zien hoe de volgende editie toch kan plaatsvinden", zegt schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA). De volgende editie staat gepland van 12 tot 15 augustus 2023.
Pianist Jef Neve, uit Turnhout, vernam het nieuws via de kranten: "Het is heel triest om te vernemen dat de organisatie failliet is. Ik vind het spijtig voor de organisatie, die heel veel inspanning geleverd heeft om het festival te vernieuwen." Jazz Middelheim was voor Jef het hoogtepunt van de festivalzomer. "Als kind ging ik er altijd naartoe en later werd ik bijna elke editie uitgenodigd om mijn nieuwe muziek voor te stellen. Ik heb een intense band met het festival, dus voor mij is dit een zwarte dag."
Ook Draai om je oren heeft jarenlang verslag gedaan in woord en beeld van deze sfeervolle festivals, waar we heel wat muzikale verrassingen en hoogtepunten hebben zien voorbijkomen. Het valt dan ook te hopen er op de een of andere manier nog redding komt voor deze fijne zomerjazzfestivals!
Bronnen: De Morgen, VRT Nieuws | Foto: Cees van de Ven
Festival
Jazz Middelheim 2022 Part 2
Grand Picture Palace, Bert Joris ft. Sam Joris Octet, Jef Neve 'Mysterium', Toots 100 - Brussels Jazz Orchestra & Metropole Orkest, zondag 14 augustus 2022, Park Den Brandt, Antwerpen
De zondag van Jazz Middelheim is traditioneel de jazzdag of de familiedag. Na het rockgeweld van de avond ervoor konden jazzliefhebbers hun hart ophalen met deze derde festivaldag, waar volop genoten kon worden van mooie (samen)klanken, memorabele melodieën en fijne arrangementen. Al was de finale met twee grote orkesten, het Brussels Jazz Orchestra en het Metropole Orkest, misschien nét iets teveel van het goede.
De aftrap werd gegeven door bassiste Anneleen Boehme met haar Grande Picture Palace, een bijzondere samensmelting van een jazzkwintet en een strijkkwartet. Ook de gehanteerde combinatie van blaasinstrumenten - trompet, basklarinet en tuba - geeft deze formatie een heel eigen klank. We horen gedragen en elegante exposés, oriëntaalse invloeden en fijnmazige klankkleuren. Boehme heeft sinds haar beginjaren bij het LABtrio echt stappen gemaakt. Haar romige en woody basgeluid staat als een huis en grondvest Grande Picture Palace, waarmee ze in 2019 voor het eerst aantrad op Jazz Middelheim. Drie jaar later en met een album onder de riem is deze formatie uitgegroeid tot een bijzondere luisterervaring.
Ter gelegenheid van zijn 65ste verjaardag trad trompettist Bert Joris, een van de grootmeesters van de Belgische jazz, aan met het octet van zijn zoon Sam. Het feitelijke nonet manifesteerde zich als een soort pocket-bigband, eentje van het stevige soort met mooie krachtige unisono lijnen. Met het openingsnummer 'My Playground' betoonde Joris senior zich schatplichtig aan Park Den Brandt, waar hij niet alleen speelde als kind, maar ook jazzgrootheden zag als Clark Terry en Freddie Hubbard. Typerend voor de trompettist is en blijft zijn mooie ronde toon. Zo klinkt hij omfloerst en weemoedig in een nummer dat hij tijdens de coronapandemie schreef. Met de fijne collectieve begeleiding als balsem voor de ziel. Maar de band is evengoed in staat om lekkere hardbop neer te zetten.
