2026 is een goed jaar voor gitariste Ella Zirina, die in maart door het blad Gitarist werd gekozen tot beste jazz/fusiongitarist van de Benelux. Daarmee was ze de enige vrouw in deze poll, een fantastische prestatie voor een jonge vrouw die zo'n tien jaar geleden op haar zeventiende vanuit Letland naar Nederland kwam om aan het conservatorium te studeren. Sinds enkele jaren duikt ze als een 'shooting star' overal in het jazzfirmament op, in bezettingen met zo ongeveer het hele spectrum aan jong en gevestigd talent in de Benelux. Ze nam recent het duoalbum 'Dark Yellow' op met die andere eigenzinnige gitaarheld, Teis Semey, en heeft inmiddels vier albums op haar naam staan, naast medewerkingen aan enkele andere producties. Onlangs trad ze twee keer op in verschillende bezettingen, en niet met haar eigen trio.

De eerste gelegenheid was het voorlaatste concert van dit seizoen van On The Roof, op het dakterras van gebouw HoogtIJ in Amsterdam-Noord. Deze concertserie brengt verrassende ensembles samen voor innovatieve samenwerkingen. Dit keer waren het drie bijzondere talenten die daarvoor nooit eerder samen hadden gespeeld. Bassist Clemens van der Feen (1980) was ooit zelf NextGen-talent en leerling van onder anderen John Patitucci, en is inmiddels uitgegroeid tot een gevestigde naam. Hij speelde wel eerder met saxofonist Ben van Gelder (1988) op North Sea Jazz, bij de uitvoering van diens compositieopdracht 'The Whole World Is Round'. Van Gelder speelde op zijn beurt vier jaar eerder met gitariste Ella Zirina (1997) bij het Bimhuis JazzFest-minifestival, dat gevestigde namen koppelt aan nieuw talent. Een gelegenheidsformatie dus, waarin de improvisatie overheerst.

Het concert opent met twee vrij korte, dromerige stukken van Ella Zirina, waarbij het direct herkenbare timbre van altsaxofonist Van Gelder sterke kleuren toevoegt over een ritmisch aangezette donkere bas. Zirina heeft een geheel eigen, fysieke aanpak in het bespelen van haar instrument: ze tokkelt met beide handen, waarbij haar rechterhand beweeglijk is en soms omhoogschiet naar de hals, met het plectrum omhoog of omlaag geslagen. De klankkleur varieert van folkachtig en Wes Montgomery-fluweel tot klassiek, elektro of flamenco. Het is niet te horen dat de musici niet eerder als trio samenspeelden of het moet zijn door de luisterende kwaliteit van elke muzikant, die zoekend of vragend deelneemt om dan de leidende rol op te pakken. Het is nergens een klassiek trio; de steeds wisselende verhoudingen leiden tot een driegesprek met veel wendingen. Veel improvisatie en beperkte uitgeschreven momenten. De thema's wisselen van ballad naar modaal, latin-getint.

Het tweede concert was onderdeel van het Delft Jazz Festival, op locatie in de Lucaskerk, met een akoestiek die de klanken van Ella Zirina en pianist Wolfert Brederode uitstekend ten goede kwam. Hun samenwerking begon in 2025 toen er meteen een sterke muzikale klik was. Het duo is ontstaan via het Bimhuis, waar ze meededen aan Spring Duets, een jaarlijkse serie waarin het Bimhuis nieuwe ontmoetingen tussen musici organiseert door duo's te vormen die live op het podium improviseren, min of meer dezelfde gedachte die ook bij het On The Roof-concert werd gevolgd. Na hun ontmoeting in 2025 namen Brederode en Zirina onder meer een pocket concert op, dat in zijn geheel op YouTube te zien is.

Ze delen een klassieke achtergrond gekoppeld aan de liefde voor jazz en improvisatie, en dat is in hun samenspel steeds hoorbaar. Daarnaast maken ze beiden gebruik van elke uithoek van hun instrument. Pedalen, pianosnaren, klankkast: elk stukje doet mee. Bij het pocketconcert overheerst het pianogeluid enigszins, terwijl in de Luterse kerk een volledige verweving ontstaat, die langs een breed landschap van akoestisch en elektronisch geluid gaat zonder ergens afstandelijk te worden.

Waar Zirina's gitaar zweeft, tokkelt en kleurt, legt Brederode's spel er een klassiek geschoolde brede klank van arpeggio's en akkoorden onder. Hij trekt lange lijnen en creëert harmonische ruimte, die Zirina invult met textuur en beweging. Ook hier is het geen begeleider-solist-verhouding, maar gaat het om een dialoog waarin beide instrumenten elkaar afwisselend leiden en volgen: Zirina's fysieke, bijna vocale gitaarspel, dat lijkt te aarzelen tussen fluisteren en uitbarsten, krijgt richting door de piano. Jazz Delft vermeldt in het programma dat hun spel zich kenmerkt door poëzie, eigenzinnigheid en avontuurlijke improvisatie en daarin is geen woord teveel gezegd.

