Album | Concert
Sanne Rambags - 'The Frieze Of Life'
Sonna, 2024 | Opname: 9-10 december 2023 Sanne Rambags live
woensdag 5 februari 2025, Paradox, Tilburg
Vocaliste Sanne Rambags is een van die musici die op deze blog met een zekere frequentie voorbij komt, al was de laatste keer alweer drie jaar geleden, bij het verschijnen van het album 'Sonna'. In 2018 kreeg zij een compositieopdracht van November Music, waarvoor ze een negental schilderijen van de Noorse kunstenaar Edvard Munch als uitgangspunt nam. Deze collectie, waarvoor Munch menselijke aspecten als liefde, angst, dood en jaloezie als basis nam, noemde hij 'The Frieze Of Life: A Poem About Life, Love And Death' en exposeerde hij voor het eerst in Berlijn, in 1902. Rambags maakte evenzoveel stukken waarin ze op haar manier reflecteert op die schilderijen, soms haar stem inzettend als louter klank - wat ik toch altijd nog het meest boeiende vind - soms ook werkend met teksten, regelmatig gebaseerd op dagboekfragmenten van Munch. Na die première verdween deze cyclus in de la om er pas vorig jaar weer uit te komen. Met violiste Roosmarijn Tuenter, pianist Jeroen van Vliet en percussionist Joost Lijbaart legde ze de compositie vast en bracht deze eind vorig jaar uit als download bij haar eigen label, Sonna Records. Naar aanleiding daarvan startte een korte tour bij Paradox in Tilbug, voor Rambags een tweede huiskamer.
Inmiddels verblijft ze al enige tijd in Oslo, bezig met een master. De liefde voor Noorwegen zit dus diep, iets dat we al geruime tijd terughoren in haar muziek en zeker ook in deze cyclus, die duidelijk aan zeggingskracht wint nu ze die schilderijen daar letterlijk binnen handbereik heeft. En ook in deze cyclus bemerken we dat Rambags door de jaren heen opvallend consistent bezig is geweest, want deze muziek had net zo goed gewoon vorig jaar gecomponeerd kunnen zijn; zo goed vergelijkbaar is het met alles wat ik de afgelopen jaren van haar hoorde, zowel op cd als live. Ook hier valt op hoe graag ze werkt met subtiele klanken en uitgebeende vormen. Zelden horen we in die stukken veel meer dan strikt noodzakelijk is. Rambags schuift twee stenen over elkaar, ademt eens diep in en uit; Van Vliet slaat slechts een paar noten aan, met die fluwelen aanslag, zo kenmerkend voor hem; Lijbaart beperkt zich regelmatig tot een paar belletjes of een enkele streek met een strijkstok langs een bekken en ook Tuenter heeft vaak genoeg aan wat pizzicato spel. Die paar stukken waarin er dan ineens wél sprake is van dynamiek klinken dan voor je gevoel veel harder als in werkelijkheid het geval is, zo gewend ben je aan dat subtiele, sterk gedoseerde spel. Direct al in dat eerste stuk 'Starry Night' bijvoorbeeld, gecomponeerd met die prachtige sterrenhemel van Munch in gedachten, horen we dat subtiele spel, bijvoorbeeld middels dat patroon dat Van Vliet speelt, prachtig aangevuld door Tuenter, spel dat door merg en been gaat. Diezelfde valt op in 'Madonna', al even subtiel en karig. Louter een bijzonder strak, pizzicato gespeeld motief, een enkele noot van Van Vliet, en Lijbaart met die strijkstok: het is allemaal precies genoeg en zeker niet meer dan dat.
