Cellist Erik Friedlander ken ik hoofdzakelijk van zijn deelname aan projecten van John Zorn, zoals het Masada String Trio en het Bar Kohkba Sextet. In De Singer zag ik hem echter als leider van zijn eigen kwartet The Throw, dat verder bestaat uit pianist Uri Caine, bassist Mark Helias en drummer Ches Smith. Ja, voor minder doet Friedlander het niet. Op zijn website haalt hij een citaat aan van Virginia Woolf: 'What is the meaning of life? That was all - a simple question... The great revelation perhaps never did come. Instead, there were little daily miracles, illuminations, matches struck unexpectedly in the dark.' Een citaat dat onverkort van toepassing is op de muziek die tijdens dit concert klinkt en waarin Friedlander een ode brengt aan het gewone. Een citaat dat op diverse momenten ook terug komt in de titels van de stukken. Het kwartet speelt zowel 'The Great Revelation' als 'Little Daily Miracles'.

Opvallend is dat Friedlander, Caine en Smith alle drie ook samenspeelden met Zorn, volgens mij alleen Helias niet. Daar kennen ze elkaar van, maar vooral ook van het feit dat ze allemaal in New York wonen en regelmatig in diverse verbanden samenspelen. Dat hoor je ook hier goed terug in relatief compacte, maar altijd opvallend ritmische stukken. En ja, ook de invloed van de klezmer klinkt er op gezette tijden in door.

Direct al in 'Match Strikes' schieten we vol in de ritmiek, overigens een heel verschil met de studioversie waarvoor dat veel minder geldt. Mooi ook die solo van Caine hier en later die van Friedlander zelf en het gevoel voor de blues dat hier doorheen piept. 'Foot Stomp' valt eveneens op door de ritmiek, in dit geval in speels staccato en tevens door die duidelijke klezmerinvloeden in het spel van Friedlander. Verder valt hier het puntige slagwerk van Smith op.

Hierboven refereerde ik reeds aan de woorden van Woolf en dit concert maakt mooi duidelijk hoe die inspiratie bij Friedlander uitwerkt. Voor dit kwartet componeert hij louter opvallend harmonische en vaak ook sterk melodische stukken met een kop en een staart en verder geen kapsones. Er wordt zeker gesoleerd, maar dat blijft allemaal wel steeds in dienst staan van het geraamte dat Friedlander neerzet. Maar er is meer, het zijn ook nog eens stuk voor stuk korte muzikale verhalen die deze componist en cellist ons vertelt. In ieder stuk voel je dat hij een boodschap wil overbrengen die past bij dat citaat van Woolf. Waarin zij en hij eigenlijk zeggen: 'kijk, het geluk ligt voor je voeten, raap het maar op'. Dat grandioze speelplezier van deze vier draagt daar alleen nog maar meer aan bij.

Neem 'Seven Heartbreaks', dat toch qua titel geenszins vrolijk klinkt, maar Friedlander geeft er een heerlijk swingende draai aan, teruggrijpend op de traditie van de jazz, met een prachtige pianosolo van Caine. Maar ook met een zowel door Friedlander als Helias met de strijkstok gespeelde melodie, iets meer vorm gevend aan het weemoedige dat toch ook bij dit nummer hoort.

Frisse dynamiek en krachtige ritmiek vinden we ook in 'Sprawl', waar iedere keer weer die melodie gespeeld door Friedlander subtiel doorheen breekt. Overigens ook het perfecte stuk voor een drumsolo van Smith, blijf hier maar eens bij stil zitten! Soms gaat het er ook wat rustiger aan toe, bijvoorbeeld als Friedlander de ietwat slepende melodie speelt van 'As They Are', mooi gecombineerd met staccato ritmiek. Een stuk waarin eveneens een zekere weemoed doorklinkt. Bijzonder in dit stuk is ook het einde, met een repetitieve minimalistische frase die langzaam uitdooft. Ook het eerdergenoemde 'Little Daily Miracles' is een ballade, het kwartet speelt het als een van de twee toegiften, prachtig hoe Caine hier de melodie neerzet.