En toen was het tijd voor een hoogtepunt van het festival. Jef Neves 'Mysterium'-project is alleen al bijzonder vanwege het feit dat een drummer ontbreekt. De Deense bassist Jasper Høiby, gekend vanwege zijn energieke aanpak, en Neves piano zorgen hier voor de voortstuwing, voor de groove. Dat past deze formatie perfect. Het zorgt voor een bijzonder en afwisselend klankpalet. Soms zelfs met invloeden uit de minimal music. Dan horen we weer een echt typisch swingnummer, dat herinnert aan de hoogtijdagen van de bigband. Met snel rollend en hamerend pianowerk van Neve, maar waar ook Teus Nobel schittert met een gestopte trompetsolo. Neves levenspartner Andy Dhondt zit ook in de band, hij is een van de saxofonisten. Het tweede pianoconcert van Johannes Brahms, een muziekstuk dat Neve altijd meeneemt op tour "om even alles los te kunnen laten", vormde de inspiratiebron voor 'The Final Curtain Call'. De set is bij momenten spectaculair. Neve verstaat de kunst warmbloedige stukken te componeren, waarin hij telkens weer blijft verbazen met zijn gepassioneerde en sprankelend krachtige pianospel.
Daarna was het tijd om de peetoom van Jazz Middelheim te eren, Toots (zijn achternaam is even overbodig als die van Elvis). In 2001 stond het Brussels Jazz Orchestra nog op het Middelheim-podium met de mondharmonicaspeler en vroeger ook gitarist - in dat kader was het mooi dat Philip Catherine een paar keer als gast kwam meespelen. De zwaarste rol van de avond was natuurlijk voor Grégoire Maret. De Zwitser kweet zich naar behoren van zijn taak, al kon hij Thielemans (daar is hij dan toch) geen moment doen vergeten, daarvoor zijn de voetstappen van de Brusselaar simpelweg te groot, met diens unieke gevoel van timing en toonzetting. Gastzangeres Tutu Puoane zorgde voor een welkome afwisseling, met een sterke interpretatie van 'The Man I Love' en een song van Miriam Makeba, die haar als geboren Afrikaanse naadloos paste. Nathalie Loriers verving de verhinderde Kenny Werner aan de piano.
Het tweede deel van de ode was voor het Metropole Orkest onder leiding van Vince Mendoza. Nog nooit zal het Middelheim-podium zo druk bevolkt zijn geweest. De volle orkestklank omlijstte Marets "broodje" (dixit Toots) perfect. Het mooie uitgebalanceerde totaalgeluid, zeer helder en gelaagd, kende tal van subtiele klankschakeringen. De samenwerking van dit orkest met Toots gaat terug tot 1961. Wat zal die warme bedding van echte strijkers de mondharmonicaspeler goed hebben gepast - heel wat beter dan die synthetische strings waarmee hij het in kleine bezetting moest doen. Een mooie break was er met 'Black Orpheus', een trio van mondharmonica (Maret), gitaar (Catherine) en piano (Hersch als verrassende gast). De bijdragen van Pedro Samoraez, die een aantal Braziliaanse stukken van Toots zong en scatte, kon mij minder bekoren. Fraaier was de uitvoering van 'Smile', een lied geschreven door Charlie Chaplin, door Puoane en het bisnummer 'What A Wonderful World', met een glansrol ook voor de strijkers.
Klik hier voor een fotografisch verslag van de derde dag van Jazz Middelheim door Cees van de Ven.
Festival
Jazz Middelheim 2022 Part 1
Karen Willems Terre Sol Four, Alabaster dePlume, TaxiWars, Thurston Moore Group, Iggy Pop, zaterdag 13 augustus 2022, Park Den Brandt, Antwerpen
Eindelijk, na twee jaar is er weer eens een 'ouderwetse' Jazz Middelheim. De snikhete tweede dag van het festival is stijf uitverkocht en slotact Iggy Pop pookt de temperatuur nog eens extra op met een concert dat dezelfde annalen in zal gaan als het legendarische optreden dat Patti Smith in 2016 op het Middelheim-podium gaf. Haar "Fuck the chairs!"-uitroep zorgde ervoor dat de festivaldagen met rock-, pop- en hiphop-acts staconcerten zijn geworden. Al nemen bij de eerste twee concerten toch nog heel wat bezoekers in de grote festivaltent plaats op een uit het park meegenomen klapstoeltje. Voor zolang het zou duren...
