Onder het stof vandaan
Ahmad Jamal - 'Emerald City Nights - Live At The Penthouse 1966-1968'
Jazz Detective, 2023 | Opname: 20 september 1966, 24 augustus 1967 & 26 april 1968
Februari vorig jaar kwamen hier opnames voorbij uit de jaren 60 van het Ahmad Jamal Trio. Onder de vlag van 'Emerald City Nights - Live At The Penthouse' besprak ik toen opnames die pianist Ahmad Jamal tussen 1963 en 1966 maakte in The Penthouse, een beroemde jazzclub in Seattle. Eind vorig jaar kreeg dit een vervolg bij Elemental Music met opnames gemaakt tussen 1966 en 1968. Het album met de opnames in 1965 en 1966 besluit met het concert dat het trio met bassist Jamil Nasser en drummer Frank Grant verzorgden op 20 september 1966. 'Emerald City Nights: Live at the Penthouse 1966-1968' vangt aan met het concert van acht dagen later. In diezelfde bezetting, die overigens gedurende deze jaren niet wijzigde.
We beginnen de set met ingetogen, maar bijzonder doelgerichte noten, iets dat altijd al een kwaliteit van Jamal is geweest, in 'Gloria' van Leon René. Nasser horen we zacht op de achtergrond. Nasser en Grant laten met een speels ritme van zich horen in 'Fantastic Vehicle' van Joe Kennedy, gecombineerd met ritmische akkoorden en krachtige accenten van Jamal. Zo ongeveer halverwege komt het spel echt los en horen we die bijzondere combinatie van puntig spel waar hij de melodie mee vorm geeft en meer spontane uitspattingen, noem het maar de versiering. Errol Garners 'Misty' completeert de opnames van deze set, mooi en ritmisch spel van Jamal hier. En prachtig hoe Jamal halverwege het ritme neerzet, terwijl Grant soleert. Van het concert op 24 augustus 1967, bijna een jaar later dus, bevat het album twee stukken. We horen een opvallend lange versie van meer dan een kwartier van Henry Mancini's 'Mr Lucky' en aansluitend de standard 'Autumn Leaves'. Een strak ritme in dit 'Mr. Lucky', strak en meeslepend, een prima bodem voor Jamals opwindende spel, minder strak dan we van hem gewend zijn, vrolijk zijpaadjes verkennend. En we zijn nog niet op de helft als we zowel Grant als Nasser overtuigend horen soleren. En groots hoe de spanning hier steeds verder oploopt, zonder meer een van de hoogtepunten van dit album.
'Corcovado (Quiet Nights Of Quiet Stars)' van Antônio Carlos Jobim speelde Jamal graag. Het stuk maakte ook deel uit van het concert dat het trio zeven dagen later gaf op 31 augustus en dat we terugvinden op de tweede cd. Solo bouwt Jamal de eerste minuten aan de melodie, waarna Nasser en Grant zich erbij voegen en het stuk snelheid krijgt - ook hier is weer sprake van overdonderende dynamiek. En blijf maar eens stil zitten bij die duofrase van Nasser en Grant, onmogelijk! Bijzonder fascinerend spel ook in Lionel Barts 'Where Is Love?'. Prachtig hoe Jamal hier op eclatante wijze de melodie vormgeeft, het ene moment romantisch ingetogen, het andere moment heerlijk fel, fraai ondersteund door de ritmesectie. John Handy's 'Dance To The Lady', het derde stuk uit deze set, valt met name op door die swingende bassolo van Nasser en die krachtige bijdragen van Grant. Het laatste concert op dit album is dat van 26 april 1968. De hier bijeengebrachte opnames beginnen met het stemmige 'Naked City Theme' van Billy May en Milt Raskin uit 1961. Prachtig klinkt ook Burt Bacharachs 'Alfie', waarin Jamal zich weer de nodige abstracties veroorlooft, zodanig dat het originele stuk vaak amper te herkennen is. Daartussen horen we Jamal nog een keer solo, in Johnny Mandels 'Emily'.
Onder het stof vandaan | Interview
Wallace Davenport
De eerste keer dat trompettist Wallace Davenport in Europa kwam, was in 1954. De man werd geboren in New Orleans op 30 juni 1925 en stierf aldaar, op 18 maart 2004. Davenport was hier met het orkest van vibrafonist en volksmenner Lionel Hampton en de Amsterdamse Apollo Hal was de eerste halte van de Europese tournee. Inmiddels zijn er niet veel mensen meer die hebben meegemaakt hoe het publiek toen tijdens 'Flying Home' door de vloer zakte. "In 1980 was ik met Lionel weer in Holland en sprak ik met een jongeman die me vertelde hoezeer hij van het optreden had genoten. We kregen het over de Apollo Hal in 1954 en ik vroeg hem of hij zich dat nog kon herinneren. 'Nee,' zei hij, 'ik was toen nog niet geboren, maar mijn vader was erbij.' De mensen zijn niet veranderd, op 'Flying Home' beginnen ze te springen en te krijsen. 26 jaar eerder deden ze precies hetzelfde."
Tijdens het North Sea Jazz Festival van 1981 sprak Eddy Determeyer met Wallace Davenport. "Ik speel professioneel sinds mijn twaalfde. Als ik aan de beurt was voor een solo werd ik op de piano gehesen."
Onder het stof vandaan | Cd's
Keith Jarrett - 'Bordeaux Concert'
ECM, 2022 | Opname: 6 juli 2016 Keith Jarrett - 'Book Of Ways'
ECM, 2023 | Opname: juli 1986
Vijf jaar geleden werd de vermaarde pianist Keith Jarrett getroffen door twee beroertes, waardoor pianospelen voor hem definitief tot het verleden behoort. We moeten het dus doen met zijn opnames, zoals 'Book Of Ways' dat door zijn platenmaatschappij ECM Records opnieuw is uitgebracht, en met wat zo nu en dan nog opduikt uit de archieven, zoals opnames gemaakt op 6 juli 2016 in het auditorium van de Opera de National in het Franse Bordeaux, die vorig jaar bij dezelfde platenmaatschappij onder de titel 'Bordeaux Concert' het licht zagen.
Vijf kwartier aan improvisatie, opgeknipt in dertien titelloze delen, dat behelst 'Bordeaux Concert'. Na een wat aarzelend begin creëert Jarrett een boeiend patroon, waarvan ritme en melodie belangrijke elementen zijn, zonder dat dit echt tot wasdom komt. Verderop gaat het tempo fors omlaag en krijgt de muziek kenmerken van een ballade. Bijzonder is het puntige tweede stuk en de wijze waarop Jarrett hier aanzetten doet tot een ritme, zonder ook hier echt door te pakken, iets dat we wel vaker aantreffen in zijn spel. Pas in het derde stuk werkt Jarrett een melodie compleet uit. Het gaat gepaard met een groove die de invloed van de blues verraadt, een actie die het publiek aan het applaus te horen wel kan waarderen. In het vierde en het vrij stug ritmische vijfde deel zoekt hij weer meer de abstractie, complexe patronen ontvouwend. Het vormt een mooi evenwicht in deze recital, manoeuvrerend tussen meer of minder abstractie. In het zesde en zevende stuk keert hij dan weer terug naar meer melodisch spel, met een mooi nadrukkelijk patroon op links in het zesde en een prachtige, mooi repetitieve melodie in het zevende. In het achtste deel horen we die voor Jarrett zo typische ritmiek, met een flinke scheut blues. Het is ook zo'n moment waarop hij het niet kan laten om mee te zingen. Bijzonder is ook het relatief korte, maar wel bijzonder ritmische tiende deel. Prachtig zijn tot slot de vrij ingetogen en melodische delen elf en twaalf. Met name in dat laatste stuk weet Jarrett de gemoederen te beroeren.
'Book Of Ways' nam Jarrett op in juli 1986 en, heel bijzonder, hij bespeelt hier een clavichord, een snaarinstrument met toetsenbord dat veel gebruikt werd in de renaissance en de barok, maar dat begin negentiende eeuw in onbruik raakte. Negentien titelloze stukken, verdeeld over twee cd's nam Jarrett op, duidelijk improvisaties. En wat vooral opvalt, zeker in vergelijking met de piano, is het nagenoeg ontbreken van vibrato in de klank. Niet zo sterk als bij een klavecimbel, waarvan de klank ook in een hoger register ligt, maar het is voor onze oren toch wel even wennen. Daar staat tegenover dat je met dit instrument ragfijne melodische patronen kunt maken, juist door dat nagenoeg ontbreken van vibrato. Het tweede stuk vormt daar een mooi voorbeeld van. Een clavichord is zowel een toets- als een snaarinstrument. Het album kreeg niet voor niets de ondertitel 'The Feeling Of Strings' mee. Het vierde stuk roept dan ook eerder associaties op met een gitaar dan met een piano. Opvallend is daarbij het gebruik van ritmiek, geheel anders dan we van Jarrett gewend zijn. Mooi hoe hij bijvoorbeeld in het zesde, het tiende en het vijftiende stuk het bijzondere karakter van dit instrument weet in te zetten. Bijzonder is ook het achtste stuk, waarin Jarrett op overtuigende wijze de lage regionen verkent. Op een aantal stukken zoekt Jarrett aansluiting bij de tijd waarin dit instrument populair was; de invloed van muziek uit de renaissance is hier evident. Mooi klinkt ook het veertiende stuk, waarin de clavichord bijna klinkt als een Spaanse gitaar en Jarrett zich duidelijk laat inspireren door de flamenco.
