"Met Miles ging de muziek een hele andere richting uit - zoals we inmiddels allemaal weten. In de laatste maanden nam ik zelfs mijn contrabas niet meer mee op tour; ik speelde alleen nog basgitaar. En dat zat me dwars, want ik wilde niet vervreemden van mijn instrument. Daarnaast bleef die vrije, meer open muziek in mijn hoofd rondzingen. Ik voelde dat ik die weg moest volgen, terwijl Miles duidelijk andere plannen had met zijn muziek,
hoezeer ik zijn werk ook bewonderde en hoe bijzonder het was om met hem te spelen."
Op woensdag 22 oktober gaf de legendarische jazzbassist Dave Holland een optreden in de Singer, Rijkevorsel, met saxofonist Jaleel Shaw & drummer Nasheet Waits. Het zou een bijzonder concert worden van een man die niet is weg te denken uit de moderne jazzgeschiedenis. Voorafgaand aan dat optreden had Nico Kanakaris een uitgebreid gesprek met Dave Holland over zijn ontwikkeling als bassist en een aantal mijlpalen uit zijn lange carriëre.
Volgend jaar is het vijfendertig jaar geleden dat Anouar Brahem zijn eerste album bij ECM Records lanceerde: 'Barzakh'. Inmiddels is hij toe aan zijn twaalfde, 'After The Last Sky'. Geen geweldig grote productie, maar wel een van een constant hoge kwaliteit. En ook dit album is weer direct herkenbaar als een echte Brahem met zoals Adam Shatz in het cd-boekje schrijft 'elegance of articulation and structure, sensitivity to the silence between notes; a sense of searching and striving to overcome barriers; an oscilation between moods of melancholy and rapture'. Naast Brahem, natuurlijk op de oud, horen we Anja Lechner op cello, Django Bates op piano en Dave Holland op contrabas.
Elf jaar geleden schreef ik naar aanleiding van een concert tijdens November Music: 'Knap aan de muziek van Brahem is, en dat bleek ook weer eens tijdens dit concert, dat het in grote mate inwerkt op de emoties en het gevoel van de luisteraar, terwijl het nergens sentimenteel en kitscherig wordt'. Het is een uitspraak die onverkort ook weer van toepassing is op dit bijzondere album, volledig bestaande uit eigen stukken van de meester, waarover Brahem bovendien zegt: "While preparing the music for this album, the tragedy of Gaza was very much on my mind." Direct in het vrij korte 'Remembering Hind' horen we Lechner en Bates een melodie bouwen waarin melancholie een allesoverheersende rol speelt, zonder dat vals sentiment ook maar een ogenblik doorbreekt. 'After The Last Sky' klinkt wat abstracter, met een grote rol voor Brahem zelf, al valt hier wel het repetitieve karakter op. Brahems prachtige, weloverwogen spel dringt zich eveneens op in het uiterst introspectieve 'Endless Wandering', maar let hier zeker ook op Lechner en de wijze waarop zij de melodie vertolkt op de cello. Met de titel verwijst Brahem, aansluitend op zijn woorden van hierboven, naar de eindeloze omzwervingen van de Palestijnen in de afgelopen decennia. In 'The Eternal Olive Tree', het enige stuk waaraan Holland mee componeerde, horen we de klanken van de oud en de contrabas innig met elkaar verstrengeld, een stuwende en meeslepende ritmiek is het gevolg.
'Awake' is van een geheel andere orde, hier overheerst de introspectie. Een stuk ook waarin we de verklanking horen van wat voor Brahem op het spel staat: "Reducing this conflict (dat tussen Israel en de Palestijnen, RED.) to a simple opposition between Jews and Muslims is unbereable to me," zo zei hij tegen Shatz. "The real barriers are neither religious or cultural, but rather result from a growing separation between those who denounce injustice and those who choose to remain indifferent." Brahem en zijn medemusici scharen zichzelf duidelijk bij de eerste groep en geven hier middels muziek, het beste middel dat ze ter beschikking hebben, duidelijk uiting aan. Wellicht nog wel het mooist verklankt in die cellosolo van Lechner in 'In The Shade Of Your Eyes', eentje die door merg en been gaat. Maar laten we vooral niet vergeten dat dit album ook zonder die boodschap zonder meer de moeite waard is, zoals een wat opgewekter stuk als 'Dancing Under The Meteorites' mooi laat horen, of het van melancholie doordrenkte 'The Sweet Oranges Of Jaffa' en dan niet in de laatste plaats door dat krachtige spel van de meester zelf.
Festival
North Sea Jazz 2023 Dag 1
Dave Holland New Quartet, Bill Frisell Four, Andrew Cyrille Quartet feat. Bill Frisell, Fred Hersch, Esperanza Spalding, Maria Schneider & Oslo Jazz Ensemble, vrijdag 7 juli 2023, Ahoy, Rotterdam
Voor mij is North Sea Jazz altijd dé gelegenheid om iconische jazzmusici aan het werk te horen en te zien. En ook deze editie biedt daarvoor weer volop mogelijkheden. Zo beleefde ik op de eerste dag concerten van Fred Hersch, Andrew Cyrille, Bill Frisell en Dave Holland. Maar het begon allemaal met Maria Schneider die met het Oslo Jazz Ensemble een aantal stukken speelde van het ook door mij zeer goed ontvangen 'Data Lords'. Het album kreeg onlangs twee Grammy Awards, wat het totaal voor Schneider al op zeven brengt.