De verbindende factor in de concerten van Terre Sol Four en Alabaster dePlume is drummer Karen Willems, die indruk maakt met even gevarieerd als subtiel percussiespel en en passant ook nog een belangrijke vocale bijdrage levert aan de chants die het optreden van de spirituele saxofonist Angus Fairbairn aka Alabaster dePlume karakteriseren. De Mancunian toont zich gepassioneerd in woord - "Thank you for living! A lot of people don't do it, but you do. So go on, keep on living!" - en daad, met zijn extatische saxofoonspel, dat soms wat doet denken aan Gato Barbieri.
Daarna is het de beurt aan TaxiWars, dat met verve zijn kokende en catchy mix van jazz en rock het hongerige publiek inslingert. Laat dat maar over aan hun charismatische showman par excellence Tom Barman met zijn bezwerende vocalen. Of aan die priemende saxofooninjecties van Robin Verheyen. En anders zijn daar nog altijd de groovende baspartijen van Nicolas Thys en het superstrakke en gelaagde slagwerk van Antoine Pierre. Mooi ook dat Verheyen met zijn additionele piano- en keyboardspel het bandgeluid nog wat extra dimensies mee weet te geven. Enkele rustige songs zorgen voor de nodige variatie.
Fijn om Thurston Moore, een van de grondleggers van het legendarische Sonic Youth, nog eens aan het werk te kunnen zien. Dat de muziek van deze New Yorkse experimentele noiserockband nog steeds diep in zijn poriën zit, bewijst Moore door het concert te openen met het optrekken van kenmerkend instrumentaal bouwwerk, waarin hij zijn gitaar samen met die van Debbie Googe en James Sedway vervlecht tot een tranceachtige noise. Daarna zijn er geleidelijk wat meer vaste structuren te ontwaren, die uitmonden in songs die herinneren aan de hoogtijdagen van Sonic Youth. Als uitsmijter worden we getrakteerd op een cover van de Velvet Underground-semiklassieker 'Temptation Inside Your Heart'. In de handen van Moore cum suis wordt deze lieflijke outtake binnenstebuiten gekeerd, om te eindigen in een prettige kakofonie.
En dan is het tijd voor de godfather of punk, Iggy Pop. Al na een nummer gaat het jasje van de 75-jarige zanger uit en toont hij zijn doorleefde ontblote bovenlichaam. Gaat normaal gesproken het lopen bij hem zeer moeizaam, op het podium valt daar weinig van te merken, zoals hij over het podium stiefelt en kronkelt. Met zijn uitstekende band vuurt hij een salvo van Stooges-songs af op het uitzinnige publiek. Zo krijgen 'T.V. Eye' en 'Search And Destroy' krachtige uitvoeringen, waarbij de bijdragen van trompettist Leron Thomas en trombonist Corey King zeker niet onvermeld mogen blijven. Met name het spel van Thomas kruidde de songs lekker op. De meeste composities van Iggy Pops laatste album 'Free' uit 2019 zijn bovendien van zijn hand. Niet gek dus dat naast de titeltrack het pakkende 'James Bond' een plaatsje had gekregen in de setlist. Naast zijn grote hits greep Iggy ook terug op zijn Berlijnse periode, met een swingende uitvoering van 'Sister Midnight' en het donkere 'Mass Production'.
Klik hier voor een fotografisch verslag van de tweede dag van Jazz Middelheim door Cees van de Ven.
Musiceren in de breedte; dat is wat er op Jazz Middelheim deze zomer zal gebeuren. Het oudste jazzfestival van België pakt van 12 tot 15 augustus uit met internationale klasbakken als Iggy Pop, Thurston Moore Group, Fred Hersch Trio en Alabaster dePlume, maar ook Belgische jazzgrootheden als Jef Neve, Aka Moon en Bert Joris. Vaste waarden als Karen Willems, Bert Joris, TaxiWars en Blackwave tekenen eveneens op het appel. Het al aangekondigde verjaardagsconcert ter ere van de 100ste verjaardag van Toots Thielemans wordt begeleid door het Metropole Orchestra en het Brussels Jazz Orchestra.
