In 2005 begonnen Gijs Levelt, Ned McGowan en Tobias Klein het Spinifex Orchestra. Twintig jaar later is het gewoon Spinifex en is alleen Klein van het driemanschap nog aan project verbonden. De band wisselde van samenstelling en bestaat sinds 2010 vooral in een kleinere bezetting, eerst een kwintet en later een sextet. Projecten uit de laatste jaren betroffen 'Bollycore' (2014), 'Maximus' (2015), 'Amphibian Ardour' (2017), 'Soufifex' (2019), 'Beats the Plague' (2021), 'Spinifex Sings' (2022), met als gasten de solisten Björk Nielsdottir en Priya Purushothaman, en nu ligt er het alweer tiende album 'Spinifex Maxximus'. Deze zaterdag speelde de band in de PlusEtage, Baarle-Nassau als laatste stop van een korte jubileumtour.

De kern van Spinifex, het sextet, bestaat al enige jaren uit Tobias Klein op basklarinet en altsax, John Dikeman op tenor- en bassax, Bart Maris op trompet, Jasper Stadhouders op gitaar, Gonçalo Almeida op contrabas en Philipp Moser op drums. Uitbreiding vond plaats met Jessica Pavone op altviool, Elisabeth Coudoux op cello en Evi Filippou op vibrafoon. Dat was ook de line-up in de PlusEtage, met alleen Salome Amend als invaller voor Filippou die verhinderd was. Maar het is niet louter de uitbreiding die opvalt, ook de muziek heeft een nieuwe impuls gekregen en roept opvallend vaak eerder associaties op met hedendaags gecomponeerde muziek dan met de jazz die we van deze band gewend zijn. De zes composities, waar vijf van de musici aan hebben bijgedragen - ook dat tekent Spinifex - bezitten weliswaar ieder hun eigen karakter, maar passen tegelijkertijd wonderlijk goed bij de nieuwe stijl.

Waarom Klein en consorten de stukken in een andere volgorde spelen dan ze op de cd staan weet ik niet, maar veel maakt dat natuurlijk niet uit. Hier dus de volgorde van het concert, dat begint met 'Annie Golden' van Maris. We horen Amend met een strijkstok langs de toetsen van haar vibrafoon strijken en de weldadig intieme klanken van het strijktrio. Dan klinken de bassax van Dikeman, zelden te horen in de jazz, en aansluitend de andere blazers. Heuse kamerjazz. Langzaam loopt het tempo op en kruipt de ritmiek naar binnen. In grote lijnen is de muziek natuurlijk hetzelfde op de cd, alleen maakt die overrompelende solo van Dikeman live toch echt meer indruk; daar voel je de spanning in je eigen lijf!

Live volgt dan 'Phoenix' van Klein. Naast een paar scherpe akkoorden valt ook hier aanvankelijk de kamermuziekachtige setting op: subtiel pizzicatospel van de strijkers, ingetogen noten van Maris, valse lucht van Dikeman en verderop een mooi staaltje abstracte geluidskunst, overgaand in een opvallend trage ritmiek. 'Springend', een compositie van celliste Coudoux, vangt aan met een heerlijk duet tussen Maris en Moser, waarna het stuk vooral gekenmerkt wordt door abstracties, regelmatig onderbroken door strakke passages van de blazers. Maar de hoogtepunten zijn de twee solo's vlak achter elkaar, die echter in alles van elkaar verschillen: die van Coudoux zelf is zangerig intiem, die van Stadhouders ruw en ongepolijst.

Na de pauze klinkt eerst 'Smitten' van Stadhouders. Een fragiele melodie van de blazers opent het stuk, gevolgd door een wat meer ritmische passage van drums en vibrafoon - het is tenslotte een stuk van Stadhouders - en hectiek van de blazers. Van Almeida klinkt 'The Privilege Of Playing The Wrong Notes', muziek die lange tijd klinkt als een traag stromende rivier met een al even verstilde, ietwat vreemd aandoende passage van het strijkerstrio, maar die tegen het einde opvallend versnelt. We sluiten het concert af met het vrij hectische 'Sack & Ash' van Klein. Een stuk vol contrasten. Zetten de musici het ene moment de zaak behoorlijk op scherp, op andere momenten kiest men voor opvallend fragiele schermutselingen en solo's.

De foto's zijn gemaakt tijdens het concert van Spinifex Maxximus op 3 december bij Podium JIN in Nijmegen.