In zijn biografie 'To Be Or Not To Bop' plaatst trompettist Dizzy Gilespie John Collins boven Charlie Christian, in harmonisch opzicht: 'John Collins is about the most, the deepest of the guitarists, because he knew about a thousand ways to play a thing.'
Collins' claim to fame waren de veertien jaar dat hij in het Nat King Cole Trio zat. Hij was nooit een prominente solist en stelde zich in de regel tevreden met een bescheiden rol als begeleider. Zonder werk zat hij nimmer.
In 1982 sprak Eddy Determeyer met John Collins over zijn wonderlijke carrière, waarin de gitarist speelde met vele grootheden uit de jazz, zoals Nat King Cole, Fletcher Henderson, Benny Carter en Art Tatum.
Onder het stof vandaan | Cd's | Jazztube
Oscar Peterson - 'On A Clear Day: The Oscar Peterson Trio - Live In Zurich, 1971'
Mack Avenue, 2022 | Opname: 1971 Oscar Peterson - 'A Time For Love: The Oscar Peterson Quartet Live In Helsinki, 1987'
Mack Avenue, 2022 | Opname: 17 november 1987
De jazzhelden van weleer, bijna allemaal hebben ze het tijdelijke inmiddels voor het eeuwige verwisseld, laten door vaak nooit eerder uitgebrachte opnamen nog regelmatig van zich horen. Er ligt hier inmiddels dan ook al een leuk stapeltje. De in 2007 op 82-jarige leeftijd overleden Oscar Peterson, een van de meest bepalende pianisten uit de geschiedenis van de jazz - hij ontving niet voor niets in 1997 een Grammy Award voor zijn gehele carrière en een International Jazz Hall of Fame Award - mag het spits afbijten. Mack Avenue bracht opnamen op de markt van concerten in Zürich, 'On A Clear Day' en Helsinki, 'A Time For Love', een dubbel-cd.
De plaats waar de opnamen plaatsvonden daar in Zürich is niet bekend, net zomin als de datum. Over dat laatste valt echter wel iets te zeggen. We weten dat Peterson met dezelfde bezetting als voor dit optreden voor de Zwitserse radio in oktober 1971 in de Hans Georg Brunner-Schwer Studio in het Duitse Villingen opnam voor MPS. Het is dan ook niet gek te denken dat ook deze opnamen uit die maand stammen. Concreet hebben we het dan qua bezetting over Niels-Henning Ørsted Pedersen op bas - die vaker Amerikaanse musici begeleidde op hun tour door Europa - en Louis Hayes op drums. Het zijn die twee die beginnen in 'The Lamp Is Low', waarna al snel Peterson aansluit met dat kenmerkende spel van hem. Want stijlvast was Peterson als geen ander. Invloeden van grote voorgangers als Teddy Wilson, Nat "King" Cole, James P. Johnson en Art Tatum incorporeerde hij moeiteloos in zijn eigen stijl. Een stijl die bepaald overdadig genoemd mag worden. Bij Peterson is een melodie altijd een opmaat voor een bijna oeverloze reeks uitweidingen, waarbij het gehele klavier in actie komt. Maar wat een gevoel voor ritme had deze man en wat een timing! Als voorbeelden kunnen de klassiekers 'On A Clear Day' en 'Soft Winds' dienen en de wijze waarop Peterson hier leiding geeft aan het ritme. Prachtig is ook die ingetogen solopassage in 'Young And Foolish', dat naadloos overgaat in 'A Time For Love'.
Het pianotrio was een vorm die Peterson bijzonder vaak koos. Anders dan iemand als Bill Evans was Peterson de onbetwiste leider en waren bassist en drummer, hoe goed ook, toch in eerste instantie begeleiders. De pianist wisselde regelmatig van bezetting. Zo speelde hij in de jaren voorafgaand aan dit treffen in Zürich met bassist Sam Jones en drummer Bobby Durham, horen we hem begin '71 in Parijs nog met bassist Jiri Mraz en Hayes, in Zürich dus met Pedersen en Hayes. In '73 zoekt hij weer het gezelschap van Jones en Durham. Zestien jaar later, op 17 november 1987, zijn het bassist Dave Young en drummer Martin Drew. Maar hier aangevuld met gitarist Joe Pass, waar Peterson sinds 1973 regelmatig mee samenwerkte. Het resultaat van deze samenwerking is te horen op 'A Time For Love'.
Zoals gezegd, de stijl van Peterson veranderde nauwelijks door de jaren en is dan ook direct herkenbaar. Grootste verschil tussen de twee albums is natuurlijk Pass, die zich direct al in de opener 'Cool Walk' van zijn swingende kant laat horen, in een stijl die perfect past bij die van Peterson - ze werkten niet voor niets zo graag samen. En prachtig subtiel is de wijze waarop Peterson de melodie in 'Love Ballade' opbouwt, met passie en gevoel, terwijl verderop Pass en Young er nog een schepje bovenop doen. En laaf u aan het perfecte samenspel tussen Peterson en Pass in 'Cakewalk'. De tweede schijf opent met 'A Time For Love' en een prachtige bijdrage van Pass, terwijl we hem verderop ook nog uitgebreid horen in de klassieker 'When You Wish Upon A Star' Een ander hoogtepunt op deze cd is het swingende 'Soft Winds', het enige nummer dat Peterson tijdens beide concerten speelde.
In de Jazztube hieronder zie je een concert van het Oscar Peterson Quartet mét Joe Pass, opgenomen in 1987 in de Kan-I Hoken Hall, Tokyo.
Onder het stof vandaan
Ahmad Jamal - 'Emerald City Nights - Live At The Penthouse 1963-1964'
Elemental Classics, 2022 | Opname: 20 juni 1963, 26 maart & 2 april 1964 Ahmad Jamal - 'Emerald City Nights - Live At The Penthouse 1965-1966'
Elemental Classics, 2022 | Opname: 18-25 maart 1965, 28 oktober 1965 & 22 september 1966
Een andere pianist die graag de triovorm kiest is Ahmad Jamal, een van de weinige jazzhelden die nog in leven is. Tegenwoordig overigens een vorm die hij graag uitbreidt met een extra percussionist. Daar was in de jaren 60 nog geen sprake van, zo leren ons twee dubbelalbums die onlangs onder de titel 'Emerald City Nights' uitkwamen bij Elemental Classics. Vier schijven met liveopnamen, alle gemaakt in wat in die dagen zowat de huiskamer van Jamal was: The Penthouse in Seattle. De eerste set bevat opnamen uit 1963 en '64, de tweede die uit '65 en '66.
20 juni 1963 is de eerste datum, Jamal is te horen met bassist Richard Evans en drummer Chuck Lampkin. Op het programma staan covers, zoals bijna altijd tijdens deze concerten. Te beginnen met de Rodgers & Hart-klassieker 'Johnny One Note'. En net als Oscar Peterson zijn eigen kenmerkende stijl had, is ook Ahmad Jamal direct herkenbaar. Zijn staccato ritmiek, dat vermogen om - precies contra aan Peterson - met heel weinig heel veel uit te drukken en die puntige wijze van spelen, we horen het hier allemaal terug. En een perfect ritmegevoel, maar dat geldt zeker ook voor zijn twee begeleiders. Neem Lampkins solo in 'Johnny One Note', maar nog beter, beluister Evans' 'Minor Adjustments'.
De tweede cd bevat registraties van 26 maart en 4 april 1964, waarbij Jamil Nasser de plaats in heeft genomen van Evans, een bijzonder ritmisch spelende bassist die we ook in de verdere opnamen terughoren. We beginnen met Evans' 'Bogota', een nummer dat Amal een half jaar eerder met orkest had opgenomen voor het album 'Macanudo', een verslavend ritmisch stuk.
Prachtig is ook 'Lollypops & Roses', met die ingehouden ritmiek en perfecte timing, zo typisch voor het spel van Jamal. Een al even mooi moment vinden we in Jamals eigen 'Minor Moods' en dan met name in het duet met Nasser. Overigens vinden we zowel hier als in het eveneens in april opgenomen 'Keep On Keeping On' ook bijzonder mooie bijdragen van zowel Nasser als Lampkin. De bezetting tijdens de concertopnamen van maart 1965 blijft ongewijzigd. Het is vooral de drummer die opvalt in Rodgers & Hart-klassieker 'I Didn't Know What Time It Was'. Hij trakteert ons op een paar prachtige solo's, waar Jamal dan iedere keer met een welgemikt akkoord tussendoor piept. Bijzonder is ook de ballade 'Who Can I Turn To?' en de wijze waarop Jamal hier de melodie op meestal subtiele wijze, maar soms ook met opvallende dynamiek vormgeeft. Een half jaar later heeft Vernel Fournier de drumstokken van Lampkin overgenomen. We horen hem direct goed in 'Concern', een puntig duet ten beste met Jamal.
Er rest nog één sessie, die van september 1966, bijna een jaar later dus. En wederom met een nieuwe drummer, Frank Gant. Hij was erbij sinds begin dat jaar en dus ook bij de opnamen van 'Heat Wave'. Maar daar in The Penthouse klonken geen stukken van dit album, maar louter standards, waarvan voor Jamal 'Poinciana' de meest bekende was. Ook op deze vier cd's mag dit nummer niet ontbreken.