Daartussen beweegt Rambags zich, met niet te preciseren klanken, zuivere ademhaling en soms met teksten, deze opdienend in Sprechgesang - bijvoorbeeld in 'Anxiety', met teksten uit het dagboek van Munch - of met veel gevoel en emotionele kracht de woorden naar buiten slingerend, zoals in 'The Voice'. Mooi is ook als Tuenter de tweede stem zingt, bijvoorbeeld in 'Woman Of Three Stages'. Bijzonder hoe die vocale klanken hier in elkaar grijpen, elkaar versterken. Rambags doet hier in alle opzichten recht aan dat bijzonder werk van Munch. Net zoals je bij die schilderijen altijd het gevoel hebt dat er nog een wereld achter ligt, dat Munch een sluier oplicht van zijn gevoelsleven, maar ook niet meer dan dat, zo krijg je ook bij Rambags het gevoel dat er nog veel meer te vertellen valt. Voeg daarbij dat Munch een Noor was en dat zeker de laatste tijd Rambags daar steeds dichter bij komt, steeds beter aanvoelt welke muziek er bij die peilloze dieptes van zijn schilderijen past: een combinatie van Scandinavische jazz, geïmproviseerd en de volksmuziek van daar. Muziek ook waar de leegte in doorklinkt. Goed dat ze deze cyclus opnieuw heeft opgepakt en nu ook voor ons heeft vastgelegd. Dat en haar verblijf in Noorwegen zal haar ongetwijfeld gaan inspireren tot verdere stappen.
Klik hier om het album 'The Frieze Of Life' te beluisteren.
Concert | Jazztube
Van een niet mis te verstane eigenheid
Matthias Van den Brande Quartet feat. Jean-Paul Estiévenart, donderdag 20 februari 2025, CC Palethe, Pelt
Vers van de pers presenteerde het kwartet bij PELT JAZZ in CC Palethe deze avond hun nieuwe cd 'Fields Of Color'. Deze week ontving ik de opnamen die onze audiomaster Piet Vermonden maakte van het concert. Een welkome hulp en herbeleving bij het schrijven van deze recensie.
Na de opener 'Lunar Landscape' volgt 'The Subway'. We horen klip en klaar dat alle musici van dienst hun brevet van vermogen al jaren op zak hebben. Zoals hier bassist Tijs Klaassen, met een lange loepzuivere pizzicato solo impro van hoog tot laag.
'Yellow Fields' [ZIE JAZZTUBE HIERONDER] opent met een sprankelende feature van trompettist Jean-Paul Estiévenart, scherp op de snede met inzet van het hele instrumentregister. Saxofonist Matthias Van den Brande vervolgt met een aansprekend muzikaal betoog, dat aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. De compositie eindigt met een gedecideerd coda van drummer Wouter Kühne en tutti slot.
Verder gaat het met de ballad 'Nostalgia', met een vrije intro van tenorsax en een substantiële bijdrage van de contrabas. Weemoedig, breekbaar, verhalend en mijmerend zijn de associaties hierbij. 'Multiforms' begint met een pittig muzikaal duel van drums en saxofoon. Maar dan komt Estiévenart tussenbeide en maant tot kalmte. Zoals gebruikelijk in een formatie die zich onderling perfect verstaat wordt ruimschoots een weerwoord geboden aan Kühne. En dat doet de drummer terdege, veelzeggend en overtuigend.
De heerlijk lome ballad 'Seagram Murals' wordt door Klaassen geopend op een keyboard met summiere ter zake doende basale klanken, gevolgd door Van den Brande solo en uitgeschreven ensemblespel. Aansluitend soleert Estévenart met een improvisatie om U tegen te zeggen. Tot besluit presenteert Kühne met zijn rijke inventieve spel de finale 'klappen op de vuurpijl'.
De toegift 'Wow' is een compositie in uptempo van Kühne. Een kers op de taart, waarbij de rillingen over het lijf lopen met de stratosferische improvisatie van Estiévenart, een van de toptrompettisten van België. Behendig, trefzeker qua techniek en met een 'mals' geluid. Daarna improvisaties van Van den Brande en Klaassen van eenzelfde hoog niveau. Kortom, een van de vele hoogtepunten van het concert.
De composities, merendeels van de leider, zijn origineel, spanningsvol en van een niet mis te verstane eigenheid, die zijn klasse kenmerkt. En met dit kwartet werd de uitvoering ervan gesublimeerd.
Ten slotte spreek ik de hoop uit dat dit kwartet vaker te horen is op podia in België, Nederland en verder. Het bijwonen van een liveconcert als hierboven beschreven kan zomaar als memorabel worden ervaren, alle cd-opnamen ten spijt. Dit laat onverlet dat de recent verschenen cd 'Fields Of Color' een aanrader is. Mede omdat in de bijgaande liner notes Matthias Van den Brande uitleg geeft waarom hij bij het componeren al vanaf zijn jeugd inspiratie put uit het werk van kunstenaar Mark Rothko.
