Als er wordt gesproken over 'sonische tapijten' en 'prikkelende texturen' die genrevakjes aan hun laars lappen, dan kan je er van op aan dat de jazz doorgaans veraf is. Zo ook bij deze tweede samenwerking van Elias Stemeseder en Christian Lillinger, topavonturiers van het Duitstalige gebied die hun labels van respectievelijk 'pianist' en 'drummer' al lang achter zich gelaten hebben.

'Umbra' duikt zonder aarzeling of parachute in het diepe, op zoek naar exploratie van ongebruikelijke timbres, texturen en combinaties van klanken, vooral dan van de synthetische en/of gemanipuleerde soort, want een piano komt er zelfs niet aan te pas. Het gaat om drums, samples, elektronica en allerlei vormen van snaren - via het binnenste van een klavecimbel en gasten op gayageum (een grote Koreaanse zither), bas, banjo en gitaar - en piccolotrompet.

Als je dan de namen leest van Brandon Seabrook en Peter Evans, dan weet je waar je belandt: out there. Vooral de muziek met die laatste, een trompettist met zo'n wereldvreemde bagage en techniek dat je je afvraagt hoe eenzaam het moet zijn, knettert erop los met een intergalactische vrijpostigheid en originaliteit. Elders heeft het vaak iets van een cerebrale bric-à-brac, die volle concentratie vereist en enkel geschikt is voor een beperkt publiek. Wat geen reden is om het naast je neer te leggen, want het is op dit soort releases dat innovatie kan regeren zonder enige terughoudendheid.

Deze recensie verscheen ook in Jazz&Mo'

Labels: cd, Christian Lillinger, Elias Stemeseder, Peter Evans

(Guy Peters, 10.4.24) - [print] - [naar boven]

De Zweedse bassist Petter Eldh is een bijzonder veelzijdige musicus die zich op geen enkele manier in hokjes laat duwen. In deze bespreking sta ik stil bij een liveconcert wat Eldh samen met drummer Christian Lillinger gaf in het kader van het FAQ Festival en een recente, bij ECM Records verschenen cd 'Elastic Wave' van de Gard Nilssen Acoustic Unity, met naast drummer Nilssen en Eldh André Rolingheten op rieten. Het maakt duidelijk hoe veelzijdig deze man wel niet is.

Het feit dat dit concert plaatsvond als onderdeel van het FAQ Festival zegt eigenlijk al genoeg. Dit al jaren bestaande festival, tegenwoordig deel uitmakend van November Music, richt zich op elektronische muziek. En de set die hij in dit kader verzorgde met drummer Christian Lillinger paste volledig in het concept. Wat tevens betekent dat nogal wat liefhebbers van de Gard Nilssen Acoustic Unity van deze verrichtingen niets moeten hebben. Eldh bespeelde de basgitaar gedurende enkele minuten, maar bediende zich hier hoofdzakelijk van de elektronica, loodzware ritmes producerend waar maatje Lillinger - de twee kennen elkaar inmiddels van haver tot gort - prima raad mee wist. Eldh de aangever, Lillinger de invuller. Diep geconcentreerd en volledig opgaand in het spel wist hij iedere keer weer de ritmes op wonderlijke wijze verder uit te bouwen. Als hij tenminste zelf niet achter de knoppen zat, iets waar het concert mee begon en eindigde.

Op 'Elastic Wave' is hij 'gewoon' te horen op de contrabas. En je zou kunnen stellen dat dit album zo ongeveer eindigt waar het concert begint. Opener 'Altaret' is harmonieuze jazz in de beste ECM-traditie, terwijl we in 'Spending Time With Ludvig', 'Influx Delight' en 'The Other Village' een glimp opvangen van die andere wereld van Eldh, die van de complexe, onorthodoxe ritmes, iets wat we bijvoorbeeld ook kennen van Punkt Vrt. Plastik, het trio dat Eldh heeft met Lillinger en pianiste Kaja Draksler. Alleen blijven we hier binnen de kaders die we gesteld hebben aan de muzieksoort jazz, iets waar hij met Lillinger in het concert fors overheen gaat.

En zoals gezegd horen we op andere momenten een complete andere Eldh. In het eerdergenoemde 'Altaret', maar nog meer in de prachtige ballade 'Lokket Til Jon, Og Skjerfet Til Paul', waar de prozaïsche titel 'De pet voor Jon en de sjaal voor Paul' achter schuilgaat. Eldh mag hier beginnen met bijzonder ingetogen spel, gevolgd door Rolinghten met al even subtiele tenorklanken. 'Cercle 85', 'Dreignau' en afsluiter 'The Room Next To Her' zijn andere stukken in dezelfde sfeer die het benoemen waard zijn. Met name de laatstgenoemde compositie valt op doordat we hier Roligheten horen op de zelden gebruikte bassax.

