We zitten in de kerk en dat zullen we weten ook. De Sint-Ludgerkerk (twaalfde eeuw? dertiende?) in Garnwerd, om precies te zijn. Drummer Han Bennink opent de dienst met een psalm, uit zijn jeugd, die hij telefonisch aan de leden van EHBO heeft voorgezongen. Daar zitten vermoedelijk ook heidenen bij, dan is dat wel zo handig. We leren dat het orgel altijd vóór de zingende gemeente komt. En zo tegen het einde van de plechtigheden verdwijnt pianist Oscar Jan Hoogland fluks naar het balkon om een improvisatie op het Van Damorgel (AD 1809) uit te voeren. Ik verstijf: die gast kan écht orgel spelen! Hier hebben we niet zomaar een anarcho-improvartiest die maar wat aanpielt. En ik kan het weten: zes jaar misdienaar. Ha! Vermoedelijk kan die Hoogland op elk instrument spelen waarop tenminste één toets zit.

Daartussendoor horen we composities van Duke Ellington, Thelonious Monk, Herbie Nichols, Misha Mengelberg en eigen werk van EHBO (Ernst Glerum, Han Benink, Benjamin Herman en Oscar Jan Hoogland). Het betere spul. De band functioneert een beetje als zoals wat we in de werktuigbouwkunde een vierstangenmechanisme noemen. Een constructie met vier scharnierpunten, met veel vrijheid en tegelijkertijd onverbiddelijke beperkingen. Enfin, dat kunt u allemaal beluisteren op de cd '+EHBO', eerder dit jaar uitgebracht op het label De Platenbakkerij (PB 017/ICP 070).

En we waren het bijna vergeten, maar wat een akoestiek heeft die kerk van Garnwerd! Nergens anders zingt en huilt een altsaxofoon zo vorstelijk. Nergens anders vormt de samenwerking altsax/piano of altsax/bas zo'n ragfijn weefsel. Als Brusselse kant. Als de tere wolkenpatronen die je met een beetje mazzel een of twee keer per jaar zo tegen de zomeravond hoog in de atmosfeer kunt bewonderen, wanneer het windstil is.

Dan zingt Bennink ook nog 'De Sprong O Romantiek Der Hazen' van zijn oude makker Misha. Niet janken nu, hè?

Het concert was een soort reminder dat er volgend jaar weer 'gewoon' een ZomerJazzFietsTour zal zijn. Weliswaar bescheidener van opzet, met minder podia, bands en bezoekers. We moeten er rekening mee houden dat de zingende drummer dan weer van de partij is. Voor de 39ste keer, volgens zijn eigen boekhouding. Voor veel van de aanwezigen geldt iets dergelijks. Ze zitten er weer, de haren wat witter, de gezichten wat meer doorgerimpeld. In hun T-shirts van deze of gene editie van de ZJFT. Het zou me niet verbazen wanneer een enkeling toch naar Oldehove is doorgepeddeld. Voor de zekerheid, hè. Of anders wel voor de nostalgie.

Tekst: Eddy Determeyer | Foto's: Pieter Boersma

Labels: Benjamin Herman, concert, EHBO, Ernst Glerum, Garnwerd, Han Bennink, Oscar Jan Hoogland, zomerjazzfietstour

(Eddy Determeyer, 2.9.26) - [print] - [naar boven]

Concert
Muzikaal universum zonder beperkingen
ICP Orchestra, zondag 7 juni 2026, Misha Kosmos Festival, Bimhuis, Amsterdam

Zijn we nu reeds aan het oefenen voor het volgende carnaval? Trekt het circus naar de stad? Of is dit een hommage aan de Amerikaanse componist Charles Ives? Niets van dit alles en dit alles tegelijkertijd. Het is de Instant Composers Pool - volgend jaar bestaan ze 60 jaar - in een van die onvergetelijke composities van de oprichter en voormalige pianist van dit gezelschap: Misha Mengelberg. Inmiddels een instituut, dat onderhand wel eens de onderscheiding immaterieel erfgoed van Unesco mag krijgen, met nog altijd een grotendeels consistente line-up. Weliswaar horen we nu, hier in het Bimhuis, als onderdeel van het Misha Kosmos Festival, Oscar Jan Hoogland op piano - hij vervangt Guus Janssen - en is Harald Austbø op cello de permanente vervanger van Tristan Honsinger, maar verder is het als vanouds, met Thomas Heberer op trompet, Joost Buis op trombone, Michael Moore, Ab Baars en Tobias Delius op klarinetten en saxen, Mary Oliver op (alt)viool, Ernst Glerum op contrabas en Han Bennink op drums.