Foto's: Jef Vandebroek

Labels: Ches Smith, concert, Erik Friedlander, Mark Helias, okt24, Uri Caine

(Ben Taffijn, 16.11.24) - [print] - [naar boven]

Drummer en componist Ches Smith bracht vorig jaar nog twee prachtige albums uit: 'Path Of Seven Colors' met zijn band We All Break en 'Interpret It Well' van zijn kwartet dat hij met pianist Craig Taborn vormt. Op 'Laugh Ash', Smiths nieuwste album bij Pyroclastic Records, horen we hem echter in een geheel andere samenstelling, waarover later meer.

Was 'Path Of Seven Colors' - overigens met belangrijke rollen voor pianist Matt Mitchell en saxofonist Miguel Zenón - al een album waarin Smith zijn grensoverschrijdende kwaliteiten liet horen, op dit nieuwe 'Laugh Ash' is dat helemaal het geval. Zijn veelzijdige achtergrond, zowel in jazz, rock als hedendaags gecomponeerd komt hier onmiskenbaar samen, al was het maar in de bezetting, bestaande uit vocaliste Shara Lunon, die ook de elektronica voor haar rekening neemt, Anna Webber op fluiten, Oscar Noriega op klarinetten, James Brandon Lewis op tenorsax en Nate Wooley op trompet. Verder hebben we een strijktrio bestaande uit violiste Jennifer Choi, altvioliste Kyle Armbrust en cellist Michael Nicolas en tot slot horen we Shahzad Ismaily op bas en keyboards.

Direct al in opener 'Minimalism' valt die veelzijdigheid op. Het stuk klinkt heel kort als typisch bigband, maar verraadt al snel de invloed van minimal music in de straffe, dwingende ritmiek, dat terwijl de vocalen van Lunon weer op de invloed van rap wijzen. 'Remote Convivial' sluit dan weer enerzijds aan bij avant-garde jazz en anderzijds bij progressieve rock, overigens met een krachtige en tegelijkertijd ontwapenende solo van Lewis. Dat terwijl we verderop duidelijk invloeden van de hedendaags gecomponeerde muziek gewaar worden. Hetzelfde geldt voor het eerste deel van 'Sweatered Webs (Hey Mom)', dat zich verderop ontwikkelt tot een dampend en overkokend jazzmengsel, met dank aan Lewis en Ismaily. Bijzonder is ook zeker 'Shaken, Stirred Silence', waarin experimentele elektronica vermengd wordt met hedendaagse kamermuziek, aangelengd met een flinke scheut pop. Het kan nog gekker: in 'The Most Fucked' horen we pure experimentele elektronica, zij het wel ritmisch - Smith blijft tenslotte een drummer. 'Disco Inferred' past weer meer in de avant-garde jazzscene, met een aantal prachtige momenten van onder andere Wooley en Choi.

Een behoorlijk experimenteel album dus, in een overvloed aan muzikale stijlen, al voelt het nergens als onevenwichtig of onnodig complex. Maar dat het niet iedere jazzliefhebber aan zal spreken is wel duidelijk.

Labels: cd, Ches Smith, James Brandon Lewis, Nate Wooley, Shahzad Ismaily

(Ben Taffijn, 21.8.24) - [print] - [naar boven]

