Concert
Muzikaal universum zonder beperkingen
ICP Orchestra, zondag 7 juni 2026, Misha Kosmos Festival, Bimhuis, Amsterdam

Zijn we nu reeds aan het oefenen voor het volgende carnaval? Trekt het circus naar de stad? Of is dit een hommage aan de Amerikaanse componist Charles Ives? Niets van dit alles en dit alles tegelijkertijd. Het is de Instant Composers Pool - volgend jaar bestaan ze 60 jaar - in een van die onvergetelijke composities van de oprichter en voormalige pianist van dit gezelschap: Misha Mengelberg. Inmiddels een instituut, dat onderhand wel eens de onderscheiding immaterieel erfgoed van Unesco mag krijgen, met nog altijd een grotendeels consistente line-up. Weliswaar horen we nu, hier in het Bimhuis, als onderdeel van het Misha Kosmos Festival, Oscar Jan Hoogland op piano - hij vervangt Guus Janssen - en is Harald Austbø op cello de permanente vervanger van Tristan Honsinger, maar verder is het als vanouds, met Thomas Heberer op trompet, Joost Buis op trombone, Michael Moore, Ab Baars en Tobias Delius op klarinetten en saxen, Mary Oliver op (alt)viool, Ernst Glerum op contrabas en Han Bennink op drums.

We wisten het natuurlijk al, maar dit concert met hoofdzakelijk stukken van Mengelberg maakt weer eens duidelijk wat een unieke componist deze man was. Zijn muzikale taal, waarin de traditie van zowel de klassieke muziek en de lichte muziek als de jazz op grootse wijze samenkomt, is altijd direct herkenbaar. Muziek waar je vrolijk van wordt, die troost biedt, je gedachten alle kanten opstuurt. De onverwachte wendingen, humoristische fratsen en buitenissige stemmingen, waar deze musici sinds jaar en dag uitstekend raad mee weten, kunnen niet camoufleren dat Mengelberg uitstekend wist wat hij deed en de Nederlandse jazz op een ongekend hoog niveau heeft gebracht. The New York Times zei ooit over de musici, zoals geciteerd op de site van het Bimhuis waar dit concert plaatsvond: 'they are scholars and physical comedians, critics and joy-spreaders'. Zo is het maar net.

En zo wisselen we heftige dissonanten op tenorsax en trombone af met onvervalste ritmiek - blijf hier maar eens bij stil zitten! - en een prachtige solo van Baars, heerlijk over de top zoals alleen hij dat kan, terwijl Hoogland met een bont scala aan speeltjes zijn elektronische clavinet ontregelt. Inmiddels zijn we beland in 'East Of The Sun, West Of The Moon', een van de weinige stukken die hier klinken die Mengelberg niet zelf schreef, maar waar hij wel een dusdanig eigen draai aan gaf dat er van het origineel niet bijster veel te herkennen valt. 'Andantino Expressivo' is wel van Mengelberg en laat mooi horen dat hij zijn opleiding startte in de klassieke muziek. Het strijktrio verklankt dat uitstekend. Zacht slagwerk van Bennink past er prima bij en de blazers verrijken het geheel aansluitend.

'Complex 9' klinkt dan weer veel experimenteler. Hoogland haalt hier zijn hart op met zijn koffer vol attributen, inclusief een cassettespeler met muziek van een tijd geleden. Het orkest reikt een ietwat belegen ritmiek aan, terwijl Hoogland onverstoorbaar blijft verstoren, door Moore en Delius gebruikt voor heerlijke solo' op altsax en tenorsax. 'Aan & Uit' is zo kort dat we amper doorhebben dat het klinkt, al is het aantrekkelijk speels, maar 'Flute' maakt veel goed. Weer zo'n typisch Mengelberg-stuk, springerig vrolijk met een repetitieve ritmiek. En ja, natuurlijk loopt dat uit in complexe chaos, staat iedereen door elkaar heen te tetteren en vraag je je af hoe dit nog goed kan komen. Welnu, dat komt het: gaandeweg pikken ze de ritmiek weer op om strak te eindigen.

De man heeft zo veel geschreven dat niet alles tot het standaardrepertoire behoort. Zo vonden ze onlangs 'Dan Nu, Dan H' terug. Een prachtig stuk dat begint met een marsachtig patroon, maar dan wel op z'n Mengelbergs. Militaire discipline is hier ver te zoeken, hoe strak het op zich ook klinkt. Steeds vrolijker wordt het, tot het culmineert in klarinetspel van Baars en een solo van Bennink. Een klassiek aandoend strijktrio, een kwetterende klarinet en aansluitend een blues: Mengelbergs muzikale universum kende op geen enkele wijze beperkingen, zo bemerken we ook weer op deze bijzondere middag. Muziek die nog decennia mee kan, wat zeg ik: eeuwen!

