De componist en basklarinettist Evan Ziporyn was onlangs in Nederland, hier naartoe gehaald in het kader van het Basklarinet Festijn. Na een optreden in De Ruimte, Amsterdam stonden ze afgelopen vrijdagavond bij het Paviljoen voor Ongehoorde Muziek, beter bekend als POM. Als derde schoof toetsenist Bart van Dongen aan, als iniatitiefnemer van POM natuurlijk toch al aanwezig. Een bijzonder goede keuze, zo bleek tijdens een aangenaam en vooral huiselijk uur.

Ziporyn is een veelzijdig mens, want ik ken hem in eerste instantie van zijn hedendaagse gecomponeerde muziek voor gamelan, waar deze vrijdag vanzelfsprekend niets van terug te horen was. Maar direct al in het openingsstuk, 'Untitled', dat hij als enige stuk solo speelde, horen we de invloed van niet-westerse klanken terug, in de ritmische structuur en het bijzonder aangename percussieve spel op de kleppen. Een andere compositie van Ziporyn is nog in ontwikkeling. Van 'Move Fast, Break Things', een compositie voor twee basklarinetten, klonk deze avond 'Break Things'. Tijdens het inspelen aan het begin van de avond deed Van Dongen echter spontaan mee op het harmonium, iets dat Ziporyn dusdanig goed beviel dat hij Van Dongen uitnodigde om dat ook maar tijdens het concert te doen en aldus geschiedde. En ik geef Ziporyn gelijk; de mooie lange lijnen die Van Dongen hier trekt op het harmonium passen prachtig bij de springerige noten die de beide basklarinetten mogen spelen, een heerlijk stuk.

Het concert bevatte ook nog twee andere gecomponeerde stukken, beiden voor twee basklarinetten, 'Quick Sand' van Christoph Herndler en 'Water Falls' van Terry Riley, die laatste speciaal voor Ziporyn gecomponeerd. In het eerste stuk creëren de twee basklarinetten een prachtig strakke klanknevel, waarin vooral de grote nadruk op het hoge register opvalt, terwijl in het tweede stuk vooral de ritmische, stromende structuur opvalt, naast de geluiden van stromend water. De repetitieve patronen, voor een deel vooraf opgenomen, grijpen hier op prachtige wijze in elkaar tot een complex geheel.

De rest van het concert bestaat uit improvisaties. Het geeft Van Dongen de gelegenheid om zijn synthesizer in te zetten en te werken met expressieve vocale klanken. Samen met het harmonium en diverse klarinetten - Ziporyn horen we ook op klarinet, Schouten op contrabasklarinet - levert dat een aantal bijzondere momenten op. Opvallend binnen al deze improvisaties is het hoge melodieuze gehalte, waar in deze muziek toch vaak de abstractie overheerst. Een mooie en bijzonder geslaagde avond.

Foto: bassclarinet.nl

Labels: Bart van Dongen, Basklarinet Festijn, concert, Evan Ziporyn, Fie Schouten, nov22

(Ben Taffijn, 8.12.22) - [print] - [naar boven]

Concert
Achter het gordijntje de jaren twintig
Catherine Russell, donderdag 24 november 2022, LantarenVenster, Rotterdam

De Afrikaans-Amerikaanse muziek was in de jaren twintig van de vorige eeuw een vrouwenzaak. Niet alleen verkochten de Classic Blues-diva's meer platen dan de kerels, die platen werden naar verluidt ook vooral door zwarte vrouwen aangeschaft. Een hoogst intrigerend gegeven, dat nog eens goed uitgezocht zou moeten worden - en dan bij voorkeur door een jonge zwarte vrouw. (Wat krijgen we nou, Determeyer, worden we ineens woke of zo? Nou nee, maar ik denk dat vrouwen toch een andere, frisse kijk op deze materie zouden kunnen hebben. :)

Hoe dan ook, het oeuvre van Mamie Smith, Rosa Henderson en al die andere groten is honderd jaar na dato de schatkist waar vocaliste en historica Catherine Russell (1956) uit put. Achter in haar keel hangt een gordijntje en wie dat openschuift stapt pardoes de roaring twenties binnen. Een beetje zoals in Woody Allens 'Midnight i Paris', maar dan in het echt en live.