Foto's: Cees van de Ven. Klik hier voor meer foto's van dit concert.
Concert
Voortdurend veranderende structuren
Maarten Hogenhuis & Jesse van Ruller, woensdag 19 februari 2025, Brouwerij Martinus, Groningen
Welbeschouwd spreken rietblazer Maarten Hogenhuis en gitarist Jesse van Ruller twee verschillende talen. Die worden dan op wonderlijke wijze overkoepeld door een metataal, zodat alles mooi aaneensluit. Het recital van de heren was een samenspraak die deels schematisch afgesproken was en voor het overige de instant composing-beginselen was toegedaan.
De oorsprong van het duo ligt in de coronatijd, toen de muzikanten een ad-hocproject in de Amsterdamse Studio 150 uitvoerden dat naar meer smaakte. Zo kwamen de albums 'Spirits High' en 'Follow The Sound' tot stand.
Ook al daar de heren elkaar voortdurend nauwlettend in de gaten hielden bleken ze aan elkaar gewaagd. In 'Breaking Mirrors' speelde Van Ruller een borrelende groove die geaccentueerd werd door een figuurtje uit het loopstation. 'Imagine A Room' resulteerde in een weids klanklandschap, verstild als een ECM-plaat. Ook associaties met het contrapuntisch werk van rietblazer Jimmy Giuffre dienden zich aan. Maar Hogenhuis en Van Ruller trokken net zo makkelijk in spiralen rond elkaar vervlochten bouwsels op, zoals je die in het echt in feite alleen met een computer vorm zou kunnen geven. Maar hier fiksten ze het live, in 'Spirits High'.
Uit de collectie van zijn vader, de vermaarde fluitist en fluitenbouwer Jelle Hogenhuis, had zoonlief een voyanka opgediept, een herdersfluit uit de Balkan met twee kanalen. Zo kon hij in 'The Outsider' à la Rahsaan Roland Kirk simultaan twee melodietjes laten klinken. Maar dan dus niet met drie of vier instrumenten in de bakkes, gewoon een nietig fluitje. (Hij beloofde het uit te proberen op de schapen van de buren.)
Gaandeweg ontstonden er in de muziek voortdurend nieuwe structuren - maar echte liedjes werden die niet. Eerder een tochtje per kajak over de Colorado River, met al haar vortexen, versnellingen, vertragingen en onzichtbare scherpe rotspieken.
Concert
De ouden zongen, de jongen piepten daar niet voor onder
Miguel Martinez Kwartet, dinsdag 11 februari 2025, De Smederij, Groningen
Zou er dan toch nog hoop zijn? Nou, getuige de verrichtingen van de jonge muzikanten op de wekelijkse Jazz Jams in De Smederij ben je onwillekeurig geneigd je zwartgalligste gedachten even achter slot en grendel te zetten. Altsaxofonist Miguel Martinez is docent op het Prins Claus Conservatorium in Groningen. Hij was op het lumineuze idee gekomen om drie van zijn meestbelovende leerlingen uit te nodigen een bijdrage te leveren aan het optreden van zijn kwartet. Goeiedag! Zo'n Marina Mihaylova, tenorsaxofoon, wil je wel uitnodigen voor je verjaarspartijtje. Mooi rond en zelfverzekerd geluid, fraaie opbouw, niks mis mee. Ook in de afsluitende jamsessie deed ze van zich spreken. Net als - nu we toch bezig zijn - drummer Alexia Harpa, die opvallend pittig, precies en enthousiast tekeerging.
Kortom: er zijn kennelijk nog jongelui die niet naar bed gaan met beginnende blindheid annex een voorlopig bescheiden bochel ("staat je echt heel goed, Keesje") van het turen op hun walkietalkiescrollie. Die de dag daarentegen eindigen met kramp in het kakement, lippen die het loodje hebben gelegd of ontwrichte polsgewrichten van het blazen en het trommelen. ("Ik heb nog zo gezegd, Liesje, niet langer dan zes uur achter elkaar studeren!")