Vrijdag 12 augustus wordt de perfecte openingsdag, gewijd aan de muziek van de toekomst. Nabou Claerhout kon als winnaar van Jong Jazztalent haar Trombone Ensemble Nabou Trombone Ensemble realiseren, een band met maar liefst zes trombonisten. Ze wordt gevolgd door de Belgisch-Ghanese multi-instrumentaliste Esinam die muziekstijlen uit verschillende culturen en fascinerende ritmes verweeft tot een uniek en eigentijds geluid. Er volgen nog enkele namen voor die dag, maar afsluiten zal alvast in stijl gebeuren, want Middelheimhabitués Lander Gyselinck en Adriaan Van de Velde brengen hun '360° Ground Floor Aftershow' vol zomerse clubvibes.
Daags nadien, op 13 augustus, ligt de focus op avant-garde en rockmuziek. Toen men Iggy Pop ooit vroeg wie hij graag in het voorprogramma van The Stooges wilde, klonk het vastberaden: "Sun Ra". En dat gebeurde ook. Twee jaar geleden nog verleende de zanger zijn stem aan het jazzalbum 'Loneliness Road' van pianist Jamie Saft, bassist Steve Swallow en drummer Bobby Previte. En vorig jaar zong hij op twee tracks van 'Breathe', de laatste plaat van Dr. Lonnie Smith. Ook op zijn eigen 'Free' uit 2019 zette hij al een forse stap richting jazz. Het past helemaal op een dag vol nostalgie, avontuur en muzikaal spelplezier, dus eentje waarop Sonic Youth-gitarist Thurston Moore met zijn groep de brug legt tussen experimentele muziek, noise en jazz. Het TaxiWars van Tom Barman en Robin Verheyen zorgt dan weer zoals gewoonlijk voor gierende tripjes tussen jazz en rock, terwijl Alabaster dePlume en Karen Willems Terre Sol Four vakkundig balanceren op de lijn tussen sfeervolle jazz en experimentele muziek.
Zondag 14 augustus eert Jazz Middelheim de grootste jazzmuzikant uit de Belgische geschiedenis met het Toots 100 Official Anniversary Closing Concert. De peetvader van het festival zou dit jaar honderd jaar geworden zijn, reden genoeg voor een eerbetoon met een set die zowel op zijn filmmuziek als op zijn jazzrepertoire inzoomt. Als opwarming passeert die dag het beste uit de Belgische jazzscene. Pianist en publiekslieveling Jef Neve komt er zijn 'Mysterium'-project voorstellen, trompettist Bert Joris bundelt voor zijn 65ste verjaardag de krachten met zoon Sam, bassiste Anneleen Boehme en haar Grand Picture Palace gaan de concurrentie aan met de grandeur van Kasteel den Brandt.
Op de slotdag maandag 15 augustus staat een bijzonder project van Aka Moon op de affiche om het dertigjarig bestaan van de band in de verf te zetten. Ze worden aangevuld door het Fred Hersch Trio & Desguin String Quartet en het Trio Kurt Rosenwinkel. Zo blijft ook de meer traditionele jazzliefhebber niet op zijn honger zitten. En omdat Jazz Middelheim ook een kweekvijver wil zijn voor muzikanten en daarvoor samen werkt met de jazzafdeling van het Antwerps Conservatorium opent het festival die dag met het bijzonder project Flight Of The Black Zebra ft. Jakob Bro.
"Jazz Middelheim 2021 kan weer bijgeschreven worden in de analen. Knap hoe dit festival dit jaar wederom heeft kunnen plaatsvinden en dan nog wel met zoveel grote namen, met name op deze slotdag: Joe Lovano, Joey Baron, Greg Cohen, Philip Catherine, Bert van den Brink en Avishai Cohen. Ze maken hun reputatie ook op dit festival meer dan waar. Maar vlak ook zeker de jongeren niet uit; zij zorgen er net zo goed voor dat er de gehele dag op een constant hoog niveau wordt gemusiceerd. Lara Rosseel en haar band, de drie studenten die Joe Lovano begeleiden en Angelo Mustapha, percussionist van dienst in de band van Catherine, maken diepe indruk."