Op wie lijkt die Russell nou toch? Ik heb me dat onwillekeurig vaak afgevraagd en uiteindelijk beland ik dan bij Lena Horne, maar dan bluesier en wat minder geacheveerd. En ik zou niet durven beweren dat de dochter van pianist en bandleider Luis Russell en bassiste en gitariste Carline Ray de mindere is van de jazzvocalistes van de gouden jaren. Ze zingt zuiver en krachtig en resonerend in alle registers en wanneer ze haar hoofd naar achter gooit kan ze belten met de besten. Dan zit ze ergens halverwege Etta James en Aretha Franklin. Soms speelt ze met de ritmische structuur van een song ('You Stepped Out Of A Dream').

Haar begeleidende trio zit haar als gegoten. Het speelt in een soort funky stijl - maar dan funky in de oorspronkelijke jaren vijftig-zin. Pianist Mark Shane geeft de indruk van een wild dier dat achter tralies heen en weer ijsbeert, zinnend op vrijheid. Ik hoop maar dat Cat hem afdoende getemd heeft.

Foto: Hammie van der Vorst

Labels: Catherine Russell, concert, nov22

(Eddy Determeyer, 4.12.22) - [print] - [naar boven]

Super-Sonic Jazz is een jaarlijks terugkerend festival in Amsterdam dat Nederlands aanstormend jazztalent, aangevuld met internationale artiesten, een podium biedt. Opvallend is het streven om jonge mensen voor jazzmuziek te enthousiasmeren door een relatie met het poppodium Paradiso, het Bimhuis en het Conservatorium van Amsterdam aan te gaan. Het Super-Sonic Jazz Festival heeft met de Zuid-Afrikaanse Nduduzo Makhathini een zeer onderscheidende muzikant geboekt. Het rijksmonument De Duif aan de Amsterdamse Prinsengracht is van origine een kerk en vormt een bijzondere plek voor het aanbieden van concerten.

Voorafgaand aan het optreden van Nduduzo Makhathini is de zaal redelijk gevuld voor het interview van Andrew Makkinga met de pianist. Makhathini is de primus inter paris van de nieuwe generatie Zuid-Afrikaanse jazzmuzikanten. De innemende Makhathini integreert traditionele Zuid-Afrikaanse muziek met vooruitstrevende jazz. Met zijn recente opnames op het legendarische Blue Note-label, 'Modes Of Communication' en 'In The Spirit Of Ntu' is hij een rising star in de wereld van de jazz. Makhathini houdt een uitgebreid exposé over zijn visie op Zuid-Afrikaanse muziek, de rol en betekenis van de diaspora, kolonialisme, apartheid en spiritualiteit en de inspiratie van het fenomeen en wegbereider Abdullah Ibrahim.

In De Duif wordt door het kwartet een doorlopende set gespeeld, waarin naast Makhathini de Amerikaanse altist Logan Richardson hoge ogen gooit. De openingstrack is een lieflijke spiritual, die de sfeer benadert van John Coltrane's 'A Love Supreme' - het meesterwerk waardoor Makhathini de jazz is ingezogen. De cadans in het tweede nummer van drummer Chad Taylor is begeesterend en legt het fundament voor snerpende saxofoonsolo's en percussieve pianoklanken. Hierna schuurt de muziek tegen free jazz: fragmentarisch, gehaast en rafelig. Klankkleuren en ritmes zijn dan veranderlijk als het licht. Zang, repeterende ritmes en luchtigheid domineren en doorbreken de hoogenergetische sfeer, die wordt voortgezet met een vertragende compositie waarin nadrukkelijk de suspense wordt gezocht. Intens, met een hoge snelheid en voorzien van opzwepende solo's volgt het ene hoogtepunt op het andere. Publieksparticipatie hoort bij de Zuid-Afrikaanse cultuur en wordt niet geschuwd. De afsluitende stukken leunen vol souplesse op bedwelmende Afrikaanse ritmes en de toegift is een meesterlijke en meeslepende gospel.

Vol overgave wordt een staalkaart van spirituele jazz tentoongesteld, verbonden met oorspronkelijke, levenslustige klanken uit de Zuid-Afrikaanse volksmuziek. Vaak intens en meedogenloos, maar ook sensitief geladen. Makhathini speelt met heldere lyriek en een klankpalet met een in het oog springende melodische vocabulaire. Zijn muziek is open en stimulerend. Het brede scala aan opgeroepen emoties is eerder troostrijk dan zwaar aangezet. Het magische saxofoongeluid van Logan Richardson, de bijdragen van de ritmetandem en de frisse virtuositeit van Nduduzo Makhathini maken het tot een gedenkwaardig concert.

