Draai om je oren - Jazz & meer

		Draai om je oren Jazz en meer - Weblog

Cd's
David Virelles - 'Carta'
Intakt, 2023 | Opname: 31 mei - 1 juni 2022
Michael Formanek Elusion Quartet - 'As Things Do'
Intakt, 2023 | Opname: 9 december 2022

Er waren de nodige pianisten die schitterden op de laatste editie van North Sea Jazz. Zo zag ik David Virelles aan het werk in het kwartet van Andrew Cyrille, en Kris Davis. Met bassist Ben Street - die ook deel uitmaakte van het kwartet rondom Cyrille - en drummer Eric McPherson bracht Virelles onlangs 'Carta' uit bij Intakt Records. Kris Davis horen we als onderdeel van het Michael Formanek Elusion Quartet. 'As Things Do' verscheen bij hetzelfde label.

Wat mij vooral opvalt aan het spel van Virelles is zijn vermogen om de luisteraar daadwerkelijk te raken. Zijn spel heeft het weemoedige van de blues, zoals ook 'Uncommon Sense', de opener van 'Carta' ons leert. Of beter nog: louter die eerste noten van 'Confidencial'. Een heel verhaal klinkt er door in die eerste frase. En aan Street en McPherson heeft hij uitstekende begeleiders, die niet alleen in dienst staan van Virelles, maar ook hun eigen verhalen vertellen. Street viel me ook al op tijdens het concert op North Sea, mede dankzij datzelfde gevoel voor de blues. We horen het ook terug in de opening van 'Lamento Taíno', een stuk dat qua sfeer perfect past op dit album. Een en ander wil echter geenszins zeggen dat Virelles niet kan swingen. Bij NYChepinsón' is het mede dankzij het ritmische spel van McPherson lastig om stil te blijven zitten. Bijzonder is ook 'Tiempos', waarin Virelles duidelijk teruggrijpt op de traditie van de jazz en dat vermengt met latin. Iets dat hij ook doet in 'Samio', een stuk dat ook opvalt door de percussie van McPherson. De blues is eveneens volop aanwezig in 'El Tivoli'. En hier horen we ook een ander kenmerkend element van Virelles' spel: het is door het werken met notenclusters en onverwachte manoeuvres rijk aan effecten.

Het Elusion Quartet vormt bassist Formanek met saxofonist Tony Malaby, drummer-vibrafonist Ches Smith en Kris Davis op piano. In 2018 verscheen, eveneens op het Intakt-label, 'Times Like This' en onlangs kwam daar 'As Things Do' bij. Het begint allemaal spannend chaotisch met een maalstroom aan klanken in 'Bury The Lede', waaruit eerst Formanek en dan Malaby zich losmaken, die laatste met een maatgevende solo. En weinig blazers leggen zo'n kracht in hun spel als Malaby. Hoe hard iedereen ook speelt, en het gaat er hier fel aan toe, hij komt er bovenuit. Dat is voor Davis hier een stuk lastiger, al weet ze er met haar abstracte frases toch regelmatig doorheen te breken. Beter te horen is ze in het rustige 'Rewind', waarin ze menig mooi duet speelt met Malaby. In 'Rockaway Beach' zijn het vooral Formanek en Smith die met een meeslepende groove de toon zetten, terwijl Davis accenten plaatst en Malaby de melodie oppakt. Mooi is de triopassage verderop, waarin met name het spel van Davis opvalt. En dan horen we Davis uitgebreid in 'Cracked Bells'. Prachtig uitgebalanceerd en fijnzinnig, perfect passend bij die paar aanslagen van Formanek. Verderop loopt de spanning op en is er volop ruimte voor haar meer abstracte spel. Mooi is ook de combi Formanek-Smith in het spannende 'Entropy'. Ook in het laatste stuk, de ballade 'Gone Home', horen we Davis als geen ander. Ze is hier volledig op haar plaats, want als ze iets goed kan, is het fijnzinnig spelen.

Labels: Ben Street, cd, Ches Smith, Eric McPherson, Intakt Records, Kris Davis, Michael Formanek, Tony Malaby

(Ben Taffijn, 31.7.23) - [print] - [naar boven]

Onder het stof vandaan
Malaby/Dumoulin/Ber – 'Maps & Synecdoches' (Silkheart, 2020)
Opname: 19-20 mei 2018 | 9 november 2015

Zet Tony Malaby, Jozef Dumoulin en Samuel Ber bij elkaar, en de goede verstaander weet dat je geen doorsnee jazzke gepresenteerd zal krijgen. Toch zal de eigenzinnigheid van 'Maps & Synecdoches' misschien toch verrassen. Deze drie gaan voor een even fascinerende als bevreemdende droomwereld die te grillig is om zich zomaar te laten vatten, maar ook te bedwelmend om af te doen als een folieke van het moment.