John Zorn heeft inmiddels meer dan iets met Den Bosch. In 1999 al opende hij De Toonzaal en op deze vrijdag en zaterdag bezocht hij November Music voor de derde keer in zes jaar. Eerder was hij er in 2017 en 2018. Natuurlijk niet alleen, maar met een gevolg aan musici die soms al decennia met hem samenwerken. Wat altijd opvalt bij zo'n marathon - en dat was met twaalf concerten in twee dagen ook nu weer het geval - is de hoge standaard die Zorn hanteert. Voor hemzelf, maar zeker ook voor de musici waar hij mee samenwerkt. Hij overlaadt ze met complimenten, maar voor het zo ver is moeten ze wel eerst laten zien en vooral horen dat ze het waard zijn. Zorn zoekt dan ook nauwkeurig uit wie hij welk deel van zijn inmiddels ontzagwekkende en nog altijd uitdijende oeuvre laat spelen en in welke combinaties. En dan is het ongetwijfeld eindeloos oefenen en Zorn zijn commentaar aanhoren en opvolgen, zo stel ik mij voor. Maar als luisteraar weet je aansluitend niet wat je hoort en ziet. Iedere keer weer denk je daarbij: aha, zo kan het dus ook! En vergelijkingen met andere concerten vallen daarbij niet altijd gunstig uit voor al die andere bands die het wat minder nauw nemen qua timing, samenspel en zuiverheid.

Het oeuvre van Zorn is niet alleen bijzonder groot, het is ook nog eens bijzonder divers. Niet alle fans vinden dan ook per definitie alles mooi, iets wat natuurlijk niet zo vreemd is bij een componist/musicus wiens oeuvre loopt van metal (Naked City en Painkiller), uiterst melodieuze muziek waarin Zorns Joodse wortels te horen zijn (Masada), aan rock verwante projecten (Chaos Magick en Simulacrum), free-jazz en improvisatie (The Classic Guide To Strategy en zijn orgelconcerten) en steeds meer composities die onder hedendaags gecomponeerd vallen. In deze marathon loopt het bovendien allemaal ook nog eens dwars door elkaar. Dus laat ik het hier maar eens wat meer clusteren en beginnen met die composities, zeker ook omdat die naar mijn mening binnen de wereld van de hedendaagse gecomponeerde muziek nog steeds niet de aandacht krijgen die ze verdienen, iets wat zeker te maken heeft met het feit dat de professionele muziekwereld nog steeds geen raad weet met componisten en musici die zich niets aantrekken van de grenzen tussen genres, iets dat voor Zorn natuurlijk zeker geldt.

Een hoogtepunt in dit genre zijn 'The Turner Études' uit 2019 voor solo piano. Naar eigen zeggen liet Zorn zich bij het schrijven van deze etudes inspireren door Bachs Goldberg variaties, de preludes van Debussy, de etudes van Ligeti en natuurlijk door de tekeningen van Turner die hij op prachtige wijze in muziek weet te vangen. Ze worden prachtig worden vertolkt door Stephen Gosling, Zorns vaste pianist voor dit type werk. In de achttien stukken horen we de eclectische wijze van componeren op grootse wijze terug. Sommige etudes zijn uiterst strak, voorzien van repetitieve ritmiek of juist van een opvallende melodie, andere zijn veel abstracter. Sommige zijn langzaam en verstild, anderen juist weer bijzonder hectische en dramatisch. Inderdaad, bij Zorn gaat het vaak om uitersten. Iets dat we ook terugvinden in de drie pianotrio's waarin we violist Chris Otto en cellist Jay Campbell - beiden van het JACK Quartet, waar Zorn eveneens intensief mee samenwerkt - samen horen met Gosling. Alle drie de trio's, 'The Aristos', 'Ghosts' en 'Hexentarot', zijn vrij abstract en verraden een grote aandacht bij Zorn voor de klank. 'Hexentarot' wijkt daarbij nog enigszins af van de andere twee door het hectische karakter. Wat hier ook opvalt - het geldt eveneens voor het pianokwintet 'Obscure Objects Of Desire', het strijkkwintet 'Sigil Magick' en het strijksextet 'Prolegomena', is het gebruik van alternatieve strijktechnieken en bij de pianotrio's het relatief vaak verkeren onder de klep door de pianist. Zo bespelen een violist en een altviolist in 'Prolegomena' hun instrument op de kop. Verder horen we in zowel 'Sigil Magick' en 'Prolegomena' een paar verrassende frases waarin de strijkers synchroon spelen, met een prachtig effect als gevolg. Zorn laat zich ook duidelijk inspireren door de geschiedenis van de westerse klassieke muziek. We zagen het hierboven al met die etudes, maar ook in 'Prolegomena' horen we duidelijk verwijzingen naar vroegere tijden, in dit geval de renaissance.