Klik hier voor foto's van dit concert door Louis Obbens.

Labels: concert, Nduduzo Makhathini, nov22, Super-Sonic Jazz

(Louis Obbens, 30.11.22) - [print] - [naar boven]

Concert / Evenement
Een happening in Gersloot
Duo Han Bennink-Terrie Ex met Anneke Verstegen en Emma Fischer, zondag 13 november 2022, Tripgemaal, Gersloot

Het uit 1876 daterende Tripgemaal in het vlek Gersloot, Friesland is een goed bewaard cultureel geheim waar tentoonstellingen, performances en concertjes worden georganiseerd. Of liever: werden georganiseerd. Want de organisatoren, de familie Mercuur, trekken weg, maar het is naar verluidt de bedoeling dat de nieuwe uitbater op min of meer vergelijkbare voet doorgaat. Afwachten dus.

Het optreden van het duo Bennink-Ex ("we gaan lawaai maken") plus de kunstenaressen Anneke Verstegen en Emma Fischer was zo'n beetje de zwanezang. En die zwaan ging behoorlijk tekeer. Want als de machinist destijds de knallen had gehoord waarmee de slagwerker ons op zijn aanwezigheid attendeerde, zou het al te laat zijn geweest om de imposante pompen (Louis Smulders en Co., Utrecht 1906 en de Gebr. Stork & Co., Hengelo 1926) nog te redden. Het optreden werd dan ook met een orgie van pure decibellen geopend, waarna rustiger vaarwater werd bevaren met de gitaar van Terrie Ex in de hoofdrol. Daarbij is het goed voor ogen te houden dat elke denkbare vallende speld in de betegelde ruimte van 20 bij 20 met haar hoge nok kon worden gehoord.

Na de pauze trad het duo Verstegen en Fischer aan om geïnspireerd door de muziek kunstwerken te vervaardigen. Helemaal 1960 en Allen Kaprow en John Cage (en 1962 en Simon Vinkenoog en Open Het Graf). Verstegen zette met snelle felle vegen houtskool een antropomorfe figuur op het doek, terwijl Fischer met krijt een verticale muzikale taal liet opbloeien.

Jammer wanneer dit soort happenings niet langer zouden happenen.

Foto's: Hammie van der Vorst

Labels: Anneke Verstegen, concert, Emma Fischer, Han Bennink, happening, nov22, Terrie Ex

(Eddy Determeyer, 28.11.22) - [print] - [naar boven]

Tijdens twee concerten in het kader van November Music 2022 kwamen jazz en hedendaags gecomponeerd op mooie wijze samen. Accordeonist Rik Cornelissen, pianist Jeroen van Vliet, altviolist Oene van Geel en bassist Dion Nijland schreven ieder een stuk voor het project 'From Within, From Without', ieder stuk passend bij een schilderij als onderdeel van een kunstroute. De vier musici voerden het samen met altsaxofonist Miguel Boelens uit in de Azijnfabriek. 's Avonds was het de beurt aan Steve Coleman, die op verzoek van het Amstel Quartet de compositie 'Was Ankh Djed' schreef en het samen met de vier blazers van dit kwartet ook uitvoerde.

Van Vliet schreef 'Panta', een mooi verstild stuk, helemaal in de traditie van deze pianist. Prachtig ook hoe hij hier de klank van piano en accordeon met elkaar verweeft tot een geheel. Bijzonder is de sterk ritmische frase net iets voorbij de helft, waarin Van Geel laat horen ook te kunnen drummen. Zittend op een cajon geeft hij met zijn handen een flitsende solo, terwijl hij met zijn linkervoet een tamboerijn bedient. Het typische Van Vliet-geluid horen we nog wat verderop, in een mooie triopassage van piano, contrabas en altviool, in de klassieke traditie. Nijlands 'We Are In This Together' vangt aan met een boeiend patroon op de piano, de opmaat tot een melodie die klinkt als een langzame dans. Steeds verder bouwen de musici het stuk uit, maar het is vooral Buelens die hier excelleert. Mooie dynamische frases verderop van Van Vliet en Van Geel, wederom op zijn 'kistje'. 'Shelter' van Cornellissen begint uiterst fragiel, met klassieke klanken tussen de noten van het trio accordeon, altviool en contrabas. Verderop valt de solo van Van Vliet op, met die voor hem zo typische fluwelen klank. Als Nijland en Buelens aansluitend aanhaken, horen we ineens klassiek in jazz omslaan. Krachtig spel zet de toon, tot het stuk uiteindelijk al even subtiel eindigt als dat het begon. Van Geel begint zijn 'Been Seen By What You Are Seeing' uiterst dynamisch, wederom gezeten op zijn cajon. Gaandeweg neemt het tempo wat af en krijgen Nijland en Van Vliet ruim baan, waarbij die eerste opvallend zangerig klinkt. Mooi ook hoe verderop eerst Buelens en dan Cornelissen de melodie vormgeven.