Geen wonder, want met name in de rol van componist is wat ze doet alleszins bijzonder te noemen. Jazz, zeker en dan ook nog eens op het snijvlak van traditie en vernieuwing. Maar haar composities kunnen zich met gemak meten met wat we 'klassieke muziek' noemen. Met name die bijzonder fijnzinnige delen, de muziek kan echter ook heerlijk knallen, doen me daar aan denken. En prachtig is die ruimte die Schneider biedt aan de solisten. Ieder stuk heeft een of meerdere lang uitgesponnen solobijdragen. Bijzonder is ook de maatschappelijke betrokkenheid die in haar werk doorklinkt, bijvoorbeeld door kritisch te zijn op de digitale revolutie, iets wat zich ook vertaalt in die titel 'Data Lords'.
Een paar maanden geleden verscheen 'Alive At The Village Vanguard' bij Palmetto Records, waarop we Esperanza Spalding, Artist in Residence tijdens deze editie van het festival, voor de verandering eens niet achter haar bas horen, maar in de rol van vocaliste. Het album werd alom bejubeld en vreemd is dat niet. Dit is namelijk allesbehalve een gewone recital waarin de vocalist(e) de lead neemt en de musici, in dit geval pianist Fred Hersch, de benodigde ondersteuning bieden. Om met dat laatste maar te beginnen: Hersch neemt de vrijheid om lange solo's te spelen en daarbij de nummers - deels standards, deels eigen werk - volledig binnenstebuiten te keren. En dan Spalding. Ze kan zingen, maar gezongen teksten horen we relatief weinig. Ze scat veel, maar wat ze bovenal doet, is hele monologen houden, dwars door Hersch' noten heen. In die monologen actualiseert ze standards als 'But Not For Me' en 'Girl Talk'. Met name bij dat laatste stuk neemt ze ons mee in haar visie op de positie van (jonge) vrouwen.
Bill Frisell mag in Madeira twee keer spelen. We horen hem eerst met het trio van Andrew Cyrille, dat verder bestaat uit David Virelles op piano en Ben Street op contrabas, en daarna met zijn eigen kwartet: Bill Frisell FOUR, met rietblazer Greg Tardy, pianist Gerald Clayton en drummer Jonathan Blake. En ja, zoals de host terecht opmerkt: "Bill is Bill", ofwel zijn stijl van spelen is altijd herkenbaar. En zeker de laatste jaren is die hoegenaamd niet veranderd. Al hoor je hier wel verschil tussen zijn eigen composities - helemaal typisch Frisell - en die van anderen. Het wordt het mooist duidelijk tijdens het concert met Cyrille. Ze spelen Frisells 'Mountain' en de klassieker 'Go Happy Lucky', die duidelijk maken dat Frisell door zowel jazz als door folk en country is beïnvloed, iets dat niet geldt voor de overige leden van dit kwartet. En Cyrille is en blijft natuurlijk een fantastische drummer, getuige de twee solo's in 'Coltrane Time', ook te vinden op het uit 2016 daterende album 'The Declaration Of Musical Independence'. Prachtig klinkt ook 'Ode To Von' van de in 2007 overleden Andrew Hill, een goede vriend van Cyrille. Zangerige bijdragen hier van zowel Virelles, een van de beste pianisten van dit moment, en Frisell.
In Bill Frisell Four viel mij Tardy op. Vreemd genoeg - hij is niet meer de jongste - kende ik deze saxofonist helemaal niet. Maar na enkele noten op klarinet is mij al duidelijk waarom Frisell hem voor dit kwartet heeft uitgekozen. De man is een lyricus pur sang en is werkelijk superieur als het gaat om gevoel leggen in je spel, iets wat Frisell ook ongelofelijk goed kan. De twee vinden elkaar hierin dan ook volledig. Blake is daarbij de beste drummer die je je kunt wensen. Eindeloos subtiel en bescheiden doet hij iedere keer precies wat er nodig is, maar ook zeker niet meer dan dat. Clayton mag meer, bijvoorbeeld de blues erin brengen, wat hij op grootse wijze doet, wat een talent die man!
Tot slot pik ik nog de tweede helft mee van het concert dat bassist Dave Holland geeft met een van mijn favoriete pianisten, Kris Davis, saxofonist Jaleel Shaw en Nasheet Waits. En ja, ook dit was weer bijzonder. Holland is nog steeds een van de allergrootste bassisten die er op deze aardkloot rondlopen en dat laat hij hier weer zonder enige twijfel horen. Lange, opvallend modieuze solo's bewijzen zijn kunnen. Davis, Shaw en Waits krijgen echter ook volop de ruimte met uitstekende solo's op de grens van melodie en abstractie.
Foto's: Louis Obbens. Klik hier voor zijn fotoverslag van de eerste dag van North Sea Jazz 2023.