Er klonken natuurlijk ook andere soorten gecomponeerde muziek. Zo schrijft Zorn voor het kwartet Incerto, bestaande uit pianist Brian Marsella, gitarist Julian Lage, bassist Jorge Roeder en drummer Ches Smith, muziek die we gemakshalve onder de jazz kunnen scharen. Het is het concert waar de marathon vrijdagavond mee opent en waar voor de eerste keer dat perfecte samenspel opvalt, in een vaak stevige dynamiek wordt hier gemusiceerd op het scherpst van de snede. Die dynamiek is nog sterker aanwezig in de 'Suite For Piano', waarin we Marsella met Roeder en Smith horen en waarin met name Marsella en Smith loos gaan in een aantal overdonderende solos. Iets wat dan weer wel ten koste gaat van de fijnzinnigheid die de muziek van Incerto kenmerkt. Bijzonder is ook zeker het kwartet Heaven And Earth Magick, waarin we naast Roeder, Smith en Gosling de percussioniste Sae Hashimoto horen op vibrafoon. Dit is muziek op het snijvlak van jazz en hedendaags gecomponeerd, die vooral uitblinkt door het melodische gehalte. En met name Hashimoto betoont zich hier een ware virtuoos, die haar instrument tot in de puntjes beheerst.

We zouden het bijna vergeten, maar Zorn is natuurlijk ook nog altsaxofonist en tegenwoordig ook organist, iets waar het afsluitende concert in de Sint-Janskathedraal van getuigt. Als saxofonist horen we hem twee keer tijdens deze marathon. Allereerst als onderdeel van New Masada, waarmee hij sinds begin dit decennium het lijntje van zijn roemruchte kwartet doortrekt. Waarbij Zorn zelf overigens de enige constante factor is. In plaats van trompettist Dave Douglas horen we gitarist Julian Lage, terwijl Jorge Roeder en Kenny Wollesen Greg Cohen en Joey Baron vervangen. Maar de muziek is er niet minder goed door, ook hier weer die aantrekkelijke melodieën waarin Zorn het Joodse erfgoed verkent, prachtig gespeeld door deze topmusici. Zorn horen we ook solo, iets wat niet meer zo heel vaak gebeurt en eigenlijk ook niet de bedoeling was. Barbara Hannigan zou een aantal liederen van Zorn zingen, maar moest hals over kop naar Canada waar haar vader in het ziekenhuis is opgenomen. Een geluk bij een ongeluk dus, want Zorns verrichtingen op zijn altsax vormden zonder meer een van de hoogtepunten van deze marathon.

Addendum

Het concert van Chaos Magick, uitgevoerd door John Medeski op orgel, Brian Marsella op Fender Rhodes-piano, Matt Hollenberg op gitaar en Kenny Grohowski op drums liet weer een heel ander geluid horen dan de voorafgaande concerten. Het is echt onvoorstelbaar dat dit allemaal uit het brein van John Zorn komt. Ook hier valt de gedrevenheid van de muzikanten weer op. Grohowski die zo strak zit te drummen, Medeski die de Hammond het ene moment moment liefdevol beroert en het volgende moment er vol ingaat met zijn ellebogen of hele arm. En dan komt het moment dat Zorn plotseling het podium opspringt om het gezelschap te dirigeren. Dan blijkt hoe alert en geconcentreerd de mannen zijn.

Onvoorspelbare en spannende muziek, vol absurde wisselingen en uitermate strak uitgevoerd. De veelzijdigheid van Zorn werd tijdens November Music 2023 nog eens dik onderstreept.