Ben Taffijn bezocht op maandag 16 augustus de laatste festivaldag van Jazz Middelheim.
"De zondag van Jazz Middelheim begint altijd een tweetal uren vroeger, wat mij ertoe bracht - een recensent moet tenslotte ook schrijven - om het eerste concert, het Overseas-project van Toine Thys en Ihab Radwan aan mij voorbij te laten gaan. Wat volgt zijn concerten van Michel Portal, in het kader van zijn vijfentachtigste (!) verjaardag, Youn Sun Nah en Ulf Wakenius, Stefano di Battista met zijn 'Morricone Stories' en tot slot Anouar Brahem, die integraal het uit 2009 stammende 'The Astounding Eyes Of Rita' speelt. Een bijzonder afwisselende dag, waarin de vele gezichten van hedendaagse jazz aan bod komen."
Ben Taffijn bezocht op zondag 15 augustus Jazz Middelheim.
"Het voelt haast onwezenlijk, weer naar een festival. Met een lichte spanning reis ik dan ook op de tweede dag af naar Jazz Middelheim. En toch, eenmaal aangekomen voelt het al snel weer vertrouwd. Vijf concerten staan er vandaag gepland, tijdens wat een lange dag gaat worden van drie uur 's middags tot middernacht. Vandaag op het programma: het Belgische sextet John Ghost, projecten rondom drummer Samuel Ber en pianist Kris Defoort, MixMonk en tot slot het trio John Zorn/Laurie Anderson/Laura Cromwell."
Ben Taffijn bezocht op zaterdag 14 augustus in het Antwerpse park Den Brandt Jazz Middelheim.
Lopend over het festivalterrein tijdens deze jubileumeditie (de 40ste!) van Jazz Middelheim waande de bezoeker zich weer in pre-corona tijden. De cross-over getinte programmering van de eerste dag lokte een groot publiek met veel jongeren naar het mooie Antwerpse Park Den Brandt. Dat, gecombineerd met de gunstige weersomstandigheden en het verlangen naar 'de festivalervaring' zorgde voor een sfeervolle setting, waarbij het te hopen valt dat de coronacheck aan de deur voor voldoende veiligheid heeft gezorgd.
Qua muziek viel er niet veel te klagen, op een teleurstellend concert van ECHT! na (de trend van bandnamen met hoofdletters is helaas nog niet voorbij). Sterker nog, Dans Dans, die op het laatste moment voor Alfa Mist moest invallen, zette een dijk van een optreden neer. Gitarist Bert Dockx trok je met zijn hallucinante spel mee in een gevarieerde en boeiende set. Zijn fingerpicking deed je af en toe vermoeden dat hier een zoon van Hank Marvin op het podium stond.
Het concert van het Portico Quartet was voor velen letterlijk achtergrondmuziek tijdens het gelaten wachten in meterslange rijen voor de bar. Anderhalf uur later kon je met het felbegeerde drankje constateren dat het podium alweer gereed werd gemaakt voor het volgende concert.
Waarmee we zijn aanbeland bij het door velen gesmaakte hoogtepunt van deze dag: STUFF. (hun hoofdlettergebruik vergeven we ze dan maar even). De ontwikkeling die deze band heeft doorgemaakt is ongekend. Het concert trok als een goed geoliede locomotief aan onze ogen en oren voorbij, met drummer Lander Gyselinck steevast aan het roer in de machinekamer. De opzwepende breakbeats en het aanstekelijke speelplezier van het vijftal gaven precies die energieboost die we in deze tijden zo goed kunnen gebruiken.
Klara zorgt voor live verslaggeving van Jazz Middelheim. Alle concerten worden rechtstreeks uitgezonden en zijn achteraf terug te luisteren. Je kunt het festival hier volgen.