Onder het stof vandaan / Jazztube
Bill Evans - 'Morning Glory'
Resonance, 2022 | Opname: 24 juni 1973 Bill Evans - 'Inner Spirit'
Resonance, 2022 | Opname: 27 september 1979
Het pianotrio, als vorm binnen de jazz, zal voor altijd verbonden blijven met de naam Bill Evans. Niet alleen heeft hij opvallend vaak, zo niet bijna uitsluitend in deze bezetting gewerkt, hij was er ook nog eens een absolute vernieuwer in. Zodanig dat vrijwel eenieder die heden ten dage voor deze vorm kiest zich automatisch schatplichtig toont aan de meester. Iedere uitgave van deze pianist is dan ook meer dan welkom. Iets dat zeker geldt voor de uitgaven van 'Morning Glory' en 'Inner Spirit' door Resonance Records. Ofwel de registraties van concerten in Buenos Aires, gegeven in 1973 en 1979. Lang alleen als bootleg verkrijgbaar, nu ook via de officiële weg.
Het tweede concert in een rij van vijf, tijdens een tournee door Zuid-Amerika, vond plaats op zondagochtend 24 juni 1973, voor een publiek van 2500 man. Tevens het enige concert waarvan voor zover we weten opnames bestaan. Met Eddie Gomez, de bassist waar hij tussen 1966 en 1977 intensief mee samenwerkte, en drummer Marty Morell, die van 1968 tot 1974 deel uit maakte van dit trio, een van de meest gezichtsbepalende uit Evans' carrière. Op het programma standards en een paar stukken van Evans die hij vaak speelde tijdens concerten, waaronder 'Re: Person I Knew', waar het concert mee opende. Hier valt direct op hoe goed Evans en Gomez op elkaar ingespeeld waren, de harmonie die de twee hier bereiken is waarlijk groots. Het laat direct horen waar de grote verandering die Evans inzette uit bestond: bij Oscar Peterson en Ahmad Jamal hoorde je direct wie de leider was, dat is hier niet langer het geval. Nog duidelijker blijkt dit uit Johnny Mandels 'Emily', een stuk dat vrijwel geheel gedragen wordt door Gomez' melodieuze vernuft.
Evans was ook zeker een van de grootste pianisten uit de geschiedenis van de jazz, wellicht ook wel omdat zijn achtergrond in de klassieke muziek lag. Hij begon reeds op zijn vijfde met pianospelen en studeerde tot zijn dertiende louter klassieke piano. Hij zou er altijd verwantschap mee blijven voelen en het verweven in zowel zijn eigen composities, met als mooi voorbeeld 'T.T.T. (Twelve Tone Tune)' dat ook op dit album staat, als in zijn interpretaties van standards. "Bill was in good spirit", zei Morell tijdens het interview met Marc Myers voor het tekstboekje, "he was due to marry Nenette Zazzara in New York in August. I think he felt his life was changing for the better". Woorden die Myers speciaal koppelt aan de uitvoering van Evans' 'The Two Lonely People'. Volkomen terecht, het is prachtig om te horen hoe hij dit stuk hier gestalte geeft. En het applaus was er dan ook naar. In de Rodgers & Hart-klassieker 'My Romance' horen we Morell schitteren in een paar prachtige solo's en horen we Gomez in de weer met zijn strijkstok.
Evans beperkte zich niet tot jazzstandards, getuige een mooie uitvoering van folkzangeres Bobbi Gentry's 'Mornin' Glory' waar de tweede cd mee opent. 'Up With the Lark', een poëtische ballade uit de film 'Centennial Summer', had Evans pas begin dat jaar in zijn repertoire opgenomen. Zo te horen een prima keuze. Het publiek was zeker ook enthousiast over 'Esta Tarde Vi loLer' van de Mexicaanse componist Armando Manzanero, door dit trio met veel gevoel en overtuigingskracht gebracht. Schitterend is ook het bijzonder ritmische duet tussen Evans en Morell in de lange versie van 'Beautiful Love'.
Een jaar voor zijn dood was Evans wederom in Buenos Aires, maar nu met een ander trio. Na wat wijzigingen in 1978 bestond dat hier uit bassist Marc Johnson en drummer Joe LaBarbera. Een trio dat bij elkaar zou blijven tot Evans dood op 15 september 1980. 'Re: Person I Knew' was een stuk waar Evans graag mee opende, zie ook het concert in '73, maar hier koos hij voor het klassieke 'Stella By Starlight', een nummer waarin Johnson alle ruimte kreeg om te schitteren. Het concert gaat vrij rustig van start, pas bij het 'Theme From M*A*S*H' - dat sinds een jaar op Evans' repertoire stond - en zijn eigen uit '66 daterende 'Turn Out The Stars' begint het te vonken. 'My Romance', ook te vinden op 'Morning Glory', past eveneens in het rijtje en biedt LaBarbera alle mogelijkheid te schitteren. Maar over het algemeen is dit concert meer ingetogen dan dat uit '73.
Bijzonder is in dit opzicht 'Letter To Evan', dat zijn debuut beleefde tijdens deze tour. Geschreven voor zijn zoontje, toen vier jaar oud, die zijn vader door al die concerten iedere keer moest missen. De eerste cd sluit ermee af. In dezelfde lijn ligt Evans' overtuigende, tegen klassiek aanliggende spel in Gershwins 'I Loves Your, Porgy'. LaBarbera: "Bill created an atmosphere, and you had to get inside of that." Beide musici bewijzen verderop dat ze dat prima aanvoelden. En prachtig het pianospel in 'If You Could See Me Now' en in het langgerekte 'Nardis', het hoogtepunt en de afsluiter van de avond, waarin verderop ook Johnson en LaBarbera alle ruimte krijgen om volop te overtuigen.
In de Jazztube hieronder kun je kijken naar het Bill Evans Trio met 'Laurie', opgenomen en uitgezonden door de Italiaanse televisie in 1979.
Onder het stof vandaan
Malaby/Dumoulin/Ber – 'Maps & Synecdoches' (Silkheart, 2020)
Opname: 19-20 mei 2018 | 9 november 2015
Zet Tony Malaby, Jozef Dumoulin en Samuel Ber bij elkaar, en de goede verstaander weet dat je geen doorsnee jazzke gepresenteerd zal krijgen. Toch zal de eigenzinnigheid van 'Maps & Synecdoches' misschien toch verrassen. Deze drie gaan voor een even fascinerende als bevreemdende droomwereld die te grillig is om zich zomaar te laten vatten, maar ook te bedwelmend om af te doen als een folieke van het moment.
Zoals gezegd: je had dat wel kunnen verwachten. Wie Malaby introduceert, heeft het vaak over zijn links met onder meer Fred Hersch en Charlie Haden, Grote Namen van de jazz, maar de saxofonist heeft er ook een half leven in de experimentele vleugel van de moderne jazz en improvisatie op zitten. Hij experimenteert graag met vormen, bezettingen en klankkleuren en speelt graag met verwanten die de platgetreden paden mijden of headfirst in de vrijheid duiken.
De buitenste satellieten, dat is ook de favoriete zone van keyboards-meester Jozef Dumoulin. Die maakt van zijn excursies op Fender Rhodes en andere instrumenten steevast interstellaire excursies die de luisteraar mee op sleeptouw nemen naar onherbergzame oorden vol narcotische uithoeken. En soms, zoals in Lilly Joel, zijn duo met Lynn Cassiers, levert het muziek op die even verslavend als buitenaards klinkt, aankomt als een sonische drug. Om maar te zeggen dat de jonge drummer Ber, die zich in geen tijd ontpopte tot een van de grote talenten van de Belgische jazz, hier niet de minsten inschakelde.
Het siert hem wel dat hij ze niet zomaar voor zijn kar spant, maar ook zelf het heft in handen neemt. Het vijftiendelige 'Maps & Synecdoches' is een verzameling van improvisaties en composities, waarbij die laatste allemaal van Ber zijn. Hij nam trouwens ook de productie voor zijn rekening en ook daar laat hij zich gelden, door lustig gebruik te maken van editing en dus eindverantwoordelijke te zijn bij deze puzzel. Het levert alleszins een raamwerk op dat de luisteraar regelmatig op het verkeerde been zet, onderdompelt in wringende experimenten, een rad voor de ogen draait of het ongewisse in stuurt.
Korte startstukjes 'Threshold I' en 'Eau En Poudre (Emanation)' zetten de toon met geritsel en geschuifel, zwalpend blaaswerk en krappe toetsenriedels, en een eerste duik in spacey oorden met Lilly Joel-mysterie. Vervolgens ben je vertrokken voor een rit van een dik uur, waarbij je soms naar boven komt om zuurstof te happen, maar vooral overgeleverd bent aan een stel geluidslaboranten die combinaties en texturen uittesten. De ene keer met duidelijke houvast door aanhoudende golven of terugkerende motieven, maar net zo vaak met uitvergrote details en patroontjes, waarbij de grens tussen improvisatie en compositie vervaagt. Wat ongetwijfeld de bedoeling was.
Wat voor ongetrainde (of weinig tolerante) oren kan klinken als een vrij willekeurig, grillig samenraapsel van ideeën, herbergt regelmatig een fijnzinnige neus voor contrasten en combineren van temperamenten, met pompende passages vol klaterende drums en schallende sax ('Highway To Sfumato III') die kunnen bestaan naast een processie op planeet Altair IV ('As If It Were Tomorrow'), een manische combinatie van scheursax, tuimeldrums en kronkelsynth ('An Electronic Birthday Cake') en allerhande tussenvormen. Titels als 'Sfumato I & II' zijn trouwens veelzeggend: hier vinden de boeiendste dingen soms plaats in schemerzones tussen werelden die soms ver van elkaar verwijderd zijn, en toch in elkaars nabijheid gestuurd zijn.