Zirini kreeg voor haar eerste album 'Intertwined' meteen een Edison-nominatie. Brederode behoort al wat langer tot de internationale top en maakte meerdere albums voor het prestigieuze ECM-label. Voor zijn laatste album, 'Ruins And Remains', won hij een Edison en hij speelt ook in 2025 en 2026 nog regelmatig werk van dat album, naast zijn trio- en duo-optredens. In Delft speelden Brederode en Zirina stukken uit hun pocketconcert, zowel van zijn als van haar hand.

Net als op het dakterras werd het publiek bijna direct meegenomen in de hypnotische tonen van het duo, dat op rustige, haast ingetogen wijze grenzen doorbreekt zonder een moment toegankelijkheid te verliezen. Daardoor nemen ze nieuwe luisteraars mee op een intieme, meeslepende reis door het eigenzinnig universum van geïmproviseerde muziek waarbij het label onbelangrijk wordt. Magie.

Tekst: Monica Rijpma | Foto's: Sophie Conin

Labels: Ben van Gelder, Bimhuis, Clemens van der Feen, concert, Delft Jazzfestival, Ella Zirina, On The Roof, Wolfert Brederode

(Monica Rijpma, 29.8.26) - [print] - [naar boven]

De Letse gitariste Ella Zirina trok enige jaren geleden naar Amsterdam om te studeren aan het conservatorium, onder andere bij Jesse van Ruller, Reinier Baas, Maarten van der Grinten en Martijn van Iterson, bleef aansluitend hangen en geldt op dit moment als een van de meest markante stemmen binnen de Nederlandse jazz. In 2023 verscheen haar eerste album bij Bimhuis Records, 'Intertwined', dat ook hier voorbij kwam en later dat jaar volgde het louter als download verkrijgbare soloalbum 'Unraveler' bij Dox Records. Eind vorig jaar volgde haar derde album, 'Boundless Blue, Sunset Hue', wederom bij Dox, waarop ze te horen is met bassist Ton Felices en met afwisselend op drums Jamie Peet en Eldi Pascual Nogue, met daarnaast op twee stukken een aantal gasten. Met Felices en Peet tourt ze op dit moment, al kende het optreden in Paradox weer een net iets andere bezetting: Felices liet zich vervangen door William Barrett, die er overigens wonderwel in slaagde ons het idee te geven dat hij de vaste bassist is.

Op twee na zijn alle stukken die Zirina in Paradox speelde terug te vinden op dat laatste album. De enige uitzonderingen zijn 'Intertwined' en 'Black Narcissus' van Joe Henderson, tevens de enige cover. Want ja, dat moet zeker ook vermeld worden: Zirina schrijft vanaf het allereerste begin alle stukken zelf, op alle drie haar albums is geen cover te vinden. Ze schrijft mooie, hechte composities, over het algemeen vrij melodieus en zonder veel franjes. Beluister dat soloalbum 'Unraveler' en je krijgt een heel goed beeld van haar kwaliteiten als componist. Twee stukken van dat album belandden ook op haar trioalbum en werden deze avond ook uitgevoerd door de band: 'Etude Trills' en 'Etude 7th'. Met name die eerste etude is hier bijzonder, omdat Zirina dit stuk ook live aanvangt met een lange solo, waardoor we een mooi beeld krijgen van de wijze waarop dit bij haar gaat. Maar goed, dan zitten we al halverwege de tweede helft van het concert. Het begint allemaal met ingetogen noten van Barrett, in de weer met de strijkstok, en al even ingetogen slagwerk van Peet, waarna een duidelijk door folk geïnspireerde melodie volgt van Zirina, dit is 'Intertwined'. Het tempo loopt op en verderop valt het bevlogen, maar ook relatief rauwe spel van Barrett en Peet op. 'Dancing Light On Water' is, conform de titel, geheel anders van karakter. Vederlicht gitaarspel, terwijl Barrett een enkele greep doet en Peet zacht de bekkens beroert. Het is een van die meer ingetogen stukken in deze set: warmbloedig, ietwat melancholiek - bijvoorbeeld in die solo van Barrett - en bijzonder overtuigend. Leuk is dat die andere etude aanvangt met een lange solo van Peet. Een speels ritmisch patroon, dat gaandeweg wint in tempo en dynamiek, uitmondend in een stevige groove waar het spel van Zirina en Barrett naadloos inpast. En ook in dit stuk valt weer op dat Zirina in haar composities kiest voor een eclectische vorm van jazz, waarin invloeden van folk, blues, rock en gecomponeerde muziek prachtig samenkomen.