Tekst: Ben Taffijn | Foto's: John Dikeman & Cees van de Ven

Labels: Ab Baars, concert, Ernst Glerum, Han Bennink, Harald Austbo, ICP Orchestra, Joost Buis, Mary Oliver, Michael Moore, Misha Mengelberg, Oscar Jan Hoogland, Tobias Delius

(Ben Taffijn, 13.6.26) - [print] - [naar boven]

Twee Nederlandse jazzzangeressen die in de jaren zestig en zeventig successen vierden stonden tijdens de Vriendendag van het Nederlands Jazzarchief centraal. Henny Vonk (1937) en Milly Scott (1933) zijn nog onder ons. Vonk zit in een verpleeghuis en communiceert niet langer - tot je haar een basgitaar in de handen drukt. Dan is er ineens niets mis met haar timing, attack, toon en glasheldere lijnen. Documentairemaaksters Rinske Bosch en Annelies Kruk brachten haar leven in beeld en toonden onder meer een fragment waarin ze een eigen jazzy gedicht declameert. Dan besef je dat dat in Paramaribo geboren meiske bepaald niet onderdeed voor onze Vijftigers (m, wit).

Milly Scott maakte naam als musicalster en soapie, maar was tegelijkertijd een fenomenale jazzartieste met een diep, indringend geluid. Van haar werd een historische versie van 'That Old Devil Moon' gedraaid, die dat onderstreepte. Ze was in levenden en zo te zien nog aardig levenslustigen lijve aanwezig en werd door Frank Jochemsen van het Archief geïnterviewd. Het Archief heeft onlangs een album uitgebracht, 'Trouble In Mind', met een selectie van haar jazzwerk.

Ook slagwerker Pierre Courbois (1940) was in levenden lijve aanwezig en toonde aan dat er nog meer dan genoeg leven in het lijf zit. Hij werd eveneens geïnterviewd en speelde daarna een solo waarbij hij uitging van het zingen der cymbalen en eindigde met gongslagen van bijbelse allure. Wisselende gedachten en stemmingen die mooi in elkaar overvloeiden. Dat is geen muzikant maar een musicus, had Neef gezegd. Geen drummer maar een percussionist.

Het trio van tenorist en scribent Tom Beek speelde een set onderkoelde zondagse kamerjazz en filmmaker Jan Kelder lichtte zijn nieuwe reeks Jazzportretten toe. Van onder anderen fluitist Chris Hinze ("die gaf eerlijk gezegd de meeste hoofdbrekens"), zanger Edwin Rutten en trompettist Ruud Breuls, die vooral in Duitsland als een belangrijke bigband-kracht wordt beschouwd. "Na elke solo maak ik een schaderapport op," tekende Kelder uit de mond van die laatste op.

Ook is het Archief naarstig bezig met het verzamelen van zoveel mogelijk opnamen van het betreurde radioprogramma 'TROS Sesjun', dat van 1973 tot 2004 liep en daarmee vermoedelijk het langs durende jazzprogramma ter wereld is. Van de 1631 afleveringen is inmiddels circa twintig procent achterhaald. Het NJA is met andere woorden benieuwd naar uw zolder, waarde lezer.

Het grote nieuws voor mij was de aankondiging van de biografie 'Misha Mengelberg geboekstaafd'. Journalist Erik van den Berg werkt al een paar jaar aan de reconstructie van leven en werk van de componist, pianist en bandleider. Misha, zo verklaarde Van den Berg in de wandelgangen, was iemand die nooit iets weggooide. Ook eerste schetsjes van composities niet. En die niet slechts door de muziekliefhebbers maar ook door zijn gezin op handen werd gedragen. We zullen nog een jaartje of twee moeten wachten voor Van den Berg met zijn monnikenwerk annex titanenarbeid gereed is.

Intussen konden de verslaafden (tot verslaafd gemaakten?) zich laven aan de boeken, lp's en cd's die het Archief had afgestoten. De verbeten rij voor de tafels was ondoordringbaar, zodat ik me gelukkig mocht prijzen dat ik een exemplaar van de dubbel-lp 'Die grossen Tanz-Orkester 1930-1950' aan de handen van een mededinger kon ontfutselen. Mij onbekende opnamen van de orkesten van Ernst van 't Hof en Jean Omer, twee van mijn favoriete Europese bigbands uit de oorlogsjaren. Aha, compleet met 'Kleine Weisse Schwalbe', zie ik. Dan is het derhalve nu tijd om mij met een bel cognac (Maison Fondee 1765) en andere genotsmiddelen terug te trekken en de platenspeler in werking te stellen.