Dat maakt van 'Maps & Synecdoches' zeker geen evidente kost. Wie uit is op een vingerknip, een duidelijke koers of een handleiding, die komt hier van een kale reis terug. Wie bereid is om zich bij de hand te laten nemen door drie driftig experimenterende kleppers die hier spelen met open vizier en zonder remmingen, die zal op z'n minst deelgenoot worden van iets ongewoons en in het beste geval een nieuwe wereld ontdekken, een aurale variant op mysterieuze arthouse sciencefiction, waar ook naar gehint wordt met het artwork van Sophie Saporosi. Die kans laat toch geen nieuwsgierig mens liggen?
Onder het stof vandaan
Joel Futterman Trio - 'In-Between Position(s)' (Silkheart, 2020)
Opname: 13 april 1982 Kidd Jorand, Joel Futterman & Alvin Fielder - 'Spirits' (Silkheart, 2020)
Opname: 26 april 1997
Er zijn naar mijn weten niet zoveel jazzmusici die zowel actief zijn in de rol van pianist als in die van saxofonist, maar de op 30 april 1946 in Chicago geboren Joel Futterman behoort daar zeker bij. Hij is nog steeds actief en maakt ook nog steeds cd's. Tegelijkertijd verschijnen er de laatste jaren ook albums met oudere opnames, zoals nu bij het Zweedse Silkheart (tegenwoordig deel van Rogue Art), dat 'In-Between Position(s)' van het Joel Futterman trio met opnamen uit 1982 opnieuw uitbracht en 'Sprits' van tenorsaxofonist Kidd Jordan, Futterman en drummer Alvin Fielder met niet eerder uitgebrachte opnamen uit 1997.
Zoals zovelen in de jaren 60 voelt ook Futterman zich in eerste instantie aangetrokken tot de bebop, tot hij via de musici van de AACM de overstap maakte naar de avantgarde. In 1972 verhuist hij naar Virginia Beach, waar hij nog steeds woont. Zeven jaar later verschijnt zijn eerste album 'Cafeteria'. In de periode daarna werkt hij regelmatig samen met bassist Richard Davis, multi-instrumentalist Hal Russell, altsaxofonist Jimmy Lyons en drummer Robert Adkins. Met de twee laatsten vormt hij zijn eigen trio, waarmee hij onder andere die opnamen uit 1982 maakt, die in 1990 door L+R Records worden uitgebracht. In 1994 ontmoet Futterman Kidd Jordan, die hem voorstelt aan Alvin Fielder en een nieuw trio is geboren. Tot 2018, het jaar waarin Fielder overlijdt, zullen ze actief blijven.
Uit 'In-Between Position(s)', waarin we Futterman als pianist horen, blijkt direct overduidelijk dat hij de bebop definitief achter zich heeft gelaten. De compositie, bestaande uit acht delen en ontstaan in 1974 toen Futtermans vader overleed, past overduidelijk in de AACM-traditie. Het zijn zeer ritmische, maar ook abstracte akkoorden die Futterman hier speelt, waar Lyons met krachtige bewegingen zijn weg tussendoor vindt, terwijl Adkins het geheel verder van vorm voorziet. Met als gevolg een sterk verdicht, overweldigend klankbeeld, waarin dit trio de luisteraar vrijwel geen moment rust gunt. Een van de hoogtepunten is de drumsolo van Adkins, vrijwel aan het eind van het album.
'Opening', het eerste stuk van 'Spirits', klinkt al even onstuimig en weerbarstig als 'In-Between Positions'. Wellicht geldt het hier nog wel sterker, omdat we Futterman hier ook horen op de sax. Maar 'Serenity' toont aan dat we hier met een veelzijdiger trio van doen hebben, want dit is een uiterst melodieuze ballade waarin Jordan met grote intensiteit zijn stem laat horen. Mooi ook hoe verderop de abstractie het tijdelijk overneemt, mede aangevuurd door Futtermans pianospel. Een krachtige dialoog ontvouwt zich. In 'Double Strike' gaat het trio nog een stap verder en valt met name het krachtige drumwerk van Fielder op, samen met Futterman creëert hij een stevige fundering voor Jordans verrichtingen, ook hier weer bewegend tussen lyriek en abstractie. Wat ook opvalt in het spel van Jordan: hij heeft het gevoel van melancholie dat zo kenmerkend is voor de blues. Bijzonder is ook de dialoog verderop tussen Jordan en Futterman, hier op de Indiase fluit. Ook 'Run-Drop' en 'Start-Stop' zijn stukken die vragen om aandachtig luisteren. Zo valt het laatste stuk op door de dwarse patronen die Futterman en Fielder hier weven. Prachtige opnamen kortom, die door Silkheart terecht van de vergetelheid zijn gered.
Onder het stof vandaan
Sonny Rollins - 'Rollins In Holland' (Resonance/Nederlands Jazzarchief, 2020)
Opname: 3-5 mei 1967
In mei 1967 was de toen al beroemde tenorsaxofonist Sonny Rollins in Nederland. Hij gaf vier concerten en maakte opnamen voor de radio in Hilversum. Omdat hij alleen was sloten twee Nederlandse jazzmusici aan om hem te begeleiden: bassist Ruud Jacobs en drummer Han Bennink. Niet verbazingwekkend, het gebeurde in die jaren vrij vaak dat Amerikaanse solisten voor langere tijd door Europa toerden en door plaatselijke musici werden begeleid. Deze opnamen zijn uniek en nooit eerder uitgebracht. Een aantal jaren geleden kwamen ze boven water, het uitgebreide boekje bij de box gaat er dieper op in, en eind vorig jaar verschenen ze, als 'Rollins In Holland' bij Resonance Records, in samenwerking met het Nederlands Jazzarchief.
Deze box is ook een belangrijk monument omdat er van Rollins tussen 1965 en 1972 niet veel voorhanden is. Hij nam na 'The Standard' en 'After The Bridge', beide uit 1964, een pauze van enkele jaren. Hij trok zich terug in een ashram, mediteerde, beoefende yoga en gaf vrij sporadisch nog concerten, waaronder dus deze in Nederland met Jacobs en Bennink. Een bijzondere combinatie als we de verdere carrière van deze twee musici onder de loep nemen; ze zouden hierna iedere een totaal andere richting uitgaan.
De korte tour van Rollins begon in de Academie voor Beeldende Kunsten in Arnhem, tevens de eerste keer dat dit trio samenspeelde. Bennink en Jacobs waren nerveus. Rollins had immers niet alleen al een flinke reputatie opgebouwd, hij had als musicus ook een hele ontwikkeling doorgemaakt. Wellicht om de onrust wat weg te nemen beperkte Rollins zich die avond tot standards tijdens een concert van meer dan twee uur, waarvan we hier slechts een deel horen. Eén ding moeten we hier direct stellen, ondanks dat er alles aangedaan is om deze opnames nog een beetje te laten klinken, is het geluid niet bepaald om over naar huis te schrijven. Maar laat u hier zeker niet door weerhouden; kwalitatief is wat hier gebeurt van grote klasse. We beginnen met 'Four', waar de tweede cd mee eindigt (het geheel staat niet in chronologische volgorde). Direct wordt duidelijk dat Rollins er vol gas in gaat en dat de twee begeleiders hierin vanaf het eerste begin worden meegenomen. Bennink hierover: "Sonny had such a strong timing, he made you feel like you were in an elevator. You didn't have to catch or carry him - he carried you."
Zowel Jacobs als Bennink stellen nadien nooit meer zoiets meegemaakt te hebben. Een continue stroom waarin we 'Work Song' van Nat Adderley ontwaren, maar ook George Gershwins 'An American In Paris' en Indiase raga's. En hoezeer Jacobs en Bennink zich op hun gemak voelden blijkt uit hun zeer enthousiaste solo's. Wat volgt is een trits standards, naadloos in elkaar vervlochten, in datzelfde meedogenloze tempo. Tot slot klinkt het ruim twintig minuten durende 'Three Little Words' van Lester Young en Coleman Hawkins dat Rolling graag speelde, waarin de saxofonist zich overigens ook de nodige zijstapjes permitteert. En voor Bennink beluister 'On Green Dolphin Street/There Will Never Be Another You'. Het stuk bevat een van de beste solo's uit zijn carrière. Bezoekers en critici waren het naderhand dan ook roerend met elkaar eens: een concert om nooit te vergeten.
De avond erop staat het trio in de Go-Go Club in Loosdrecht. Het dient als een generale repetitie voor het concert van 5 mei, waarvan een registratie wordt gemaakt voor de televisie. Voorafgaand aan dit concert maken de heren opnamen in de NCRV-studio. Van beide momenten is een deel op de eerste cd van deze set beland. Bij de NCRV-opnamen valt direct de opvallend goede geluidskwaliteit op. Rollins begint solo in een prachtige ballade, 'Blue Room', waarna Jacobs en Bennink uiterst ingetogen aansluiten. En let op de prachtige, swingende bassolo. Dan volgt het swingende 'Four' met een hele krachtige frase waarin we Jacobs en Bennink samen horen. Na een bijzonder lyrische versie van Gerhwins 'Loved Walked In' opent Bennink met enkele roffels het stomende 'Tune Up', de laatste van de vier NCRV-opnamen. En ook hier is hij te horen met een opvallend creatieve drumsolo. Wat nog volgt zijn twee stukken van het avondconcert, 'Sonny Moon For Two' en wederom 'Love Walked In', alleen duurt het stuk nu twee keer zo lang. En net als bij het concert in Arnhem vliegen ook hier de vonken er weer van af.
