Wat aan het programma van de zaterdag tijdens de elfde editie van het Summer Bummer festival, de eerste dag kwam hier al voorbij, wellicht nog het meeste opviel is het grote aantal duo-optredens. Van de acht concerten waren er vijf van deze combinatie, waaronder twee met de bezetting piano–drums, leuk natuurlijk om te vergelijken. Verder traden een aantal artiesten beide dagen op, eveneens een vaste waarde tijdens dit festival, waardoor we nieuwe mensen beter leerden kennen. Nu terugkijkend, beide dagen zijn achter de rug, kunnen we stellen dat de organisatoren er wederom in zijn geslaagd om een aantrekkelijk festival neer te zetten met een paar absolute hoogtepunten. Op vrijdag waren dat voor mij dan toch het Erosão Septet van Mariá Portugal, haar duo-optreden met Marta Warelis op zaterdag, Das B op vrijdag en het trio van Rodrigo Amado, Joëlle Léandre en Gerald Cleaver op zaterdag.

Het duo Portugal–Warelis mocht op zaterdagmiddag aftrappen. De dames kennen elkaar inmiddels vrij goed en zijn duidelijk aan elkaar gewaagd in deze improset. Ze wisten het vuur flink op te stoken tot een elektrificerende, heftige dynamiek, een woeste stroom, waarin Warelis de piano duidelijk als percussie-instrument inzette. Boeiend ook de korte toegift, met Warelis onder de klep en Portugal in de weer met een strijkstok en haar bekkens, een mooi staaltje klankkunst. Het contrast met dat andere piano–drums duo was groot. Levende legende Alexander von Schlippenbach, nog een van de weinigen die nog over is van de groep musici die in de jaren 60 van de vorige eeuw in Europa vorm gaven aan de freejazz, kruiste de degens met drummer Paal Nillssen-Love. Von Schlippenbach had duidelijk de leiding en Nilssen-Love had geen moeite met een wat meer ondersteunende rol. Mooie momenten waarin de klank van beiden samenkwamen waren er zeker, maar van eenzelfde vorm van eenheid als Portugal–Warelis bereikten, was nergens sprake. Sterker nog: op menig moment vond ik dat het spel van Nilssen-Love, hoe goed ik deze drummer ook vind, eerder in de weg zat dan dat het wat toevoegde.

Vocaliste en altvioliste Diana Miron, tevens te horen op elektronica en bassist Laurențiu Coțac, beiden afkomstig uit Roemenië kende ik totaal niet. Miron blijkt primair stemkunstenares. Op intense wijze begeleidde ze het spel op de contrabas van Coțac, maar ook viel haar stemgeluid vaak prachtig samen met haar eigen spel op de altviool. De elektronica diende voor het creëren van duistere klanknevels, waardoor de muziek een kruising werd tussen freejazz en experimentele elektronica. Geheel overtuigen deed dit optreden mij niet. Dat was anders met dat van Hanne De Backer en Yves De Mey, eveneens een combinatie van een akoestisch instrument, De Backer speelde hier basklarinet, en elektronica. De Mey heeft in samenspraak met De Backer software ontwikkelt waardoor hij live kan spelen met de klank van de basklarinet. Het leverde prachtige momenten op.

Zoals gezegd was een van de hoogtepunten van deze editie van Summer Bummer het optreden van tenorsaxofonist Rodrigo Amado, bassiste Joëlle Léandre - die nooit eerder hadden samengespeeld - en drummer Gerald Cleaver. Er werd door menigeen naar uitgekeken en terecht. Amado geldt als een van de beste saxofonisten van dit moment, de reputatie van Léandre is ongeëvenaard en ook Cleaver heeft zijn kunnen in de afgelopen dertig jaar ruimschoots bewezen. En ja, die senioriteit hoorde je hier zonder meer terug, in dat prachtige en ook nu weer zeer lyrische spel van Amado, die zangerige toon van Léandre - dat paste overigens perfect bij elkaar - en de creatieve uitingen van Cleaver. De drie voelen elkaar goed aan en nergens was te merken dat deze combinatie nooit eerder zo op het podium stond. Dynamische momenten genoeg - Amado goed op dreef, ritmisch spel van Léandre en Cleaver - maar het mooist bleven die tegen geluidskunst aanleunende momenten, vol subtiliteit. Prachtig hoe je ze zag zoeken naar de juiste klank, naar datgene wat wezenlijk iets toevoegde.

De optredens van Mopcut en New Best Friend bevonden zich aan het andere uiterste. In de eerste band treffen we stemkunstenares Audrey Chen en de ook vrijdagavond actieve gitarist Julien Desprez en drummer Lukas König, terwijl saxofoniste Karen Ng, gitarist Jonathan Horne (beiden ook te horen op vrijdag), bassist Aaron Lumley en drummer Nasim L-P Navarro New Best Friend vormen. Beide optredens kenmerkten zich door een vrijwel niet te stoppen, overweldigende dynamiek. En is de muziek van Mopcut het best te kenmerken als een combinatie van noise, punkrock en freejazz, die van New Best Friend beperkt zich tot dat laatste. Stevige intermezzo's die ons tijdens een toch vermoeiende tweede dag uitstekend bij de les hielden.