Zou het doorgaan? Kunnen we volgende week vrijdag naar Jazz Middelheim? Je kunt het bijna niet geloven, na zo'n lange tijd geen concerten en festivals. Is dat op zich al bijzonder, wat echt aan het surrealistische grenst is het programma. Want laten we eerlijk zijn, een programma met overwegend Belgische musici en een paar uit wat omringende landen was geenszins vreemd geweest. Maar nee hoor, deze editie doet gewoonweg niet onder voor eerdere jaren! Het enige wat dit keer ontbreekt is het kleine podium waar we de afgelopen paar jaar aan gewend waren geraakt. Daar staat tegenover dat we nu vier dagen lang vijf acts per avond krijgen, in totaal dus twintig concerten voor diegenen die vier dagen gaan.
Vrijdag 13 augustus is daarbij ingeruimd voor de avonturiers en de enige avond waar het publiek mag staan. Hier een aantal bekenden, waaronder het Belgische STUFF. en het Engelse Portico Quartet, naast nieuwkomers Alfa Mist, Emma-Jean Thackray en ECHT! Verwacht hier musici die naast jazz putten uit soul, hiphop, rock en elektronica en laten horen dat de jazz nog altijd springlevend is en zich blijft vernieuwen.
De zaterdag is al even avontuurlijk ingericht, al blijven we hier wel iets dichter bij de traditie. Het Belgische John Ghost dat de dag zal openen is voor mij nieuw, maar de rest van het programma is om je vingers bij af te likken. Tony Malaby, Jozef Dumoulin en Samuel Ber gaan geheid voor vuurwerk zorgen, iets wat ook zeker gaat gelden voor pianist Kris Defoort die de degens kruist met Wolter Wierbos en Han Bennink. Bij MiXMONK zal het er wat harmonischer aan toegaan, maar dat mag de pret geenszins drukken, want dit trio van Robin Verheyen, Bram De Looze en Joey Baron heeft zijn sporen inmiddels al lang verdiend. Avant-gardisten kijken echter reikhalzend uit naar de slotact van deze avond: John Zorn, Laurie Anderson en Bill Laswell. Het doet ons mijmeren over 2009, toen Zorn en Anderson hier stonden met wijlen Lou Reed voor een van de beste concerten uit de geschiedenis van dit festival, al dacht een groot deel van het publiek - dat duidelijk kwam voor een andere Lou Reed - daar geheel anders over. Laswell kennende, zou dit concert overigens nog wel eens een graadje extremer uit kunnen vallen.
Zondag 15 augustus begint aan het andere einde van het spectrum. Bij musici als Toine Thys en Harmen Fraanje verwachten we het summum aan harmonisch vernuft, maar rietblazer Michel Portal zal deze lijn zeker niet door gaan trekken. Nils Wogram, Lander Gyselinck en Bojan Z zullen daar mede garant voor staan. Verrassen laat ik me door vocaliste Youn Sun Nah, die optreedt met de heel wat bekendere gitarist Ulf Wakenius en door 'Morricone Stories' van saxofonist Stefano di Battista. Anouar Brahem mag met de muziek van zijn album 'The Astounding Eyes Of Rita' de dag afsluiten. Verrassen zal hij niet, maar je zult een speld kunnen horen vallen.
Ook de maandag is de dag van de grote namen. Joe Lovano komt met Joey Baron en Greg Cohen, bassist Avishai Cohen neemt Elchin Shirinov en Roni Kaspi mee en Philip Catherine deelt het podium met Bert van den Brink, Nicola Andrioli en Angelo Mustapha. Verder op het podium: het Pete Agora's Trio, waar Lovano bij aansluit, en de Lara Rosseel Band met een negental Belgische coryfeeën. Genoeg reden dus om een of meerdere dagen af te reizen naar Antwerpen, het kan weer!
Klik hier voor meer informatie over Jazz Middelheim 2021.