De standaardbezetting is op beide albums deels gelijk en dat is minder vreemd dan het lijkt. 'Gershwin & Kern' werd weliswaar in 1976 uitgebracht, maar de opnames stammen uit de jaren '64, '65 en '67, deels zelfs uit dezelfde sessie waar de nummers uit 'Up In Erroll’s Room vandaan komen. Op beide albums horen we het pianotrio plus extra bezetting. In de sessies van 1964 en '65 horen we Garner samen met bassist Eddie Calhoun en drummer Kelly Martin, in die van 1967 met bassist Charles 'Ike' Isaacs en drummer Jimmie Smith. Als vierde man horen we in alle drie de sessies José Mangual op conga's. Op 'Up In Erroll’s Room' horen we daarnaast The Brass Bed, bestaande uit zeven blazers onder leiding van dirigent Richard O. Spencer. Op dat eerste album vinden we een aantal stukken van tijdgenoten van Garner, die inmiddels gelden als standards: Herbie Hancocks 'Watermelon Man', Miles Davis' 'All The Things You Are', Dizzy Gillespies 'Groovin’ High' en 'The Girl From Impanema' van Antônio Carlos Jobim, naast echte klassiekers als 'I Got Rhythm' van George Gershwin en 'Cheek To Cheek' van Irving Berlin. Garner speelde graag klassiekers, iets dat natuurlijk ook blijkt uit 'Gershwin & Kern'.
Wat maakte Garner nu zo bijzonder? De vier jaar geleden eveneens veel te te jong overleden pianiste Geri Allen, die zeer vertrouwd was met de muziek van Garner, verwoorde het aldus: "Erroll Garner personifies the joy of fearless virtuosity and exploration. His playing celebrated the greatest swinging big bands through an innovative and impossible pianism. Singular yet all embracing, Garner blurred the line between great art and popular art, and he was a staunch journeyman of the blues and his Pittsburgh legacy." Ik kan me hier volledig in vinden. Geen pianist speelde met zo veel schwung, met zo veel aanstekelijk enthousiasme. Geen pianist was en is denk ik ook zo goed in staat om zijn zeer complexe spel zo bedriegelijk eenvoudig te laten klinken en dus zeer toegankelijk. Maar let op zijn timing, zijn frasering: die is ongekend. En Garner had musici die hem daarin perfect aanvulden en ondersteunden, musici ook waar hij jarenlang mee samenwerkte.
Voorbeelden te over. Op 'Up In Erroll’s Room' springen eruit: 'Watermelon Man', 'Groovin’ High', de eerste noten van 'The Girl From Impanema', zijn eigen 'Up In Erroll’s Room' en 'I Got Rhythm'. Een stuk dat natuurlijk ook staat op 'Gershwin & Kern'. Dat verder aanstekelijke uitvoeringen bevat van klassiekers als 'Love Walked In', 'A Foggy Day (In London Town)', 'Nice Work If You Can Get It', 'Dearly Beloved' en 'Maybe You’re The Only One'. Het enige soms ietwat storende is dat Garner bij het type pianisten hoorde dat het niet kon laten mee te neuriën en dat is niet altijd een succes. Maar ja, wat wil je met dit soort muziek!
In de Jazztube hierboven zie je een optreden uit 1968 van het trio van Erroll Garner met Charles 'Ike' Isaacs en Jimmie Smith, aangevuld met José Manguall, live in Kopenhagen. Ze spelen onder andere 'The Shadow Of Your Smile', 'I Can't Get Started', en 'Blue Moon'.
Onder het stof vandaan Bill Evans - 'Live at Ronnie Scott’s' (Resonance, 2020) Opname: juli 1968
Bill Evans zou de geschiedenis ingaan als een briljant pianist en componist, maar wellicht nog wel het meest als de man die voor het pianotrio een compleet nieuwe standaard zette. Het trio met bassist Eddie Gomez en drummer Jack DeJohnette bestond slechts een paar maanden, maar wordt alom gezien als een van de meest innovatieve van die lange serie trio's die Evans had. En fans roepen al vijftig jaar dat de maand dat het trio concerteerde bij Ronnie Scott's in Londen behoorde tot het beste wat Evans ooit heeft gedaan. Er waren alleen geen opnamen. Tot eind vorig jaar 'Live at Ronnie Scott’s' verscheen bij Resonance Records.
Wat we zeker weten is dat het trio speelde op het Jazzfestival van Montreux, op 15 juni, een concert dat ook werd uitgebracht. Vrijwel zeker bestond het trio toen al één al twee maanden in die samenstelling, nadat DeJohnette Arnie Weiss had vervangen, alleen zijn er uit die eerste periode geen opnames. Mede dankzij Resonance kunnen we het pad verder volgen: op 20 juni staan ze in de legendarische MPS Studio, in 2016 uitgebracht als 'Some Other Time: The Lost Session From The Black Forest' en twee dagen later in de studio in Hilversum, een sessie die in 2017 werd uitgebracht als 'Another Time: The Hilversum Concert'. En dan staan ze in juli dus in Ronnie Scott's. Dát er opnamen waren - ze zaten in de privécollectie van DeJohnette - was al iets langer bekend, maar er werd altijd gedacht dat deze te slecht waren om uit te brengen. Bij nader onderzoek blijkt dat echter alleszins mee te vallen. Er zit hooguit wat ruis op de lijn, maar de verrichtingen van de drie musici zijn prima te volgen en de artistieke kwaliteit maakt veel goed.
Want we kunnen zondermeer stellen dat die fans al die jaren gelijk hadden. Evans' baanbrekende en vernieuwende wijze van werken, nu eigenlijk bij de meeste pianotrio's terug te vinden, horen we hier in optima forma. Verdeeld over twee schijven horen we hier twintig nummers, vrijwel zeker niet terug te voeren tot één concert. Het repertoire bestaat voor een groot deel uit standards en een aantal stukken van Evans, die inmiddels ook als standards zijn te benoemen.
Heel bijzonder in die tijd was de ruimte die Evans zijn medemusici bood. Zo horen we in 'A Sleepin’ Bee', 'Yesterdays' en Stella By Starlight' vrij lange bassolo's die hiervan getuigen en in 'Someday My Prince Will Come' en 'You’re Gonna Hear From Me' substantiële bijdragen van DeJohnette. Maar nog veel belangrijker om te benoemen is de opbouw van de stukken. Neem als voorbeeld de standard 'Turn Out The Stars'. Evans begint solo met een duidelijk melodisch patroon, dan vallen Gomez en DeJohnette bij en valt het hechte samenspel op, volledig gericht op harmonie. Of de al even bekende ballade 'Spring Is Here', met direct vanaf het begin dat prachtige, in elkaar verweven samenspel. En het klinkt opvallend simpel wat hier gebeurt, terwijl je weet dat het dat geenszins is.
Terug in Amerika staan ze nog in de Village Vanguard, waarvan het concert van 23 oktober 1968 ook door Resonance werd uitgebracht, in 2012 als 'Live At Art D’Lugoff’s Top Of The Gate' en in de Webster Hall (samen met het concert in Montreux terug te vinden op 'The Complete Bill Evans On Verve') en dan is het klaar. Eind november wordt bekend dat Tony Williams opstapt bij Miles Davis, die net bezig is met 'In A Silent Way'. Een vacature die wordt ingevuld door Jack DeJohnette.
Onder het stof vandaan Keith Jarrett - 'Budapest Concert' (ECM, 2020) Opname: 3 juli 2016
Deze week maakte de inmiddels 75-jarige Keith Jarrett bekend dat zijn carrière na twee beroertes, gekregen in het voorjaar van 2018 met als gevolg daarvan een enkelzijdige verlamming, vrijwel zeker ten einde is. Naar eigen zeggen is met zijn linkerhand een kopje vasthouden voor de komende tijd het hoogst haalbare. Een tragedie, temeer daar het hier zonder meer gaat om een van de meest boeiende pianisten van de afgelopen decennia en bovendien om een van de weinigen die zowel in het klassieke gecomponeerde genre als in de vrije improvisatie excelleerde. Bijzonder is ook dat Jarrett sinds mensengeheugenis of solo te horen was, of met zijn inmiddels onafscheidelijke begeleiders: de twee maanden geleden overleden bassist Gary Peacock en drummer Jack DeJohnette.
Gelukkig brengt ECM Records met enige regelmaat opnamen uit die daar anders toch maar stof liggen te vergaren, zoals nu met opnames van een concert in Boedapest uit 2016 - dat dit op vrijwel hetzelfde moment gebeurt als waarop Jarrett naar buiten brengt wat hem ruim twee jaar geleden overkwam, is natuurlijk wel enigszins bizar. Twaalf geïmproviseerde delen, natuurlijk, verdeeld over twee cd's en tot slot twee standards: 'It’s A Lonesome Old Town' en 'Answer Me, My Love' als toegift. Een enigszins enigmatisch begin, maar wel direct vol in de actie, waarna hij de blues opzoekt en aansluitend in het tweede deel de stilte tussen de noten weegt. We zien hem zitten, ietwat voorover gebogen, volledig in de concentratie. En dan is er weer even dat moment dat hij zijn mond niet kan houden, iets dat ook zo kenmerkend is voor zijn optredens. De man
zit zo verdiept in zijn spel dat het hem simpelweg ontsnapt voor hij er erg in heeft. In de delen drie en vier zoekt Jarrett wederom het ritme en met name in het vierde deel weet hij met die zo voor hem kenmerkende groove meer dan te overtuigen.