Tekst: Ben Taffijn | Foto's: Laurent Orseau

Labels: Alexander von Schlippenbach, Diana Miron, festival, Gerald Cleaver, Hanne De Backer, Joëlle Léandre, Mariá Portugal, Marta Warelis, Mopcut, New Best Friend, Paal Nillsen-Love, Rodrigo Amado, Sound in Motion, summer bummer

(Ben Taffijn, 10.9.26) - [print] - [naar boven]

Dat pianist Alex von Schlippenbach en klarinettist Rudi Mahall al eens, in 1999, een album uitbrachten gewijd aan de muziek van Thelonius Monk, daarvan droeg hun optreden in Brouwerij Martinus de sporen. Zo nu en dan kwamen er flarden Monk voorbijdrijven, als eilandjes in een uitgestrekte oceaan. Voordat je die in de peiling had waren ze weer aan de einder verdwenen. Want de wereld van dit duo - met drummer Dag Magnussen Harvesen erbij - is allesbehalve een stille vijver. Het is eerder een ontdekkingsreis op gegist bestek, zonder aanlegsteigers of veilige haven.

De associatieve klanken hebben het karakter van toevalsmuziek, waarbij Mahall alle uithoeken van de klarinet en de basklarinet grondig inspecteert. Dat hij daarbij op extreem vervormde hoekjes stuit is niet meer dan logisch. Dat de boventonen van zich laten spreken spreekt vanzelf.

In hun spel kwamen de muzikanten angstig dicht bij de kern van de door hen opgewekte maalstroom. Motiefjes en flarden van melodietjes verdwenen even snel als ze opgedoken waren. Daarbij triggerden de muzikanten elkaar: als jij tot aan je nek in het water durft, ga ik nog een paar meter verder. Als dat maar goed afloopt.

Foto: Willem Schwertmann

Labels: Alexander von Schlippenbach, concert, Dag Magnus Narvesen, dec24, Rudi Mahall

(Eddy Determeyer, 8.12.24) - [print] - [naar boven]

Concert
Op de grens van ritmiek, melodie en abstractie
Schlippenbach Trio ft. Rudi Mahall & Dag Magnus Narvesen, woensdag 15 mei 2024, Bimhuis, Amsterdam

De free jazz deed zijn intrede in Europa in de tweede helft van de jaren 60 van de vorige eeuw. Van al die musici die deze nieuwe stijl van musiceren omarmden zijn er, inmiddels zo'n zestig jaar verder, niet meer zo heel veel onder ons. Maar tot die steeds kleiner wordende groep - vorig jaar ontviel ons nog een van de meest bekende, Peter Brötzmann - behoort zonder meer de pianist Alexander von Schlippenbach. In 1966 formeerde hij een van de meest beroemde gezelschappen binnen de Europese vrije improvisatie, de Globe Unity Orchestra, en in 1968 stond hij mede aan de wieg van FMP, een gezaghebbend platenlabel van deze belangrijke stroming in de jazz. Vele albums en optredens zouden in de jaren daarna volgen, een lijn die in ieder geval doorloopt tot deze woensdag, toen Von Schlippenbach in het Bimhuis te horen was met klarinettist Rudi Mahall, een generatie jonger en drummer Dag Magnus Narvesen, twee generaties jonger.

Hij is wat moeilijk ter been, maar verder zie je die zesentachtig jaar er bij Von Schlippenbach niet van af. En horen doe je het, zodra hij achter het klavier heeft plaatsgenomen, al helemaal niet. Anderhalf uur gaat het, met na een uur slechts één korte onderbreking, non-stop door. Alles in die door hem zo gekoesterde stijl van spelen, op de grens van ritmiek, melodie en abstractie.

We beginnen vrij rustig met een duet tussen Von Schlippenbach en Mahall, die laatste op de hem zo geliefde basklarinet, tot Narvesen zich erbij voegt en de hectiek oploopt, culminerend in een duet van piano en drums: abstractie vermengd met ritmiek. Als Mahall zich er met krachtige lijnen weer bijvoegt, loopt de hectiek al snel verder op met botsende, wild alle kanten opschietende klanken, in een oorverdovend tempo. Tot het ineens rustig is en louter Von Schlippenbach nog te horen is in een bijna klassiek aandoende frase, hij studeerde niet voor niets in de jaren 60 compositie aan de Hochschule für Musik Köln bij Rudolf Petzold en Bernd Alois Zimmermann. Narvesen ondersteunt het met een enkel accent op de bekkens en brengt het richting een nieuwe triofrase, maar nu meer ingetogen en relatief melodieus, al mag Mahall er nog wel eens een weerbarstige, krakende lijn in aanbrengen en weet ook Narvesen het geheel zo nu en dan flink te kruiden.