Foto's: Cees van de Ven

In de Jazztube hieronder zie je het concert dat Gard Nilssen's Acoustic Unity op 21 april van dit jaar gaf in het Bimhuis in Amsterdam.

Labels: Christian Lillinger, concert, FAQ, Gard Nilssen Acoustic Unity, jazztube, nov22, Petter Eldh

(Ben Taffijn, 11.11.22) - [print] - [naar boven]

Pianotrio's. Net als de rest van de klassieke jazzformats hebben ze geen andere keuze dan te evolueren. Toch zou je een tijdreis willen maken om dit album te laten horen aan klassieke meesters als Bud Powell, Ahmad Jamal, Oscar Peterson en Bill Evans. Zouden ze hun kunst überhaupt nog herkennen?

Misschien een irrelevante vraag, want de bovenvermelde trio's zaten stevig verankerd in de Afro-Amerikaanse jazztraditie, terwijl de drie van Punkt.Vrt.Plastik vertegenwoordigers zijn van wat we gemakshalve de Europese jazz avant-garde zullen noemen. Maar natuurlijk wordt er hier ook gemusiceerd met een andere insteek. Powell, Peterson en Jamal waren leiders met ritmesecties die meesterlijk ondersteunen, maar toch vooral steunden, de leiders in een comfortabele stoel plaatsen. In het grandioze trio van Bill Evans met Scott LaFaro en Paul Motian kreeg dat al een andere, meer egalitaire invulling, het was een nieuwere vorm van communiceren.

Dit trio werkt in het verlengde daarvan, maar dan met een op-en-top hedendaags geluid. Zowel pianiste Kaja Draksler als bassist Petter Eldh en drummer Christian Lillinger kunnen vanuit hun instrument een band leiden, maar slagen er hier in een democratie in stand te houden zonder in te boeten aan expressieve vermogens. Dat leidt soms tot muziek die onder hoogspanning lijkt te staan, alsof je af te rekenen krijgt met drie solisten die vechten voor de macht, maar elkaar zo inspireren tot haast heroïsch stuntwerk. Want laat er geen twijfel over bestaan: ze spelen intimiderend goed.

Hun eerste albums 'Punkt.Vrt.Plastik' (2018) en 'Somit' (2021) waren al ijzersterke visitekaartjes, maar 'Zurich Concert' laat nog maar eens horen dat de live-context vertrouwd materiaal een nog andere lading kan geven. Bijna alle stukken waren eerder te horen op de twee eerdere albums, maar worden hier uitgevoerd met een frisheid alsof ze zonet uit de koker van de drie schoten. Vanaf 'Nuremberg Amok', met in de kop die hoekig verkrampende bas en typisch stuiterende Lillinger-roffels, beland je in een hyper-geconcentreerde interactie van uitgesproken stemmen. Bovendien is zo'n Lillinger een erg dominante, aanwezige muzikant. Dat vergt tegenstemmen die sterk in hun schoenen staan.

Met Eldh en de onverstoorbare Draksler heeft hij alleszins kompanen die hem kunnen volgen tot in de uithoeken van zijn driftige millimeterwerk en semi-spastische uithalen, manipulerend met klank, tegengewicht biedend met sterke contrasten, slalommend tussen verfijnd detailspel en verschroeiende power. De werelden van jazz en improvisatie worden hier aangevuld met geluiden uit de hedendaagse klassiek, en zélfs als ze verdacht dicht in de buurt komen van een 'conventionele' pianotriosound blijft het oren spitsen bij zoveel inventiviteit. Stukken als 'Body Decline - Natt Raum', het vals zwalpende 'Veins' of het koppigheidsfestijn van 'Membran' zijn uitbarstingen van kleur, timing en expressie.

Evan Parker had het eens over de paradox van de improvisatie: hoe beter voorbereid je bent, hoe vrijer je kan zijn. En soms voelt het ook alsof deze drie daar een ongemeen hoog niveau in bereikt hebben. Tussen al die uitvinding van het moment en die eindeloos stromende inspiratie hoor je ze soms roepen en lachen, zonder ook maar een tel uit hun rol te vallen. Ze staan er gewoon. Als muzikanten van dit niveau hun oren amper geloven, dan wordt het magistraal.

Labels: cd, Christian Lillinger, Kaja Draksler, Petter Eldh, Punkt.Vrt.Plastik

(Guy Peters, 11.10.22) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Brad Mehldau
Winnaar Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026
Klik hier voor een interview in de
Volkskrant | Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.