De tweede cd bevat de delen vijf tot en met twaalf en de twee standards. Zeker voor Jarretts begrippen vrij korte en relatief melodieuze
stukken. Zo heeft het vijfde deel onmiskenbaar iets van een intieme ballade, net als het prachtige zevende deel, waarbij vooral de opbouw bijzonder is en de wijze waarop hij hier de linker- en de rechterhand met elkaar combineert. Na in het zangerige achtste deel met de rechterhand een frisse regenbui te hebben gesimuleerd, keert Jarrett in deel negen weer terug naar de abstractie. Golven weerbarstige noten stromen de Béla Bartók Concert Hall in. Tot slot van zijn improvisatie, na het zeer intieme elfde deel, keert de blues terug in uptempo. En Jarrets 'Lonesome Old Town' is in alles een oude, stille stad. De noten krijgen hier alle ruimte om weg te waaien.
Onder het stof vandaan
I Compani - 'Amore Per Tutti' (Icdisc, 2019)
Opname: 2010 / 2012
35 Jaar geleden richtte rietblazer/componist Bo van de Graaf I Compani op om zich te wijden aan het werk van filmcomponist Nino Rota, vooral bekend van zijn samenwerkingen met Federico Fellini. Daar is hij nog altijd niet klaar mee. 'Amore Per Tutti' is de zoveelste in een reeks hommages, al wordt het nu uitgebreid naar andere componisten zoals Philippe Sarde, Nicola Piovani, Gato Barbieri en cineasten als Visconti, Bertolucci en Ferreri. 'Amore Per Tutti' verzamelt liveopnames uit de periode 2010-2018 met een paar verschillende line-ups. Van de Graaf is daarbij de enige constante, doorgaans gesteund door de ritmesectie Arjen Gorter (bas) en Rob Verdurmen (drums), en een reeks trawanten.
Gorter en Verdurmen maakten jarenlang grote sier in het Willem Breuker Kollektief en dat is een belangrijke referentie. Niet enkel door het instrumentarium (doorgaans een combinatie van onder andere blazers, strijkers en accordeon/bandoneon), maar ook de stilistische insteek. Net als bij Breuker heb je hier te maken met een bruisende mix, met een centrale rol voor jazz en circus/hoempapa - al wordt de factor improvisatie hier wat meer op de achtergrond geduwd door het filmische karakter van de composities. Vanaf opener 'Il Bidone', uitgevoerd door een hecht sextet, beland je in die wereld van onstuitbare energie die slalomt tussen dik aangezette schmooze-muziek en koldereske gallop, met driftig meepompende trekzakken en knetterende swing.
Voor enkele van de vroegere opnames komen er nog eens trompet en trombone bij, wat de sound nog weelderiger maakt. De muziek zwaait opzichtig met de heupen, tuit de lippen, laat het vlees lillen, gulpt romig over de randjes. Buitenbeentje is het tweedelige 'Diva Dolorosa' van pianist/componist Loek Dikker, wiens naam vooral einde jaren zeventig/begin jaren tachtig de ronde deed. Hier wordt het voluptueuze even omgeleid naar een sensuele dreiging. Ook de moeite: 'It’s Over', een bijdrage van Barbieri aan de film Last Tango in Paris, met de bandoneon van Michel Mulder die zorgt voor de Argentijnse toets. Het is een van de vele genereuze stukken in een album dat soms een beetje gebukt gaat onder het gewicht van al z'n ideeën en excessieve weelde, maar daarover klagen in deze context is eigenlijk al even ridicuul als jammeren over tomaten in spaghettisaus.
Onder het stof vandaan / Jazztube
Graewe / Reijseger / Hemingway - 'Kammern I - V' (Auricle, 2019)
Opname: 24 november 2009 Graewe / Reijseger / Hemingway - 'Concertgebouw Brugge 2014' (Fundacja Słuchaj, 2019)
Opname: 3 oktober 2014
Een tijdje geleden vroeg Gerry Hemingway aan een recensent wat hij ervaarde als luisteraar bij het horen van de muziek van het trio Graewe / Reijseger / Hemingway. De recensent gaf als antwoord: "I don’t know, I can’t explain it." Het is een antwoord dat mij uit het hart is gegrepen. Lastig, want daarna verwacht u wel een stukje van mij waarin ik het onmogelijke tracht te doen: schrijven over muziek. En helemaal lastig bij deze volledig geïmproviseerde muziek. Overigens is dat voor de musici niet anders. Reijseger verwoordt het aldus als een bezoeker vraagt wat hij die avond gaat spelen: "I can never be sure, because the only thing we are sure of is that we enter the stage at a set time. After that, nothing is certain."
Dat we het dan al snel over liveopnamen hebben, behoeft eigenlijk geen toelichting. Onlangs viste het trio er weer eens twee uit het archief. In november 2009 stonden ze in Schloss Elmau, waarvan opnamen werden gemaakt voor de Bayerische Rundfunk en in oktober 2014 gaven ze een optreden in het Concertgebouw van Brugge.
Eerst dus maar die opnamen uit Schloss Elmau. Echte titels ontbreken vaak, die worden er immers achteraf opgeplakt. Nu gaat het dan ook om het vijfdelige 'Kammern'. Schoorvoetend vangt het trio aan, pianist Georg Graewe, cellist Ernst Reijseger en slagwerker Gerry Hemingway. Sinds 1989 zijn ze bij elkaar, al spelen ze de laatste jaren niet zo heel veel meer samen. Maar ze blijken aan elkaar gewaagd. Graewe zet in 'I' stevige notenclusters in, waar Reijseger donkere accenten bij plaatst. Hemingway voegt zich erbij, waarna ze elkaar vinden in een hecht doortimmerd klankspel. En het meest opvallende in dit stuk is de stuwende rol die Graewe speelt, ritmisch en met een vleugje melodie. In 'II' is het Reijseger die ons verrast met een weerbarstige, maar zeer muzikale solo. Wie overigens deze man vooral kent van het trio Reijseger/Fraanje/Sylla, moet deze albums beslist eens luisteren. Het maakt weer duidelijk met wat voor een veelzijdig musicus we hier van doen hebben. Deze trio's verschillen van elkaar als de dag van de nacht. En hoor hem aansluitend in 'III', als het fluiten van de wind, de verstilde melodie van Graewe omsluitend. En dan ineens is daar Hemingway op marimba, afwisselend in dialoog met Graewe en Reijseger. In 'IV' stormt het. Feilloos vinden de drie elkaar in deze golf van klanken, waarna Hemingway solo het geheel nog eens verder uitdiept.
Vijf jaar later heten de stukken 'Cadrage I – III'. Bovenstaande citaten komen uit dit album, mooi sober vormgegeven door het Poolse Fundacja Słuchaj. Daarin vinden we ook deze opmerking van Graewe, waarvan we direct aan het begin het eerste bewijs horen: "Real polyphony is about conflict and there's plenty of in the mix here." Naast harmonie, want dat is er ook, en juist die combinatie maakt ook dit concert weer spannend, kleurrijk en afwisselend. 'Cadrage I' is het langste stuk van het album en met name de eerste minuten zijn zeer de moeite waard. Subtiele en bijzonder transparante klanken van Hemingway op marimba en verderop van Graewe op piano, waarbij we Hemingway op de achtergrond zijn roffels horen geven, terwijl Reijseger fungeert als bassist. Tijdelijk maakt het trio vaart om na enige minuten weer terug te keren naar de verstilling en het helder klinkende spel van de combinatie piano-marimba. 'Cadrage II' begint met een helaas veel te korte pizzicato solo van Reijseger, waarna Graewe het stokje overneemt met een fraaie melodie, terwijl Hemingway voor het ritme zorgt. Hier ook een prachtig voorbeeld van de bovenstaande opmerking van Graewe over conflicten. Op het scherpst van de snede duwen de drie musici elkaar hier heerlijk opzij: "Ja, nu ik!" Aansluitend zitten we ineens in een vogelvolière. Diergeluiden ook in deel drie, maar nu beperken we ons niet tot vogels. Zoekend spel bovendien, elkaar aftastend. Langzaam wordt het een eenheid en vinden de drie elkaar weer in het moment.
In de Jazztube zie je de eerste set van het concert dat dit trio op 12 oktober 2014 gaf in het Grillo Theater in Essen, Duitsland, ter gelegenheid van hun 25-jarig jubileum.
Onder het stof vandaan / Jazztube
Keith Jarrett - 'La Fenice' (ECM, 2018)
Opname: 19 juli 2006 Keith Jarrett - 'Munich 2016' (ECM, 2019)
Opname: 16 juli 2016
De albums die Keith Jarrett de laatste jaren bij ECM Records heeft uitgebracht, bevatten apart genoeg allemaal opnamen uit zijn archief. De box 'A Multitude Of Angels' uit 2016 bevat solo-opnamen uit 1996; het trioalbum 'After The Fall' is de registratie van een concert uit 1998 en de twee soloalbums die hier centraal staan, het in 2018 verschenen 'La Fenice' en het vorig jaar uitgebrachte 'Munich 2016' bevatten opnamen uit respectievelijk 2006 en 2016. Intussen heeft volgens mij niemand binnen de jazz zoveel soloalbums op zijn naam staan als Jarrett. Na zijn debuut met deze vorm in 1973, met 'Solo Concerts: Bremen / Lausanne' en het doorslaand succes van de tweede, 'Köln Concert' dat hier kort geleden aan bod kwam in onze serie Jazz Class-X, volgde een ware stroom aan albums, waarvan 'Munich 2016' het voorlopige sluitstuk vormt.