Zo lang als het Amstel Quartet bestaat, leeft bij de vier saxofonisten reeds de wens om iets te doen met componist en altsaxofonist Steve Coleman. Dankzij November Music, waar Coleman al eerder optrad, lukte het dit jaar. Voor zowel het kwartet als voor Coleman bijzonder, met name ook omdat die laatste, naar hij zelf aan het eind van het concert zegt, gewend is te schrijven voor musici die hij kent, waarbij hij rekening houdt met hun persoonlijkheid. Terughoren doen we het niet aan dit boeiende, uit vier delen bestaande 'Was Ankh Djed'. Het eerste deel is vrij minimalistisch van opzet en Coleman zet zijn vier mede blazers hier vooral in de begeleidende rol, terwijl hij zelf kiest voor de vrij abstracte melodie. Maar hoe abstract ook, hier valt toch ook gelijk de complexe ritmiek op, die zo kenmerkend is voor Coleman. In het tweede, vrij rustige deel speelt het kwartet unisono lijnen, waar Coleman een al even serene melodie overheen legt. Vanaf het derde deel wordt de structuur complexer en gaan de vijf blazers meer gelijk op. Mooie polyritmische patronen ontvouwt Coleman hier, waarin hijzelf regelmatig in de lead is, maar ook de diverse leden van het kwartet soms naar voren stappen. Bijzonder is ook de zeer stuwende, ritmische passage in het vierde deel.

Foto's: Louis Obbens

Labels: Amstel Quartet, concert, Dion Nijland, festival, Jeroen van Vliet, Miguel Boelens, nov22, november music, Oene van Geel, Rik Cornelissen, Steve Coleman

(Ben Taffijn, 26.11.22) - [print] - [naar boven]

Labels: Bill Frisell, Brad Mehldau, festival, Joshua Redman, Lady Blackbird, nov22, rockit

(Maarten van de Ven, 24.11.22) - [print] - [naar boven]

De Zweedse bassist Petter Eldh is een bijzonder veelzijdige musicus die zich op geen enkele manier in hokjes laat duwen. In deze bespreking sta ik stil bij een liveconcert wat Eldh samen met drummer Christian Lillinger gaf in het kader van het FAQ Festival en een recente, bij ECM Records verschenen cd 'Elastic Wave' van de Gard Nilssen Acoustic Unity, met naast drummer Nilssen en Eldh André Rolingheten op rieten. Het maakt duidelijk hoe veelzijdig deze man wel niet is.

Het feit dat dit concert plaatsvond als onderdeel van het FAQ Festival zegt eigenlijk al genoeg. Dit al jaren bestaande festival, tegenwoordig deel uitmakend van November Music, richt zich op elektronische muziek. En de set die hij in dit kader verzorgde met drummer Christian Lillinger paste volledig in het concept. Wat tevens betekent dat nogal wat liefhebbers van de Gard Nilssen Acoustic Unity van deze verrichtingen niets moeten hebben. Eldh bespeelde de basgitaar gedurende enkele minuten, maar bediende zich hier hoofdzakelijk van de elektronica, loodzware ritmes producerend waar maatje Lillinger - de twee kennen elkaar inmiddels van haver tot gort - prima raad mee wist. Eldh de aangever, Lillinger de invuller. Diep geconcentreerd en volledig opgaand in het spel wist hij iedere keer weer de ritmes op wonderlijke wijze verder uit te bouwen. Als hij tenminste zelf niet achter de knoppen zat, iets waar het concert mee begon en eindigde.

Op 'Elastic Wave' is hij 'gewoon' te horen op de contrabas. En je zou kunnen stellen dat dit album zo ongeveer eindigt waar het concert begint. Opener 'Altaret' is harmonieuze jazz in de beste ECM-traditie, terwijl we in 'Spending Time With Ludvig', 'Influx Delight' en 'The Other Village' een glimp opvangen van die andere wereld van Eldh, die van de complexe, onorthodoxe ritmes, iets wat we bijvoorbeeld ook kennen van Punkt Vrt. Plastik, het trio dat Eldh heeft met Lillinger en pianiste Kaja Draksler. Alleen blijven we hier binnen de kaders die we gesteld hebben aan de muzieksoort jazz, iets waar hij met Lillinger in het concert fors overheen gaat.