Goed, het Miguel Martinez kwartet dus. De bezetting van zijn band - Gijs Idema op gitaar, Andrea Caruso op bas en Joost van Schaik op drums - was nieuw: de muzikanten hadden nooit in deze configuratie met elkaar gespeeld. En dat was wonderbaarlijk: hoe konden Martinez en Idema in godsnaam ter plekke die contrapuntische lijnen verzinnen, laat staan spelen in 'Parker 51'? In datzelfde nummer werden we vergast op het melodische drummen van Van Schaik. Hij bezit tevens de faculteit om achter de soli van Caruso op zijn bekkens een tropische regenbui te evoceren, zoals je die van achter een dikke muur kunt horen. Zo'n moessonbui die dagenlang blijft drenzen. Zelf heb ik overigens een voorkeur voor tropische buien van maximaal vijf minuten, waarbij er vijf ton hemelwater op je kanis pleurt, maar dat terzijde.
In het openingsnummer 'Driftin'', van Herbie Hancocks eerste lp, klonk het gezelschap nog wat onwennig. Maar daarna vonden de muzikanten elkaar in 'Subconscious-Lee', "van Lee Konitz, een van mijn favoriete saxofonisten," aldus Martinez. Daarin werd gelijk duidelijk hoe Idema het complete bereik van zijn gitaar gebruikte, van laag gonzen tot het hoogste piepen. Hij is een speelse speler die elk nummer met plotselinge sprongetjes, pirouettes en wendingen een avontuurlijk karakter geeft. De leider zelf, die zijn bewondering voor Cannonball Adderley niet onder stoelen of banken stak, was op zijn best in lyrische ballads als het onverwoestbare 'Darn That Dream'.
Nog meer goed nieuws? Ja: door een gelukkige samenloop van omstandigheden treedt Joost van Schaik de komende weken elke dinsdagavond aan in De Smederij. Die Groningers hebben ook altijd mazzel.
Concert
Bazuingeschal in toverlicht
Joep van Rhijn Trio, zondag 9 februari 2025, Jacobuskerk, Feerwerd
Dat de naam van trompettist en bugelblazer Joep van Rhijn niet bekender is in Nederland heeft te maken met het gegeven dat hij tegenwoordig in en vanuit Zuid-Korea opereert. (Inderdaad, ook in K-Pop situaties.) Met name het zuivere laag van zijn bugel kwam mooi tot zijn recht in het Jacobuskerkje. Ik denk dat de Heere toch wel een voorkeur heeft voor bazuingeschal en het slepende psalmengalmen maar voor lief neemt. Ach, de schaapjes bedoelen het goed.
De rol van bassist Ronald Jonker was bescheiden, maar daarom nog niet oninteressant. Hij speelde de gangbare baspartijen, maar wist die in een soort orkestraal geluid in te bedden. Gitarist Joost van der Beek bleek een eigenzinnige muzikant. Zijn bijdragen waren evenzovele brutale commentaren op de soli van de leider, maar dan net een paar graden gekanteld. Alsof het rood en groen van een ouderwets 3D-plaatje uit elkaar verschoven waren. Arretje Nof in outer space. Daarbij ontsnapte geen zijpaadje of oprit aan zijn aandacht. Soms sprong hij onverwacht op een voorbijsukkelend treintje, zodat we voortdurend op nieuwe vergezichten werden vergast. Hij bleek ook nog eens een authentiek 1938-geluid in huis te hebben.
Dit alles speelde zich af in de mooiste lightshow van Nederland. Nergens valt het zonlicht 's middags zo betoverend via geslepen ramen op de goegemeente. Kan zijn dat de zeventiende eeuwse Hollandse schilders de Zuiderzee gebruikten als lichtspiegel voor hun landschappen. Hier in het Noorden hadden we de Waddenzee - tot op de dag van vandaag.