Maar eerst terug naar het Gran Teatro La Fenice in Venetië, waar Jarrett op 19 juli 2006 een concert gaf dat verdeeld over twee schijven uitkwam als 'La Fenice'. 'Part I' maakt reeds duidelijk waarom dit album nooit zo'n hit zal worden als 'Köln Concert'. Het concert mist in menige passage de melodische opbouw, de groove en de blues die zo kenmerkend is voor die roemruchte voorganger. Jarretts spel is hier beduidend abstracter en grilliger. Maar kijken we naar de ingezette techniek, het gevoel voor structuur, timing en opbouw, dan is dit album verreweg superieur. Een belangrijke oorzaak ligt in die tweede carrière van Jarrett, die van uitvoerend pianist in de klassieke muziek. Bach, Händel, Mozart, Barber, Bartók en Sjostakovitsj, hij nam ze de afgelopen jaren allemaal met succes op voor de ECM New Series. Luister goed naar dit album en je ziet die componisten over zijn schouder meekijken. Die grotere mate van abstractie betekent overigens geenszins dat ritme en melodie geen rol spelen, het ligt alleen minder aan de oppervlakte.
Een goed voorbeeld is het tweede deel van 'Part I', waarin zich vanuit die ogenschijnlijke chaos langzaam maar zeker het ritme ontvouwt. En dan horen we Schumann - althans, diens invloed. Een nog beter voorbeeld is 'Part III', waarin in het ritme onmiskenbaar de blues doorklinkt. Zowel in 'Part IV' als in 'Part VI' ontvouwt Jarrett een melodie, waarin jazz en klassiek op prachtige wijze bij elkaar komen. En vooral dit tweede stuk is van breekbare kwaliteit. In 'Part VIII' zoekt de pianist weer het ritme op. Met een strak patroon van de linkerhand en een krachtig melodie op rechts. Tijdens het concert speelde Jarrett ook een aantal standards. We vinden hier uitvoeringen van 'The Sun Whose Rays' en 'Stella By Starlight' en het Ierse volksliedje 'My Irish Rose'.
Bijna 10 jaar later, op 16 juli 2016, zit Jarrett achter de piano in de Philharmonie im Gasteig, München. De opbouw van het programma zit op soortgelijke wijze in elkaar. Een aantal improvisaties, ook nu simpelweg aangeduid met Part I t/m XII en tot slot een drietal standards. En weer vangt de pianist vrij enigmatisch aan in het eerste deel, clusters van noten in het rond strooiend, waarna uiteindelijk het ritme zijn intrede doet. Opvallend is het zangerige 'Part III'. Het strakke ritmische patroon met de linkerhand en de aansprekende melodie die Jarrett hier met de rechterhand speelt, wordt terecht met een daverend applaus beloond. Na een aantal zeer melodieuze stukken, waarvan dit concert er meer telt dan dat in Venetië, gooit Jarrett het in het korte 'Part VII' weer even over een geheel andere boeg: een korte explosie van noten.
'Part VIII', de start van de tweede schijf, contrasteert daar sterk mee. Hier zoekt Jarrett de stilte, hij weegt iedere noot op een goudschaaltje. Natuurlijk volgt daarna weer een uptempo stuk, het vrij korte 'Part IX', maar wat een passage. Een strak ritme met de linkerhand en daaroverheen krachtige bewegingen met rechts, die als golven dat ritme overspoelen. Ondanks deze en een paar andere, over het algemeen vrij korte, ritmische passages, is dit concert in eerste plaats vrij ingetogen, waarbij ook hier de invloed van de klassieke muziek duidelijk hoorbaar is. Zo hoor je in 'Part XI' de laatromantiek overduidelijk terug. De standards tijdens dit concert waren 'Answer Me, My Love', 'It’s a Lonesome Old Town' en het overbekende 'Somewhere Over The Rainbow', overigens ook alle drie langzame nummers. En ook hier komen de kwaliteiten van deze pianist weer volop tot uiting.
In de Jazztube hierboven zie je een interview met Keith Jarrett uit 2014, toen hij door het Amerikaanse federale bureau National Endowment for the Arts werd onderscheiden met de NEA Jazz Master Award.
Onder het stof vandaan
Fred Hersch Trio - '10 Years / 6 Discs' (Palmetto, 2019)
Opname: 2010-2017
Het trio van pianist Fred Hersch bestaat 10 jaar in dezelfde bezetting. Reden voor een feestje en voor een box met de zes albums die in de loop van de tijd zijn verschenen. Echt stof is daar niet opgekomen, daar is Hersch tegenwoordig gewoonweg te populair voor. De twee laatste van de zes schrijven kwamen hier reeds eerder uitgebreid voorbij. Collega Eddy Determeyer schreef in 2016 over 'Sunday At The Village Vanguard'. Hij concludeerde: 'Nu al een klassiek album, dat een trotse plaats bezet in de rij van al die eerdere opnamen uit de Carnegie Hall van de jazz, van Bill Evans, John Coltrane, het Thad Jones-Mel Lewis Jazz Orchestra.' Ikzelf boog mij in 2018 over 'Live In Europe' en betoonde mij al even enthousiast over dat concert in Brussel. De eerste vier albums kwamen hier nooit aan bod, iets dat we nu maar eens inhalen.
'Whirl' heet het debuut uit 2010, opgenomen in de studio en gevuld met een half dozijn stukken van Hersch' hand en een aantal standards. Met bij ieder stuk in het boekje een paar korte persoonlijke regels. Zo schreef hij 'Snow Is Falling' gezeten achter de piano, terwijl het buiten sneeuwde. En heus, beluister dit stuk en je ziet de vlokken vallen. De kwaliteiten van Hersch als pianist komen prachtig tot uiting in het ietwat mysterieuze 'Blue Midnight' van Paul Motian. Even boeiend is het om hier zijn beide kompanen, bassist John Hébert en drummer Eric McPherson, aan het werk te horen. Met zijn eigen 'Skipping' laat Hersch horen nooit uit te zijn op goedkope effecten, goed in het gehoor liggende melodieën of rechttoe rechtaan ritmes. Met als gevolg dat het zelfs bij een bekende standard soms even duurt voordat je doorhebt wat hij speelt. Het titelstuk is een eerbetoon aan de ballerina Suzanne Farrell, lid van het New York City Ballet. Op bijzondere wijze geeft Hersch hier het ritme van de dans weer in zijn compositie.
Twee albums nam dit trio op in de Village Vanguard, het hierboven genoemde 'Sunday At The Village Vanguard' is daarvan de tweede. Eerder in 2012 verscheen de dubbelaar 'Alive In The Vanguard'. Dat Hersch warme gevoelens heeft bij deze club, waar hij eerst als jonge bezoeker kwam en nu als musicus, is aan deze twee schijven goed te horen. Hier wordt door het trio gemusiceerd op het scherpst van de snede. Draai het meer dan energieke 'Segment' van de eerste cd en je weet genoeg. Of pak het puntige spel in de koppeling van Ornette Colemans 'Lonely Woman' met Miles Davis' 'Nardis' en luister dan direct naar die strakke ritmesectie op de achtergrond en die grandioze bassolo van Hébert. Drie musici die perfect op elkaar zijn ingespeeld en die na al die optredens samen elkaar feilloos aanvoelen. Schitterend ook hoe Hersch vorm geeft aan de klassiekers 'Softly As In A Morning Sunrise', waarin hij met strak gedoseerde noten een ragfijne melodie opbouwt, en 'I Fall In Love to Easily'. Let hier ook zeker op de intieme solo van Hébert en het verfijnde slagwerk van McPherson. En ook niet te versmaden: Hersch' eigen 'Jackalope', met dat aantrekkelijke ritme en puntige pianospel.
'Floating' is een studioalbum, maar het is ingedeeld als een liveconcert. Hersch: "This cd is sequenced the way we play a live set in a club or a concert. We often open with a standard, play some original music, the penultimate tune is a ballad from the American Popular Songbook - and we almost always end with a Monk tune." Dat gezegd hebbende, beginnen we hier met een mooi pittige versie van 'You & The Night & The Music'. Prachtig samenspel ook, direct in deze opener. Dan volgen die eigen nummers, waarbij het opvalt dat ze bijna allemaal aan iemand zijn opgedragen. Het innemende 'West Virginia Rose' bijvoorbeeld aan zijn moeder en het opwindende, zeer energieke 'Arcata' voor bassiste Esperanza Spalding: "who has amazing energy and loves cool bass lines". De eerdergenoemde ballad is het een na laatste nummer, 'If I Ever Would Leave You' van Alan Jay Lerner en als Monk krijgen we een grandioze uitvoering van 'Let’s Cool One'.