Dat blijkt ook uit drie stukken die tijdens dit concert klinken en ook alle drie te vinden zijn op 'Boundless Blue, Sunset Hue'. Voor een jazzgitariste is 'Song For Bill', waarmee natuurlijk Bill Frisell wordt bedoeld, nog redelijk voor de hand liggend. Het uit zich in een vrij krachtige compositie, ritmisch en vooral met opvallend slagwerk van Peet. Iets minder voor de hand liggend is dan 'Joni', waar Joni Mitchell mee wordt bedoeld. Een bijzonder stuk waarin Barrett de melodie speelt en Zirina de begeleiding voor haar rekening neemt met strakke ritmische patronen, een mooi ingetogen ballade. Maar een hommage aan de Russische componist Aleksandr Skrjabin is wel het laatste wat we verwachten en laat goed zien hoe veelzijdig haar muzikale smaak is. Deze componist die leefde rond de vorige eeuwwisseling schreef vooral veel voor piano, het instrument waarmee Zirina haar studie aan het conservatorium begon - ze stapte pas in 2017 over op gitaar. Maar 'Album Leaf' is zonder meer een fraaie compositie, rechtdoend aan de late romantiek, de stijl waar deze componist in werkte. Uit het voorgaande blijkt dat de stukken van Zirina over het algemeen opvallend toegankelijk zijn, melodieus, ietwat melancholiek en dat het experiment nagenoeg afwezig is. Natuurlijk wordt er tijdens dit concert wat meer gesoleerd dan op het album, die vrijheid krijgen Barrett en Peet zeker, maar het blijft wel altijd vrij kort en passend binnen het geheel. Verwacht van Zirina geen abstracte uitweidingen en onverwachte technieken, geen batterij aan effectpedalen, geen stokjes tussen de snaren en wat veel van haar collega's al niet weten te verzinnen. In plaats daarvan gewoon mooie liedjes, prachtig gespeeld, het is goed zo.

Foto: Djangology

In de Jazztube hieronder zie je de opname van het nummer 'Album Leaf' door het Ella Zirina Trio voor het album 'Boundless Blue, Sunset Hue' in de Wisseloord Studios, Hilversum op 22 april 2024.

Labels: cd, concert, Ella Zirina, Jamie Peet, jan25, Ton Felices, William Barrett

(Ben Taffijn, 3.2.25) - [print] - [naar boven]

Een oude ziel in een alleszins eigentijds corpus. Dat is de in Litouwen geboren Ella Zirina. Het is niet verwonderlijk dat ze Jim Hall en Wes Montgomery tot haar helden rekent. Ik denk zelfs dat je haar een onbeschrijflijk plezier zou doen met een 78-toeren schijf van Eddie Lang. Nochtans speelt ze eigen werk met een eigen smoel.

Haar trio, met Ton Felice op bas en Jamie Peet op drums, heeft een introspectief karakter. Nummers kunnen ontstaan uit een soort gezamenlijke mijmering, die dan uitmondt in aan duidelijkheid weinig te wensen overlatende klare taal. Klare taal, terwijl je haar spel zou kunnen karakteriseren met 'klare lijn'. Afgezien van een elektronische loop, een enkele keer, waarmee ze in en uit andere dimensies lijkt te stappen. Maar een loop heeft ze niet nodig om duetten in verschillende registers met zichzelf te kunnen spelen. Of met haar bassist. Soms is de samenwerking tussen elektrische gitaar en contrabas zó intens dat het leek alsof we naar een nieuw instrument zaten te luisteren. Een gitaarbas of zoiets.

Veteraan Peet is een machine die nooit gesmeerd hoeft te worden. Ook hij hanteert een bedachtzame, smaakvolle aanpak. Zijn dynamiek is nogal extreem: het kwam voor dat hij zó zacht speelde dat het tegen een suggestie aanschurkte. Geen onvertogen noot, deze avond in Martinus.

Foto: Willem Schwertmann

Labels: concert, Ella Zirina, Jamie Peet, nov24, Ton Felice

(Eddy Determeyer, 4.12.24) - [print] - [naar boven]

Op de afsluitende zondag van het festival is er een ruim aanbod aan jazz en improvisatie. Nu ligt het gevaar voor een gedwongen keuze op de loer. Gelijktijdige optredens van Joshua Redman & Christian McBride in de Hudson versus de vrije geest van Sylvie Courvoisier Chimara in Missouri en Charles Lloyd Sky Quartet in de Hudson versus Dave Douglas Gifts Quartet in Madeira zijn hier voorbeelden van. De programmering op deze dag toont aan dat het aantal vrouwelijke bandleiders groeit.