Het kwartet van Tomeka Reid is bijzonder vanwege de bezetting van cello (Reid zelf), gitaar (Mary Halvorson), contrabas (Jason Roebke) en drums (Tomas Fujiwara), maar zeker ook vanwege de muzikale verrichtingen van deze musici, die allen inmiddels tot de meest bekende behoren in dit genre van de jazz. Drie albums verschenen er tot nu toe: het titelloze debuut uit 2015, 'Old New' uit 2018 en '3+3', dat vorig jaar uitkwam. Deze avond staan ze in het Tilburgse Pardadox, de dag erop doen ze het Amsterdamse Bimhuis aan. Overigens als enige concerten in Nederland en België. En wat me het meest opviel tijdens het concert in Paradox zijn twee dingen: het enorme ritmegevoel van dit kwartet en het prachtige samenspel tussen Reid en Halvorson.
Tijdens de eerste set, van bijna een uur - op zichzelf al een concert - speelt het kwartet de drie stukken van het laatste album, beginnend met 'Turning Inward / Sometimes'. Een subtiele klankwereld vormgegeven door Reid, Roebke en Fujiwara brengt ons in de stemming. Halvorson wacht geduldig af tot het haar beurt is, tot het volume is toegenomen en Reid het roer omgegooid heeft met een fijnzinnige, ietwat weemoedige melodie, haar strijkstok hanterend. Dan pas treedt deze gitariste aan met een opvallend licht geluid, een eerste moment waarop zij en Reid elkaar treffen. En dan treedt dat andere element aan het licht dat dit concert zo bijzonder maakt: de groove, vooral in handen van Roebke en Fujiwara, krachtig gebracht en met veel passie, wat onder andere leidt tot een uitmuntend duet van die twee. Maar eerst horen we nog die flitsend swingende solo van Halvorson, nog altijd een van de beste gitaristen van dit moment. Mooi is dat dit stuk, na een kort en wat abstracter moment, op diezelfde ingetogen wijze eindigt als dat het begon.
Reid start 'Sauntering With Mr. Brown' met een mooi pizzicatopatroon, Fujiwara komt erbij met boeiende accenten, Roebke volgt en het geheel ontpopt zich tot een langzame blues. En dan horen we Halvorson met een speelse, enerverende klank. Opvallend in dit stuk is ook die solo van Reid wat verderop: explosief spel met de strijkstok. Wat 'Exploring Outward / Funambullst Fever' bijzonder maakt is het experimentele spel van Roebke en Reid, waarbij we die laatste haar snaren horen bespelen met de achterkant van haar strijkstok, terwijl Fujiwara de zijkanten van zijn trommels bespeelt. Het tweede deel van dit stuk, 'Funambulist Fever' is met zijn ingetogen blues van een geheel ander karakter. Een hoogtepunt hier is de bezwerende solo van Fujiwara, spelend met vilten stokken, een dwingende ritmiek ontvouwt zich. En ook hier horen we weer een krachtig duet van Reid en Halvorson.
Na de pauze staat ouder werk op het programma, te beginnen met 'Niki’s Bop', te vinden op 'Old New'. Een bijzonder stuk, waarbij het marsachtige ritme doet denken aan de begrafenismarsen van New Orleans. 'Woodlawn', van het naamloze debuut, zou ik aansluitend willen definieren als een ritmische ballade. Halvorson speelt hier een grote rol, onder andere door die solo - het geluid hier associeer ik enigszins met dat van oude computerspelletjes - en ook hier valt het duospel weer op van haar met Reid. En dan is er nog die meesterlijke solo van Roebke. Wat een ritmegevoel heeft die man, de vonken vliegen ervanaf! Ook 'Ballad' bezit kenmerken van een mars, vormgegeven door Fujiwara op de snaredrum. Een ritmiek dat Reid gebruikt voor een boeiende melodie. En let hier ook zeker op de wijze waarop Halvorson de tweede stem vormgeeft. Qua samenspel tussen die twee moet ook zeker 'Glass Light' van dat eerste album genoemd worden. Prachtig zoals de twee elkaar hier afwisselen in de rol van solist en begeleider. Als toegift van dit fantastische concert klinkt 'Sadie', ook te vinden op 'Old New'. Ook al zo'n mooi ritmisch stuk, waarin jazz, blues en folk hand in hand gaan en waarin alle vier de bandleden nog eens de kans krijgen om te schitteren.
Foto's: Louis Obbens. Klik hier voor meer foto's van dit concert.
In de Jazztube hieronder kun je kijken naar een concert van het Tomeka Reid Quartet uit 2017 in het Art Institute of Chicago.