Tekst: Eddy Determeyer | Foto's: Hammie van der Vorst

Labels: evenement, Henny Vonk, Milly Scott, Misha Mengelberg, Nederlands Jazz Archief, Pierre Courbois, Tom Beek, TROS Sesjun

(Eddy Determeyer, 31.10.25) - [print] - [naar boven]

Drummer Han Bennink werd op 17 april jongstleden tachtig. Geen reden om te stoppen, Bennink gaat rustig door. Zo was hij aanwezig op het North Sea Jazz Festival om zijn eigen verjaardagsfeestje luister bij te zetten. Natuurlijk met het ICP Orchestra, waar hij al zo ongeveer zijn hele leven aan verbonden is. In 1997 bestond dat orkest dertig jaar, het feestje duurde toen drie dagen. Het orkest zette onlangs de opnames op Bandcamp. Verder aandacht voor solo opnames van de man achter het orkest, Misha Mengelberg.

Die eerste avond was op 30 oktober in het oude Bimhuis, met twee collega-musici die we nu nog wel eens live zouden willen horen, saxofonist Steve Lacy en trombonist Roswell Rudd. Voor de rest is alles vrijwel ongewijzigd, de line-up is nagenoeg gelijk aan die van nu, vijfentwintig jaar later! De aanwezigheid van Ernst Reijseger als tweede cellist valt op en verder mis ik alleen violiste Mary Oliver en natuurlijk pianist Misha Mengelberg, die nu boven een trio heeft gevormd met Lacy en Rudd. Rudd mag de set beginnen, solo, we horen hem blazen en schreeuwen, in zijn eigen 'An Original Composition By The Famous Trombonist Bill Harris'. De muziek van Herbie Nichols is het orkest dierbaar, dat gold duidelijk ook voor Lacy, die we hier de solo in '12 Bars' met grote perfectie horen vertolken. Het is ongetwijfeld het speelse element in de muziek van Nichols dat de band zo aanspreekt, een perfect voorbeeld is '2300 Skidoo', met wederom prachtige solo's, onder andere van trompettist Thomas Heberer.

Ook op de tweede dag stond de band in het Bimhuis, nu met als gasten pianist Cor Fuhler, drummer Louis Moholo en wederom Roswell Rudd. De set begint met 'Leec', een tweedelige compositie van Fuhler, waarin intiem snarenspel van Ernst Reijseger en Ernst Glerum een grote rol speelt. Prachtig is ook dat 'Een Beetje Zenuwachtig' van Mengelberg met een heerlijk nerveus blazende Rudd. En het is Moholo die met een loom ritmisch patroon Mengelbergs 'Jaloers, Ik?' opent. De muziek van Mengelberg had vaak een belangrijk speels element, dat zie je al af aan de titels en een relatie met de wereld van het circus en het variété. Iets waar Floris Schuiling uitgebreid op ingaat in zijn boek 'The Instant Composers Pool And Improvisation Beyond Jazz'. Een mooi voorbeeld van dit fenomeen in deze set is 'Volgend Onderwerp'. Aan het einde van de set speelt het orkest de vijf 'Rollo’s'. Mengelberg kondigt ze aan, met de hoop dat het nu wellicht wel eens een plaat zou worden. Vijfentwintig jaar later is het zover, alleen mocht Mengelberg het niet meer mee maken.

Een dag later trad de band op in het Stedelijk Museum, met Rudd als enige gast. Het bijzonder ritmische, zeg maar gerust tribale 'Kraaloog' zet direct de toon. En dan is het Ab Baars, met die voor hem zo kenmerkende allesverzengde stijl die het ritme met zijn tenorsax volledig aan gort blaast. In de zesdelige 'Picnic Suite' komt de klassieke achtergrond van Mengelberg prachtig aan bod: ingetogen passages voor de beide cellisten en een knappe bijdrage van Michael Moore op klarinet, gevolgd door een prachtige solo van Han Bennink in het derde deel.

Foto: Cees van de Ven

Labels: downloads, Han Bennink, ICP, Misha Mengelberg

(Ben Taffijn, 17.8.22) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Jazzpic
Miles Davis (1926–1991)
Op 26 mei was het 100 jaar geleden dat deze legendarische trompettist werd geboren
Foto: Louis Obbens

Album van de maand:
Dave Douglas
- Transcend
Klik hier voor meer informatie

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.