Tekst: Ben Taffijn & Johan Pape (addendum)

Labels: Chaos Magick, Ches Smith, concert, festival, Incerto, Jay Campbell, John Zorn, julian lage, New Masada, november music, Stephan Gosling

(Ben Taffijn, 11.11.23) - [print] - [naar boven]

Er waren de nodige pianisten die schitterden op de laatste editie van North Sea Jazz. Zo zag ik David Virelles aan het werk in het kwartet van Andrew Cyrille, en Kris Davis. Met bassist Ben Street - die ook deel uitmaakte van het kwartet rondom Cyrille - en drummer Eric McPherson bracht Virelles onlangs 'Carta' uit bij Intakt Records. Kris Davis horen we als onderdeel van het Michael Formanek Elusion Quartet. 'As Things Do' verscheen bij hetzelfde label.

Wat mij vooral opvalt aan het spel van Virelles is zijn vermogen om de luisteraar daadwerkelijk te raken. Zijn spel heeft het weemoedige van de blues, zoals ook 'Uncommon Sense', de opener van 'Carta' ons leert. Of beter nog: louter die eerste noten van 'Confidencial'. Een heel verhaal klinkt er door in die eerste frase. En aan Street en McPherson heeft hij uitstekende begeleiders, die niet alleen in dienst staan van Virelles, maar ook hun eigen verhalen vertellen. Street viel me ook al op tijdens het concert op North Sea, mede dankzij datzelfde gevoel voor de blues. We horen het ook terug in de opening van 'Lamento Taíno', een stuk dat qua sfeer perfect past op dit album. Een en ander wil echter geenszins zeggen dat Virelles niet kan swingen. Bij NYChepinsón' is het mede dankzij het ritmische spel van McPherson lastig om stil te blijven zitten. Bijzonder is ook 'Tiempos', waarin Virelles duidelijk teruggrijpt op de traditie van de jazz en dat vermengt met latin. Iets dat hij ook doet in 'Samio', een stuk dat ook opvalt door de percussie van McPherson. De blues is eveneens volop aanwezig in 'El Tivoli'. En hier horen we ook een ander kenmerkend element van Virelles' spel: het is door het werken met notenclusters en onverwachte manoeuvres rijk aan effecten.

Het Elusion Quartet vormt bassist Formanek met saxofonist Tony Malaby, drummer-vibrafonist Ches Smith en Kris Davis op piano. In 2018 verscheen, eveneens op het Intakt-label, 'Times Like This' en onlangs kwam daar 'As Things Do' bij. Het begint allemaal spannend chaotisch met een maalstroom aan klanken in 'Bury The Lede', waaruit eerst Formanek en dan Malaby zich losmaken, die laatste met een maatgevende solo. En weinig blazers leggen zo'n kracht in hun spel als Malaby. Hoe hard iedereen ook speelt, en het gaat er hier fel aan toe, hij komt er bovenuit. Dat is voor Davis hier een stuk lastiger, al weet ze er met haar abstracte frases toch regelmatig doorheen te breken. Beter te horen is ze in het rustige 'Rewind', waarin ze menig mooi duet speelt met Malaby. In 'Rockaway Beach' zijn het vooral Formanek en Smith die met een meeslepende groove de toon zetten, terwijl Davis accenten plaatst en Malaby de melodie oppakt. Mooi is de triopassage verderop, waarin met name het spel van Davis opvalt. En dan horen we Davis uitgebreid in 'Cracked Bells'. Prachtig uitgebalanceerd en fijnzinnig, perfect passend bij die paar aanslagen van Formanek. Verderop loopt de spanning op en is er volop ruimte voor haar meer abstracte spel. Mooi is ook de combi Formanek-Smith in het spannende 'Entropy'. Ook in het laatste stuk, de ballade 'Gone Home', horen we Davis als geen ander. Ze is hier volledig op haar plaats, want als ze iets goed kan, is het fijnzinnig spelen.

Labels: Ben Street, cd, Ches Smith, Eric McPherson, Intakt Records, Kris Davis, Michael Formanek, Tony Malaby

(Ben Taffijn, 31.7.23) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Brad Mehldau
Winnaar Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026
Klik hier voor een interview in de
Volkskrant | Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.