Verderop in datzelfde uur verrast Von Schlippenbach ons andermaal met een indringende solopassage, waarin Mahall de tijd krijgt om zijn klarinet gereed te maken. Met hoog spel glipt hij naar binnen, waarna de ritmiek er weer in sluipt dankzij piano en drums. Mahall valt ook nu weer op door zijn experimentele spel, waarbij genoeg te associëren valt. Zo hoor ik ratelende machines, een volière in de stress, een jankende kat en een op hol geslagen alarm. Intussen blijven Von Schlippenbach en Narvesen hem van brandstof voorzien, waarna Narvesen eindelijk eens mag soleren op zijn Bimhuis-drumstel. Aansluitend pakken de drie musici de draad gewoon weer op: wederom tijd voor een serie onbegrensde abstracties, waarin Mahall weer overstapt op de basklarinet, prachtig ingebed in het werk van zijn beide kompanen. En hoor ik daar 'Tea For Two'? Het heeft er alle schijn van, Mahall lacht in ieder geval alsof hij op iets ondeugends betrapt is.

Eindelijk mogen we applaudisseren, we zijn bijna een uur op weg. De rust is echter van korte duur. Narvesen opent met een overdonderende drumsolo, met bijzondere geluiden door het koperen schaaltje gelegen op de floortom te bespelen. Een tribale ritmiek kenmerkt deze vurige solo. Overigens niet leidend tot een hectisch vervolg, maar juist tot een vrij ingetogen klankspel, waarbij Von Schlippenbach zich onder de klep begeeft, trekkend aan de snaren, en ook Mahall subtiele klanken produceert, zeker voor zijn doen. Het is pas verderop en heel geleidelijk dat de spanning weer oploopt en er meer dynamiek in het spel komt en de drie musici wederom tot meer experimentele uitingen komen. Hoogtepunten in dit laatste krappe half uur zijn zonder meer Narvesens derde solo, als rollende donder, aangevuld met een enkel akkoord van Von Schlippenbach en die dynamische triopassage waar dit tweede deel mee afsluit.

Foto's: Dirk Jochmann & Cees van de Ven

Labels: Alexander von Schlippenbach, concert, Dag Magnus Narvesen, mei24, Rudi Mahall

(Ben Taffijn, 3.6.24) - [print] - [naar boven]

Het spande er even om of de inmiddels 84-jarige éminence grise van de jazz, Alexander von Schlippenbach, naar brouwerij Martinus in Groningen zou komen. Een tijdje geleden had hij zijn been gebroken, dus reizen naar Groningen lag niet meteen voor de hand. Maar leeftijd en een pas gebroken been schenen hem nauwelijks te deren, want hij stapte - inmiddels weer redelijk hersteld - gewoon, met krukken, op de trein in Berlijn en reisde af naar Groningen. Toch een rit van zo'n acht uur. Maar als een geluk bij een ongeluk moest zijn vrouw, de pianiste Aki Takase, wel met hem mee als zijn reisbegeleider.

Het concert van Schlippenbach stond in het teken van zijn cd 'Slow Pieces For Aki' uit 2020. Alexander zocht grommend z'n weg over het toetsenbord en construeerde prachtige ingetogen en abstracte improvisaties. Hij speelde eigen werk, een fraaie improvisatie op Bach en bij Schlippenbach is Monk natuurlijk nooit ver weg, maar hij verpakt ze altijd prachtig gecamoufleerd in z'n eigen composities. Die zijn een beetje als de man zelf: 'bescheiden' en ontroerend. Takase zag van een afstandje hoe Schlippenbach zijn eerste set vormgaf. Na elk afgerond nummer was zij de eerste die het applaus startte. 

In de pauze gonsde het al een beetje rond, zou Aki ook nog even spelen? En dat gebeurde, al was het even omschakelen voor het publiek, want na de verfijnde abstracte composities van Schlippenbach stak Aki met veel vaart en vol energie van wal en vulde haar deel van het onverwachte dubbelconcert met minder abstracte, meer melodieuze composities. Bij haar eerste furieuze aanslagen zag je het publiek even terugdeinzen. Waar Schlippenbach het toetsenbord als een minutieus onderzoeksobject lijkt te gebruiken, gaat Takase zelfverzekerd en met grote stappen over het wit en het zwart.

Het hoogtepunt van de avond was een mooie quatre-mains, voorafgegaan door een kort overleg tussen de echtgenoten - wie eerst aan de hoge kant van het toetsenbord ging zitten en wie aan de lage kant. Maar dat probleem losten ze ook samen op. Niets dan respect voor deze jazzgiganten, die omwille van hun muziek en hun publiek bereid zijn de ongemakken die bij de leeftijd horen opzij te schuiven en gewoon af te reizen naar een ver concertpodium. De sympathieke Schlippenbach blijft ontroeren en prachtige muziek maken. En als de Stichting Jazz in Groningen het aandurft om hem de komende jaren nog eens uit te nodigen... aan Schlippenbach (en Aki) zal het, denk ik, niet liggen.

Klik hier voor foto's van dit concert door Willem Schwertmann.

Labels: Aki Takase, Alexander von Schlippenbach, concert, feb23

(Willem Schwertmann, 1.3.23) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Brad Mehldau
Winnaar Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026
Klik hier voor een interview in de
Volkskrant | Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.