Foto's: Fred Hersch Trio op Jazz Middelheim 2018 door Cees van de Ven
Onder het stof vandaan / Jazztube
Charles Lloyd Quartet - 'Montreux Jazz Fesival 1967' (TCB, 2019)
Opname: 18 juni 1967
Voor de allereerste editie van het Montreux Jazzfestival vroeg Claude Nobs, de organisator, onder andere Charles Lloyd met zijn kwartet. Het is 18 juni 1967 als hij daar twee concerten geeft die beiden worden opgenomen voor de Zwitserse radio. Een aantal stukken verschenen in 1994 op een obscure cd van het Charles Lloyd Quartet featuring Keith Jarrett met als titel 'Forest Flower', maar tot een goede uitgave van het gehele concert moesten we tot vorig jaar wachten. De twee sets werden onlangs in zijn geheel uitgebracht als deel 46 in de Swiss Radio Days Jazz Series van het platenlabel TCB, eindelijk. Het Charles Lloyd Quartet, bestaande uit Lloyd, Jarrett, bassist Ron McClure (die sinds januari 1967 Cecil McBee verving) en drummer Jack DeJohnette, bestaat op het moment van dit concert ruim een jaar en heeft in die korte tijd al een stevige reputatie verworven. Kort na elkaar kwamen er drie lp's uit: 'Dream Weaver', 'Journey Within’' en 'Love-In'. Het kwartet gaf spraakmakende concerten tijdens het Monterey Jazz Festival, het jazzfestival in Antibes en - als eerste jazzband ooit - in de Fillmore, de poptempel in San Francisco.
De eerste set in Montreux, in die middag van de 18e juni, vangt aan met 'Days And Nights Waiting' van Jarrett. Lloyd zet direct in op tenorsax met dat voor hem zo kenmerkende geluid: haarscherp, uiterst melodieus en weloverwogen, daarna komt Jarrett, gevolgd door McClure en DeJohnette. Intussen valt op hoe ongelooflijk goed deze opnames klinken, alsof je er zelf bij bent. Na deze vrij korte introductie, overigens met een prachtig lyrische bassolo van McClure, gaan we verder met 'Lady Gabor', een stuk van gitarist Gábor Szabó, waar Lloyd eerder mee had samengewerkt. We horen hem hier op fluit in zijn gekende flamboyante stijl. En wie zingt daar op de achtergrond? Natuurlijk, Jarrett. Dat kon hij ook toen al niet laten. Maar evengoed horen we hem hier onvoorstelbaar ritmisch piano spelen; alles wat hij de decennia erna zou laten horen, zit hier reeds in.
Ruim een half uur duurt 'Sweet Georgia Bright', een stuk van Lloyd zelf. We trappen af met schermutselingen van DeJohnette, een accent van Jarrett en McClure en een groeiende melodie van Lloyd, weer terug op zijn sax. Een meesterlijke solopartij volgt, ritmisch springend van hoog naar laag. Op sommige momenten op de achtergrond ondersteund door aanzwellend spel van DeJohnette en McLure. Dan raakt hij het ritme aan, pakt DeJohnette het verder op en komt het stuk, mede door Jarretts krachtige spel, in een stroomversnelling. Een rustmoment vormt de zangerige solo van McClure, waarna we horen waarom we DeJohnette tot een van de allergrootste drummers mogen rekenen. Zouden Jarrett en hij toen al hebben vermoed dat ze uiteindelijk, samen met Gary Peacock, een langlopend legendarisch trio zouden gaan vormen? Maar wat een solo, wat een variatie, wat een inventiviteit! Jammer dat het publiek moeite heeft met stil zijn.
De tweede sessie opent met een ander stuk van Lloyd, 'Love Ship', een titel die zonder meer aanhaakt bij de geest van de tijd. Boterzacht, zonder vals sentiment, klinkt de meester hier, zich soepel bewegend tussen de klankgolven van DeJohnette. Even later is het de beurt aan Jarrett. Met fluwelen toucher, we kennen het van hem, sluit hij aan in deze prachtig ballad. Lloyds 'Love Song To A Baby' begint met een solo van Jarrett, waarna het kwartet er vaart achter zet, met als hoogtepunt die passage waar Jarrett eindeloze slierten noten uit zijn instrument tovert, opgezweept door de ritmesectie. Lloyd, weer eens op fluit, horen we verderop in een ragfijne, intieme solo.
Tot slot van deze set klinkt 'Forest Flower', op dat moment wellicht de meest bekende compositie van Lloyd. De melodie tekent hij direct voor ons uit, krachtig begeleid door de overige leden, de latin-invloeden doen zich gelden. Jarrett neemt het stokje over en bouwt de melodie verder uit, waarna Lloyd de boel laat ontvlammen. Zeer ritmisch gesoleerd wordt er aansluitend door McClure, strak begeleid door DeJohnette op een soort van woodblock. Als McClure stopt gaat DeJohnette alleen verder en pookt hij het vuur hoog op. Hoogtepunten zijn echter die twee spetterende, minutenlange dialogen van Jarrett en DeJohnette verderop in deze bijna een halfuur durende versie. Het applaus na afloop is overdonderend en welverdiend. Het knappe van Lloyd is dat er een halve eeuw later niets is veranderd. We waren er afgelopen zomer nog getuige van tijdens Jazz Middelheim, toen hij optrad met Kindred Spirits.
In de Jazztube een liveopname van het concert dat het Charles Lloyd Quartet in 1967 gaf op het Prague International Jazz Festival.
Onder het stof vandaan
Paul Van Gysegem Sextet - 'Aorta' (Futura Marge, 2011)
Opname: 21 januari / 16 maart 1971
Regelmatig verschijnen er cd's met opnames uit lang vervlogen tijden. Soms gaat het daarbij om heruitgaven, vaak niet eerder uitgebracht op cd, soms ook om opnames die nog nooit zijn verschenen, van banden die stof lagen te verzamelen ergens in een studio. Omdat er inmiddels een aardig stapeltje van dit soort albums ligt, laten we ze hier de komende tijd voorbijkomen met de toepasselijk titel Onder het stof vandaan.
'Aorta', het enige album van het al niet meer bestaande Paul Van Gysegem Sextet had hier al veel eerder besproken moeten worden, de heruitgave op cd dateert uit 2011. Ik kreeg het album echter niet zo lang geleden in handen toen Van Gysegem, de leider en saxofonist van dit sextet, en Patrick De Groote, de trompettist van dienst, te horen waren bij JazzCase in Neerpelt. En ach, waarom ook niet. Een cd is immers nieuw als je hem nooit eerder hebt gehoord. Echt bekend is dit album uit 1973 nooit geworden. Volstrekt onterecht, want dit album vormt zonder meer een prachtig tijdsbeeld.
De musici vormden de voorhoede van de vooruitstrevende Europese jazz, die in het kielzog van de Amerikaanse free jazz furore maakte. Bassist Van Gysegem begon halverwege de jaren 60 - en ja, hij staat nog steeds op het podium - en was al snel te vinden op menig concert en festival. We vinden hem hier in gezelschap van twee Nederlandse jazzpioniers, drummer Pierre Courbois en pianist Jasper van 't Hof - beiden gelukkig ook nog steeds zeer actief. Verder horen we op dit album nog Nolle Neels op tenorsax en Ronald Lecourt op vibrafoon.
Extra nummers lagen er blijkbaar niet op de plank, zodat deze cd de lengte heeft van lp, zeg maar zo'n 40 minuten. 'Nummer 86 Is Een Kerrygerecht' - het lijkt wel een stuk van Misha Mengelberg, die had ook altijd van die prozaïsche titels - vangt aan met gekras van Van Gysegem, en dat bedoel ik zeker niet oneerbiedig, waarna we Lecourt zijn stokken wild over zijn vibrafoon horen bewegen, geflankeerd door een al even enthousiaste Courbois. Van 't Hof zet het feest voort, terwijl De Groote er letterlijk tussendoor piept. Tot slot springt Neels in het gehoor. Dit is krachtig, spontaan speelplezier op het scherpst van de snede.
Zo anarchistisch als dat gerecht van hierboven klinkt, zo harmonisch gaat het er aanvankelijk aan toe in 'Voor Anouk'. Van Gysegem slaat het ritme aan, Lecourt mengt zich er prachtig in en dan horen we De Groote, ijl, heerlijk scherp. Courbois brengt accenten aan, met allengs steeds minder subtiele percussie. Aansluitend gooit Neels roet in het eten, een actie waar de overige leden gretig op voortborduren. En dan is er die solo van Courbois - wie brengt die oude opnames van deze fantastische drummer nu eens uit? 'Frans En Zijn Muze' is al evenmin te versmaden. Wie Frans is, kon ik zo gauw niet vinden, maar dit nummer is prachtig. Die bijdrage van Lecourt... wat een vibrafonist! Een wolk van klank bouwend, waar Van 't Hof heerlijk tegenaan schurkt. En dan De Groote en Neels die hier speels op mee vibreren, terwijl we op de achtergrond Van Gysegem en Courbois ontwaren.
In het lange titelstuk 'Aorta' zetten de blazers aanvankelijk de toon, geflankeerd door een stevig drummende Courbois. Het is de opmaat tot weer zo'n elektrificerend moment. Als volleerde acrobaten buitelen de zes musici hier over elkaar heen. Dan wat rust in de vorm van een schitterende dialoog tussen Van 't Hof, Courbois en Lecourt. En o ja, wie bouwt er nu eens die tijdmachine? Dan laat ik me in één keer katapulteren naar de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent, waar dit stuk op 21 januari 1971 werd gespeeld. Gaat u mee?
.jpg "Wallace Davenport, 1976 (foto: Anko Wieringa)")