Scene report
Jazz Middelheim 2019 opent met sterke kruisbestuivingen
De 38e editie van Jazz Middelheim startte traditioneel weer met een Jazztalk voorafgaand aan het eerste concert. Ondanks de New Yorkse jazzkenner en radiopresentator Simon Rentner, die het kringgesprek leidde (waar is Ashley Kahn gebleven?) ontspon zich een interessante discussie over zwarte muziek, activisme en de rol van de muzikant daarin. Saxofonist David Murray, bassist Rahsaan Carter, rapper Kokayi (Carl Walker) en later ook slam poet Saul Williams, die de zaak meteen flink opschudde met enkele rake observaties. Hoe werkt het verleden van slavernij en racisme door in de muziek van nu? Waarom wil de gevestigde orde steeds maar 1 woordvoerder die de Afro-Amerikanen representeert op een bepaald gebied? Het is immers niet alleen Wynton Marsalis die bepaalt wat jazz is, al werd hij in staat gesteld om dat debat jarenlang te domineren met zijn visie. Murray wees erop dat ook in de black community zoveel meer diversiteit in opinies is te vinden. Maar voor de machthebbers, de gevestigde orde, komt het soms juist goed uit om te doen voorkomen dat bijvoorbeeld zwarte muziek iets monolitisch is, zo opperde Carter. Zo werd hiphop bij het grote publiek al snel synoniem voor gangsterrap, met 'the nigger as bad guy', om er vervolgens wel miljoenen aan te verdienen, terwijl groepen als De La Soul en A Tribe Called Quest met hun doordachtere teksten en muziek werden afgedaan als 'underground'. Te lief en te intelligent misschien?
Saul Williams en Kokayi toonden die urgentie ook toen ze in actie kwamen bij de concerten van David Murray en Ambrose Akinmusire, de artist in residence van Jazz Middelheim 2019. Murray's kwartet, met de uitblinkende ritmetandem Rahsaan Carter en Hamid Drake, was en plein forme. Williams' woorden raakten ook zeker een snaar en gaven een extra cachet aan het concert. Maar echt bijzonder werd het bij Akinmusire, die een geslaagde cocktail bracht van jazz en klassiek met popstructuren en de indrukwekkende hiphop-skills van Kokayi. Waarmee weer eens werd aangetoond dat jazz in al zijn facetten en verschijningsvormen nog steeds volop uit het maatschappelijk leven zelve put. Een mooi begin van deze editie.
Klara zorgt voor live verslaggeving van Jazz Middelheim. Presentatoren Lies Steppe, Bart Vanhoudt en Karel Van Keymeulen serveren gesprekken met muzikanten en bezoekers. Alle concerten worden rechtstreeks uitgezonden en zijn achteraf terug te luisteren. Je kunt het festival hier volgen.
"Met Steve Coleman & The Five Elements stond er een band als een huis, volgens Belgische architectuur: degelijk, maar met een duidelijk eigen speelse signatuur. Achteraf bezien was dit concert het hoogtepunt van Middelheim 2018. Wat een uniek geluid, wat een samenspel, wat een opbouw en vooral ook wat een eigentijds geluid, waarbij je keer op keer verrast werd door de individuele klasse van de bandleden. Een belevenis."
Johan Pape bezocht op zondag 12 augustus Jazz Middelheim. Hij zag concerten van Aka Moon, Mâäk, Baron/De Looze/Verheyen, Steve Coleman & The Five Elements en Archie Shepp.
"Het optreden van het Fred Hersch Trio op Middelheim zal nog lang nazingen in de hoofden van allen aanwezig. Het begon al mooi, met een moment van concentratie en stilte - Hersch met de ogen gesloten, voordat hij inzette met gloedvol en emotierijk spel. De pianist verstaat de kunst om binnen een compositie veel variatie aan te brengen in tempo en sfeer, als een soort expositie van kleine miniatuurtjes. Daarbij grossiert hij in aantrekkelijke melodielijnen."
Maarten van de Ven bezocht op zaterdag 11 augustus Jazz Middelheim. Op deze festivaldag zag hij concerten van Ben Sluijs Quartet, Robin Verheyen Quartet en Fred Hersch Trio.