Tekst: Ben Taffijn | Foto's: Maarten van de Ven

Labels: Bart Maris, concert, Elisabeth Coudoux, Gonçalo Almeida, Jasper Stadhouders, Jessica Pavone, John Dikeman, Phillipp Moser, Salome Amend, Spinifex, Tobias Klein

(Ben Taffijn, 15.12.25) - [print] - [naar boven]

Voor de emancipatie van de basklarinet zijn twee Nederlandse musici, Fie Schouten en Tobias Klein, van onschatbare waarde. Middels het Basklarinet Festijn, dat dit seizoen weer loopt tot februari volgend jaar, zetten zij dit instrument breed op de kaart. Boeiend daarbij is altijd dat daarbij zowel de hedendaags gecomponeerde muziek aan bod komt als de meer jazz-georiënteerde richtingen en de vrije improvisatie. Inmiddels zag ik twee optredens waarbij die brede scope aan bod kwam. Tijdens het festival Gaudeamus was Schouten te horen met composities van Michael Finnissy en van het jurylid van dit jaar, Isabel Mundry, terwijl ze in het Bimhuis aan bod kwam met vrije improvisatie, een richting die ik van haar iets minder goed ken. Klein trad daar eveneens aan met gecomponeerd werk, maar dan meer in de richting van de jazz.

Finnissy behoort zonder meer tot de meest belangrijke hedendaagse componisten, iets waar het veel te korte 'Mankind Remix' voor solo basklarinet eveneens van getuigd. Mooie vloeiende bewegingen horen we hier en een verstilde, ietwat weemoedige melodie, prachtig gespeeld door Schouten. Bijzonder in dit stuk zijn ook de contrasten tussen hoog en laag, iets waar dit bijzondere instrument zeer geschikt voor is. Na eveneens korte solostukken voor hun respectieve instrumenten klinken celliste Katharina Gross en pianist Pascal Meyer met Schouten in het opvallend lange 'Sounds, Archeologies' van Mundry, een stuk waarin Mundry als een archeoloog de diverse klanklagen blootlegt. Het stuk begint en eindigt vrij ingetogen, terwijl het middendeel schuurt en kraakt en Mundry ons onderdompelt in een dreigende, duistere klankwereld, waarin de musici alle mogelijkheden van hun instrumenten aanspreken.

Het concert in het Bimhuis begint met een ander project van Schouten, 'Free Space' genaamd, geïnspireerd op het boek 'Espèces d’Espaces' van de Franse auteur Georges Perec. In het Nederlands vertaald als 'Ruimten rondom'. Naast Schouten, die regelmatig stukken voorleest uit de Nederlandse vertaling horen we tijdens deze geheel geïmproviseerde set Frank Gratkowski op klarinetten en fluit, Vincent Courtois op cello en Sofia Borges op slagwerk. Dat Schouten dit boek koos is beslist geen toeval; aan het begin van het concert geeft ze aan geïnteresseerd te zijn in de brede zin van het begrip ruimte, die ruimte te willen delen en daar genereus in te willen zijn. Zonder dat expliciet te benoemen merken we dat ze daar ook de omgang met migranten mee bedoelt. Zowaar een actueel concert dus. Overigens gaat improviseren zeker ook om ruimte innemen. Speelse klanken tijdens dit concert, waarbij natuurlijk vooral de bijdragen van de twee basklarinettisten opvallen, regelmatig verstild en luisterrijk, maar regelmatig ook vrij hectisch, waarbij de noten tegen elkaar botsen. Maar ook Courtois en Borges laten zich horen, op gezette tijden met boeiende ritmische structuren, waar met name Gratkowski graag op reageert met een breed scala aan technieken, al laat hij zich ook graag leiden door Schoutens woorden, die voor hem dienen als inspirerende klanken.

Shabnam Parvaresh, Federico Calcagno en Chris Watt treden aan als trio, waarbij we Parvanesh ook nog op elektronica horen. Inspiratie voor deze set haalt dit trio bij de dood van de Iraanse Mahsa Amini, eerder deze maand drie jaar geleden, die een golf van protest door Iran liet gaan, met helaas tot op heden niet het gewenste resultaat. Een hoogtepunt zijn opnames van deze protesten die Parvanesh laat horen tijdens deze boeiende, geïmproviseerde set. Boeiend is verder dat we hier louter drie basklarinetten horen en dus volop kunnen genieten van de klankrijkdom van dit instrument. We krijgen opvallend ritmische passages, maar ook momenten van reflectie, die ons bijna doen dwingen stil te staan bij wat het Iraanse volk door moet maken onder deze nietsontziende dictatuur.