Jazzgitarist Ella Zirina en haar trio, met Ton Felices op contrabas en Jamie Peet op drums, speelt een meer dan verdienstelijke aanvangsset in de piepkleine Yenisei. Binnen een mum van tijd heeft de gitarist twee albums uitgebracht, te weten haar debuut 'Interwined' en 'Unraveler'. De van origine Letse muzikant heeft een bescheiden podiumpresentatie en dat siert haar. Ook als muzikant is zij wars van grote gebaren. In een volle zaal wordt haar instrument ingezet om ragfijn, impressionistisch spel aan de dag te leggen. Dit ligt ook wel voor de hand, omdat naar verluidt Zirina haar inspiratie haalt uit illustere voorgangers zoals Wes Montgomery en Jim Hall. Het warme, pure en bijna effectloze spel vindt onder superbe begeleiding zijn melodische weg.

'Chimaera' is het laatste album waarin de Zwitserse pianist/componist Sylvie Courvoisier een zeer ambitieus project presenteert in een ware sterbezetting. Op het podium zien we de avant-garde trompettisten Nate Wooley en Wadada Leo Smith, samen met gitarist Christian Fennesz, bassist Drew Gress en de gelauwerde jazzdrummers Nasheet Waits en Kenny Wollesen. De naam van het ensemble is afkomstig uit de Griekse mythologie en is inmiddels een aanduiding voor wezens die zijn samengesteld uit verschillende diersoorten. Er zijn relatief lange en zelf geschreven composities te horen waarin het creëren van een spanningsboog en het voortbrengen van stemmingen gelijk zijn aan sublieme, vaak kortdurende, solistische bijdragen. De muziek is atmosferisch en bij vlagen aantrekkelijk melodieus, vloeiend en hypnotiserend. De aangebrachte grooves zijn afwisselend latent en prominent aanwezig. Dit project is een hoogtepunt in het rijke oeuvre van Sylvie Courvoisier.

Na dit optreden maakt het volgend hoogtepunt zijn opwachting: het Charles Lloyd Sky Quartet featuring Jason Moran, Larry Grenadier en Eric Harland. Het is bekend dat de saxofonist/fluitist met 'The Sky Will Still Be There Tomorrow' een subliem album heeft uitgebracht, zijn eerste studioalbum sinds 2017. Maar het is verbazingwekkend dat in een livesetting dit album op een dusdanig hoog niveau wordt vertolkt. De al 86-jarige Charles Lloyd oogt niet alleen fris; ook het intense spel op saxofoon en fluit gaat hem ogenschijnlijk moeiteloos af. De openheid en de sfeer van de muziek is kolossaal en de balans grandioos. De ontspanning op Loyds gezicht maakt indruk en de variatie in het spel op saxofoon en fluit is ultiem. Het saxofoongeluid dat Lloyd laat horen is van hemelse schoonheid, sereen en bijna doorzichtig. Ondanks zijn senioriteit zet zijn ontwikkeling als muzikant en componist zich onverminderd voort. Het spel van zijn kwartet staat vooral ten dienste van de maestro en biedt een natuurlijk aanvoelend en telepathisch fundament voor het poëtische spel van Lloyd. De saxofonist speelt überhaupt geen overbodige noten, alles is raak in deze bijna volmaakte set.

Het afsluitende concert van drummer/percussionist Kahil El' Zabars Ethic Heritage Ensemble is even uniek als verrassend. Ook bij deze Amerikaanse multi-instrumentalist is geen slijtage te ontdekken na 50 jaar zijn ensemble te hebben geleid. Opvallend is de gekozen herinterpretatie van de oudere jazz en nieuwe eigen composities. Het ensemble koppelt naadloos en vol overgave en muzikaliteit Amerikaanse jazz met West-Afrikaanse structuren. De veelzijdigheid van zowel de blazers - Corey Wilkes en Alex Hardding - als cellist Ismael Ali is groot. Het geluid smelt samen met uiteenlopende percussie-instrumenten, waardoor funk wordt afgewisseld met spiritualiteit.

Foto's: Louis Obbens | Klik hier voor zijn fotoverslag van de derde en laatste dag van North Sea Jazz 2024.

Labels: Charles Lloyd, Ella Zirina, festival, Jason Moran, Kahil El'Zabar, North Sea Jazz 2024, Sylvie Courvoisier, Wadada Leo Smith

(Louis Obbens, 6.8.24) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Brad Mehldau
Winnaar Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026
Klik hier voor een interview in de
Volkskrant | Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.