Zoals gezegd: je had dat wel kunnen verwachten. Wie Malaby introduceert, heeft het vaak over zijn links met onder meer Fred Hersch en Charlie Haden, Grote Namen van de jazz, maar de saxofonist heeft er ook een half leven in de experimentele vleugel van de moderne jazz en improvisatie op zitten. Hij experimenteert graag met vormen, bezettingen en klankkleuren en speelt graag met verwanten die de platgetreden paden mijden of headfirst in de vrijheid duiken.

De buitenste satellieten, dat is ook de favoriete zone van keyboards-meester Jozef Dumoulin. Die maakt van zijn excursies op Fender Rhodes en andere instrumenten steevast interstellaire excursies die de luisteraar mee op sleeptouw nemen naar onherbergzame oorden vol narcotische uithoeken. En soms, zoals in Lilly Joel, zijn duo met Lynn Cassiers, levert het muziek op die even verslavend als buitenaards klinkt, aankomt als een sonische drug. Om maar te zeggen dat de jonge drummer Ber, die zich in geen tijd ontpopte tot een van de grote talenten van de Belgische jazz, hier niet de minsten inschakelde.

Het siert hem wel dat hij ze niet zomaar voor zijn kar spant, maar ook zelf het heft in handen neemt. Het vijftiendelige 'Maps & Synecdoches' is een verzameling van improvisaties en composities, waarbij die laatste allemaal van Ber zijn. Hij nam trouwens ook de productie voor zijn rekening en ook daar laat hij zich gelden, door lustig gebruik te maken van editing en dus eindverantwoordelijke te zijn bij deze puzzel. Het levert alleszins een raamwerk op dat de luisteraar regelmatig op het verkeerde been zet, onderdompelt in wringende experimenten, een rad voor de ogen draait of het ongewisse in stuurt.

Korte startstukjes 'Threshold I' en 'Eau En Poudre (Emanation)' zetten de toon met geritsel en geschuifel, zwalpend blaaswerk en krappe toetsenriedels, en een eerste duik in spacey oorden met Lilly Joel-mysterie. Vervolgens ben je vertrokken voor een rit van een dik uur, waarbij je soms naar boven komt om zuurstof te happen, maar vooral overgeleverd bent aan een stel geluidslaboranten die combinaties en texturen uittesten. De ene keer met duidelijke houvast door aanhoudende golven of terugkerende motieven, maar net zo vaak met uitvergrote details en patroontjes, waarbij de grens tussen improvisatie en compositie vervaagt. Wat ongetwijfeld de bedoeling was.

Wat voor ongetrainde (of weinig tolerante) oren kan klinken als een vrij willekeurig, grillig samenraapsel van ideeën, herbergt regelmatig een fijnzinnige neus voor contrasten en combineren van temperamenten, met pompende passages vol klaterende drums en schallende sax ('Highway To Sfumato III') die kunnen bestaan naast een processie op planeet Altair IV ('As If It Were Tomorrow'), een manische combinatie van scheursax, tuimeldrums en kronkelsynth ('An Electronic Birthday Cake') en allerhande tussenvormen. Titels als 'Sfumato I & II' zijn trouwens veelzeggend: hier vinden de boeiendste dingen soms plaats in schemerzones tussen werelden die soms ver van elkaar verwijderd zijn, en toch in elkaars nabijheid gestuurd zijn.

Dat maakt van 'Maps & Synecdoches' zeker geen evidente kost. Wie uit is op een vingerknip, een duidelijke koers of een handleiding, die komt hier van een kale reis terug. Wie bereid is om zich bij de hand te laten nemen door drie driftig experimenterende kleppers die hier spelen met open vizier en zonder remmingen, die zal op z'n minst deelgenoot worden van iets ongewoons en in het beste geval een nieuwe wereld ontdekken, een aurale variant op mysterieuze arthouse sciencefiction, waar ook naar gehint wordt met het artwork van Sophie Saporosi. Die kans laat toch geen nieuwsgierig mens liggen?