Klein trad aan met zijn Arcimboldi Ensemble, zwaar leunend op slagwerk van Rie Watanabe en Thomas Jaspers en de vaak opvallend percussief spelende pianiste Lida Brouskari. De naam van het ensemble verwijst naar de vooruitstrevende Italiaanse renaissanceschilder Giuseppe Arcimboldo en diens serie schilderijen 'De Vier Elementen'. In vijf composities geeft Klein middels klank zijn lezing van deze schilderijen. Met 'Cup Of Oneness' zet hij ons direct op scherp, een ware klankuitbarsting klinkt hier, staccato pianospel en fel slagwerk zorgen er voor dat Klein er met zijn spel op de basklarinet maar nauwelijks bovenuit komt. Na een solo van Klein, we zijn dan inmiddels bij 'Strijklicht', komen we conform de titel in andere muzikale sferen. Brouskari verkent de binnenkant van haar piano en de twee percussionisten dragen op hun manier bij aan rustgevende klanknevels. De eerste helft van 'Paradise | Hell' sluit daar mooi bij aan. Een stuk waarin we Klein en Brouskari ook met vocalen in de weer horen en dat gaandeweg van karakter verandert en heftig en opwindend eindigt. Een enerverend treffen van de twee percussionisten markeert het begin van 'Sesler 12'. Vrij spel gaat over in ritmiek, die door Klein wordt benut door boeiend ritmisch spel op de basklarinet. En dan zijn we al weer toe aan 'Fora Palto Ka Vuta', met Griekse zang. Een mooie afsluiting van deze enerverende middag.

Tekst: Ben Taffijn | Foto's: Isa Schouten & Geert Vandepoele

Labels: Basklarinet Festijn, concert, Fie Schouten, Tobias Klein

(Ben Taffijn, 6.10.25) - [print] - [naar boven]

Dalgoo, dat naast Tobias Klein bestaat uit medesaxofonist en klarinettist Lothar Ohlmeier, bassist Meinrad Kneer en drummer Christian Marien, verbrak met het bij Jazzwerkstatt verschenen 'Liberté, Égalité, Fraterité' een stilte van vijftien jaar, een gebeurtenis van formaat.

De titel van dit album drukt allereerst uit dat Klein niet de leider is van het gezelschap, al leverde hij wel de meeste composities. Leider zijn ze allemaal, net hoe het uitkomt. En dat betekent hier geenszins dat we in de chaos belanden, veeleer dat het kwartet 'Vibrate(s) In Sympathy'. Zo luidt heel toepasselijk het eerste nummer waarin we direct Ohlmeier aantreffen in een pakkende, heerlijk dynamische solo, terwijl Kneer en Renfrow op de achtergrond krachtige lijnen uitzetten. Dan komt Klein erbij en zitten we in een van die wonderlijke ontmoetingen die dit album kenmerken.

Kneer trapt 'Arabian Oil' af met een solo die, dankzij het gebruik van de strijkstok, wel wat van hedendaagse gecomponeerde muziek wegheeft en waarin inderdaad ook een vleugje Arabische muziek doorklinkt. Een sfeer die bij ons blijft in het verdere verloop van dit relatief lange stuk. Mooi ook hoe Ohlmeier op basklarinet hier Klein op klarinet ondersteunt en hoe de ritmesectie het vuur verder opstookt.

Zoals gezegd betekent geen eenduidig leiderschap hier geenszins chaos. Daarvan getuigen aangenaam melodische stukken als 'Irr Und Sinn', dat zich kenmerkt door strak samenspel, 'Listopad', waarin eveneens een aangenaam oosters sfeertje hangt en 'Eens En Oneens', dat met name bijzonder is vanwege het prachtige, zeer ritmische duet van Marien en Kneer. Tegelijkertijd krijgt iedere musicus volop de ruimte om zijn eigen pad te volgen in de drie heerlijk experimentele en veel te korte titelstukken 'Égalité', 'Liberté' en 'Fraternité', maar ook in een stuk als 'Lakeish', waarin de beide blazers heerlijk losgaan en in het speelse 'Gap-Toothed Smile'.

Een hoogtepunt is verder 'Die Zeit Steht Still' met die langgerekte tonen van de blazers, een duistere klankwolk van Kneer en mooie ritmische accenten van Marien.

Labels: cd, Dalgoo, Tobias Klein

(Ben Taffijn, 6.9.21) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Jazzpic:
David Murray
@ North Sea Jazz, 12/07/2025
Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.