We wisten het natuurlijk al, maar dit concert met hoofdzakelijk stukken van Mengelberg maakt weer eens duidelijk wat een unieke componist deze man was. Zijn muzikale taal, waarin de traditie van zowel de klassieke muziek en de lichte muziek als de jazz op grootse wijze samenkomt, is altijd direct herkenbaar. Muziek waar je vrolijk van wordt, die troost biedt, je gedachten alle kanten opstuurt. De onverwachte wendingen, humoristische fratsen en buitenissige stemmingen, waar deze musici sinds jaar en dag uitstekend raad mee weten, kunnen niet camoufleren dat Mengelberg uitstekend wist wat hij deed en de Nederlandse jazz op een ongekend hoog niveau heeft gebracht. The New York Times zei ooit over de musici, zoals geciteerd op de site van het Bimhuis waar dit concert plaatsvond: 'they are scholars and physical comedians, critics and joy-spreaders'. Zo is het maar net.

En zo wisselen we heftige dissonanten op tenorsax en trombone af met onvervalste ritmiek - blijf hier maar eens bij stil zitten! - en een prachtige solo van Baars, heerlijk over de top zoals alleen hij dat kan, terwijl Hoogland met een bont scala aan speeltjes zijn elektronische clavinet ontregelt. Inmiddels zijn we beland in 'East Of The Sun, West Of The Moon', een van de weinige stukken die hier klinken die Mengelberg niet zelf schreef, maar waar hij wel een dusdanig eigen draai aan gaf dat er van het origineel niet bijster veel te herkennen valt. 'Andantino Expressivo' is wel van Mengelberg en laat mooi horen dat hij zijn opleiding startte in de klassieke muziek. Het strijktrio verklankt dat uitstekend. Zacht slagwerk van Bennink past er prima bij en de blazers verrijken het geheel aansluitend.

'Complex 9' klinkt dan weer veel experimenteler. Hoogland haalt hier zijn hart op met zijn koffer vol attributen, inclusief een cassettespeler met muziek van een tijd geleden. Het orkest reikt een ietwat belegen ritmiek aan, terwijl Hoogland onverstoorbaar blijft verstoren, door Moore en Delius gebruikt voor heerlijke solo' op altsax en tenorsax. 'Aan & Uit' is zo kort dat we amper doorhebben dat het klinkt, al is het aantrekkelijk speels, maar 'Flute' maakt veel goed. Weer zo'n typisch Mengelberg-stuk, springerig vrolijk met een repetitieve ritmiek. En ja, natuurlijk loopt dat uit in complexe chaos, staat iedereen door elkaar heen te tetteren en vraag je je af hoe dit nog goed kan komen. Welnu, dat komt het: gaandeweg pikken ze de ritmiek weer op om strak te eindigen.

De man heeft zo veel geschreven dat niet alles tot het standaardrepertoire behoort. Zo vonden ze onlangs 'Dan Nu, Dan H' terug. Een prachtig stuk dat begint met een marsachtig patroon, maar dan wel op z'n Mengelbergs. Militaire discipline is hier ver te zoeken, hoe strak het op zich ook klinkt. Steeds vrolijker wordt het, tot het culmineert in klarinetspel van Baars en een solo van Bennink. Een klassiek aandoend strijktrio, een kwetterende klarinet en aansluitend een blues: Mengelbergs muzikale universum kende op geen enkele wijze beperkingen, zo bemerken we ook weer op deze bijzondere middag. Muziek die nog decennia mee kan, wat zeg ik: eeuwen!

Tekst: Ben Taffijn | Foto's: John Dikeman & Cees van de Ven

Labels: Ab Baars, concert, Ernst Glerum, Han Bennink, Harald Austbo, ICP Orchestra, Joost Buis, Mary Oliver, Michael Moore, Misha Mengelberg, Oscar Jan Hoogland, Tobias Delius

(Ben Taffijn, 13.6.26) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Album van de maand
Jamie Peet - 'REFLEX: Daily New Beginning'
Klik hier voor meer informatie

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.