En zoals gezegd horen we op andere momenten een complete andere Eldh. In het eerdergenoemde 'Altaret', maar nog meer in de prachtige ballade 'Lokket Til Jon, Og Skjerfet Til Paul', waar de prozaïsche titel 'De pet voor Jon en de sjaal voor Paul' achter schuilgaat. Eldh mag hier beginnen met bijzonder ingetogen spel, gevolgd door Rolinghten met al even subtiele tenorklanken. 'Cercle 85', 'Dreignau' en afsluiter 'The Room Next To Her' zijn andere stukken in dezelfde sfeer die het benoemen waard zijn. Met name de laatstgenoemde compositie valt op doordat we hier Roligheten horen op de zelden gebruikte bassax.

Foto's: Cees van de Ven

In de Jazztube hieronder zie je het concert dat Gard Nilssen's Acoustic Unity op 21 april van dit jaar gaf in het Bimhuis in Amsterdam.

Labels: Christian Lillinger, concert, FAQ, Gard Nilssen Acoustic Unity, jazztube, nov22, Petter Eldh

(Ben Taffijn, 11.11.22) - [print] - [naar boven]

"Gerechtigheid!" kreeg Joke Schepers te horen toen ze het Grand Theatre betrad. De weduwe van bassist, componist en orkestleider Gerard Ammerlaan (1953-2011) had daags tevoren vernomen dat 'De Fabuleuze Fietser', een compositie van Ammerlaan, uitgevoerd zou worden door Tijn Wybengas AM.OK. Zoals Jo Willems zei, in het verleden zakelijk leider van Ammerlaans projecten: "Vaak is het zo dat wanneer een componist sterft ook zijn composities overlijden." Gelukkig had Wybenga, die in 1993 geboren werd - het geboortejaar ook van de 'Fietser' - in Ammerlaan een soulmate herkend. Zo leeft in ieder geval het werk van de Groninger voort. (Het is misschien wel aardig om de documentaire 'Common Senses' die Frits Boersma in 2018 voor de stichting Beeldlijn vervaardigde, weer eens terug te kijken. Met de fabuleuze uitvoering van het titelstuk door het Haydn Jeugd Strijkorkest.)

Wel was het stuk volgens de Wybenga-doctrine herschreven, uiteraard. Die zou zelfs van 'When The Saints' nog een boeiende opera kunnen vervaardigen. Iets van zijn werkwijze deed de orkestleider tijdens het concert uit de doeken. Hij knipt stukjes uit opgenomen improvisaties van zijn muzikanten en gebruikt die als basis voor een nieuwe compositie. Waar de muzikanten dan weer op kunnen improviseren. Als dat geen mooie manier van recyclen is weet ik het ook niet meer.

Het AM.OK (Amsterdams Modern Orkest) is zo'n beetje het avontuurlijkste, meest weerbarstige ensemble in het huidige Nederlandse muzieklandschap. Wybengas muziek ademt en zit niet stil. In het openingsnummer 'Roofkes' gaan muzikanten dialogen met elkaar aan en met de rest van het orkest (multalogen?). Of met zichzelf, zoals basklarinettist Frederico Calcagno liet horen. Registers worden vliegensvlug gewisseld. Daarbij dirigeert de leider met sierlijke danspasjes en subtiele handgebaren.

Bij een duet tussen trompettist Alistair Payne en basgitarist Alessandro Fongaro (dat Amsterdams is betrekkelijk, zult u begrijpen) diepte die laatste zijn diepste noten op uit het diepste der diepen - ik meende duidelijk klanken uit de krochten van Slochteren te herkennen. Soms murmelt de muziek als een lieflijk bergbeekje en weer even later stort zich een vloedgolf van smeltwater met stukken gletsjer en al het dal in.

Béla Bartók ontmoet het Jazz Composers Orchestra. Zoiets.

Foto's: Niels Knelis Meijer

Labels: AM.OK, concert, nov22, Tijn Wybenga

(Eddy Determeyer, 7.11.22) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Brad Mehldau
Winnaar Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026
Klik hier voor een interview in de
Volkskrant | Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.