"Op de tweede dag van Jazz Middelheim ontmoette de toekomst van de jazz het verleden met twee weliswaar andersoortige, maar even sprankelende concerten van respectievelijk De Beren Gieren en de Philip Catherine Reunion Band. En dat achter elkaar. Om je vingers bij af te likken."
Maarten van de Ven bezocht op vrijdag 10 augustus Jazz Middelheim. Op deze festivaldag zag hij concerten van FONS feat. Logan Richardson, De Beren Gieren, Philip Catherine Reunion Band en Melanie De Biasio.
"Vooraf was er een stormwaarschuwing afgegeven door het KMI. De organisatie had alles nog eens vast laten sjorren en stuurde een bericht de wereld in dat de tenten stormbestendig waren. Dat moest ook wel met het programma dat voor deze donderdag samengesteld was."
Johan Pape bezocht op donderdag 9 augustus in het Antwerpse park Den Brandt Jazz Middelheim. Op de eerste dag van het festival zag hij concerten van Bram Weijter's Crazy Men, Steiger, TaxiWars, MDC III, Dijf Sanders en Kamasi Washington.
Scene report
Een onverwachte gast opent Jazz Middelheim
De 37e editie van Jazz Middelheim startte donderdag met een gevarieerd programma, waarin de grenzen van de jazz naar hartenlust werden onderzocht en waar nodig flink opgerekt. Zo hoorden we smaakvolle uitstapjes richting hiphop (Black Star), stevige rock (Nordmann) en etnologische wereldmuziek met elektronica (Dijf Sanders en Mattias De Craene). Maar de meest onverwachte gast tijdens deze openingsdag was er eentje waarvoor de meeste bezoekers even snel moesten googlen - want was dat ook alweer, REGEN? Diep opgeborgen poncho's en paraplu's werden tevoorschijn gehaald. Het mocht evenwel de pret niet drukken, want zelden hebben we het zo druk gezien op de allereerste dag van dit sfeerrijke festival.
De insteek was dit jaar ietwat afwijkend; zo waren de stoelen uit de Main Stage en de Club Stage verwijderd, wegens de te verwachte bewegingsbehoefte bij de jongere bezoekers. Want daar was duidelijk op gemikt met namen als Kamasi Washington en Mos Def. En niet tevergeefs, want de gemiddelde leeftijd lag opvallend laag voor een geafficheerd jazzfestival. Een prima zaak, want hoe je het ook wendt of keert: op deze manier maken jongeren wel degelijk kennis met jazz en geïmproviseerde muziek.
Je ziet het ook terug bij jonge formaties als Steiger. Dit Gentse trio lijkt niet op een klassiek pianojazztrio; hun muziek omsluit en overstijgt het genre en evolueert zo tot een frisse nieuwe eigenheid. We zagen het ook bij het optreden van TaxiWars, waarin catchy jazz en opzwepende poprock handig werden samengesmeed. Het ging erin als koek bij het enthousiaste publiek.
Dergelijke kruisbestuivingen maken dat de toekomst van jazz er voorlopig helemaal niet zo slecht uitziet als sommige doemdenkers beweren. Mij schijnt het dat jazz als attitude en inspiratiebron verre van dood is.
Klara zorgt tijdens het weekend voor live verslaggeving. Presentatoren Lies Steppe, Bart Vanhoudt en Karel Van Keymeulen serveren gesprekken met muzikanten en bezoekers. Alle concerten worden rechtstreeks uitgezonden. Je kunt het festival hier volgen.
"Jazz Middelheim nadert weer met rasse schreden. Van 9 tot en met 12 augustus wordt het Antwerpse Park Den Brandt weer omgetoverd in een meer dan aantrekkelijke festivallocatie voor wat alweer de 37e editie wordt van dit jaarlijkse jazzfestival. Naast het hoofdpodium is er ook dit jaar weer een clubstage voor de intiemere concerten. Gelukkig, want deze toevoeging van enige jaren terug is nog steeds een gouden greep."
Ben Taffijn blikt vooruit op een van leukste jazzfestivals van de Benelux: Jazz Middelheim.
