Stichting Doek is een in Amsterdam gevestigd initiatief voor en door musici die zich begeven in de wereld van de vrije improvisatie. Om hun eigen website maar te parafraseren: 'Doek is a collective of improvisers creating opportunities for experimentation, research and performance. Doek musicians share attitudes toward tactics, references, ancestors and antecedents in improvisation and push the musical practice forward in their many groups and ad hoc combinations.' Een gegeven dat zich op velerlei wijzen uit, maar een jaarlijks hoogtepunt kent in het festival. Een ware prestatie, zeker aangezien dit uiterst belangrijke vehikel voor moderne muziek het sinds 2020 zonder subsidie moet stellen.

Een goed gevulde avond. Door te kiezen voor concerten in de zaal en duo's in het café gaat de muziek non-stop door en valt er veel te genieten. Helaas moet ik het afsluitende optreden van Kami, met de sterbezetting van trompettist Nate Wooley, pianist Jozef Dumoulin, bassist Ingebrigt Håker Flaten en drummer Teun Verbruggen laten schieten, maar gelukkig blijft er genoeg moois over. Zoals het optreden van The Ambush Party, een kwartet bestaande uit saxofonist en klarinettist Natalio Sued, cellist Harald Austbo, pianist Oscar Jan Hoogland en drummer Marcos Baggiani. Na wat inleidende schermutselingen, waarbij het de heren zuiver om de klank te doen is, belanden we in een aantrekkelijke ritmiek, patronen die vooral aan Sued mogelijkheden tot aantrekkelijke uitstapjes bieden. Die afwisseling blijkt een constante in het optreden van deze beslist onderhoudende band. Want na deze eerste ritmische frase belanden we wederom in een feeëriek klanklandschap. Het blauwe licht, de aan veldgeluiden refererende klanken en de zoemende klarinet van Sued zorgen voor een wonderlijk intermezzo, waarna wederom de ritmiek wordt opgezocht.

Het tweede kwartet is Old Adam On Turtle Island met bijna dezelfde bezetting, alleen horen we nu een contrabas, Aaron Lumley, in plaats van een cello. Verder bestaat het kwartet uit saxofonist John Dikeman, pianiste Marta Warelis en drummer Sun-Mi Hong. Maar met die bijna overeenkomst in bezetting hebben we het wel gehad, want dit kwartet maakt totaal andere muziek. Dikeman is duidelijk de leider van dit kwartet en dan weten de kenners van zijn stijl al genoeg. Hij is een powerblazer, wiens spel nogal eens - en dat is ook nu weer het geval - een tamelijk dramatische heftigheid kan ontwikkelen, niet gespeend van enige emotionaliteit. Zijn collega's weten er echter prima raad mee en bieden de gewenste ondersteuning. Met als resultaat muziek die nogal eens overkomt als een vrij explosieve stroomversnelling aan klanken, al zijn er ook zeker wat meer rustige, vrij weemoedige momenten. En leuk om Warelis voor de tweede keer in één week te horen en nu dus in een totaal andere aanpak. Vorige week tijdens Summer Bummer klonk in combinatie met Carlos Zingaro, Marcelo dos Reis en Helena Espvall een geheel andere Warelis, veel subtieler, veel meer werkend aan de klank en regelmatig verkerend onder de klep, terwijl we nu te maken hebben met een driftig en staccato spelende pianiste die zichzelf maar amper bij kan houden.

Tussendoor de duo's dus. Allereerst dan van Michael Moore op klarinet en Jozef Dumoulin op piano. Ik roemde al eerder Moore's prachtige, altijd wat weemoedige, maar verhalende spel, iets dat ook nu weer volop aanwezig is in deze opvallend ingetogen set. Iets dat vooral geldt voor het eerste deel, terwijl in de tweede helft het experiment wat meer aan bod komt, waarbij Moore zijn klarinet het ene moment heerlijk laat knorren, terwijl we even later vogels menen te horen. Bijzonder is ook de rol van Dumoulin, die achter de upright piano opvallend klassiek spel laat horen. Het tweede duo is voor twee bassisten, Wilbert De Joode en Antonio Borghini, die samen op zoek gaan naar een eigenzinnige klankwereld en daar meesterlijk in slagen. In diepe trance zoeken ze continu naar mogelijkheden om elkaar aan te vullen.

Foto's: Cees van de Ven

Labels: Antonio Borghini, Doek, festival, Jozef Dumoulin, Michael Moore, Old Adam On Turtle Island, The Ambush Party, Wilbert de Joode

(Ben Taffijn, 10.9.23) - [print] - [naar boven]

De waarde van de PlusEtage - volgend jaar bestaat het podium veertig jaar - voor musici in het meer experimentele genre kan moeilijk worden overschat en de ligging, letterlijk op de grens van Nederland en België, trekt dan ook bezoekers uit beide landen. Een optreden van het door mij zeer gewaardeerde trio van pianist Achim Kaufmann, rietblazer Frank Gratkowski en bassist Wilbert de Joode doet mij dan ook met gezwinde spoed afreizen. Verder hier aandacht voor een redelijk recente cd van Gratkowski, 'Dance Hall Stories'. verschenen bij Leo Records, deels bestaande uit duo-opnamen met pianist Simon Nabatov en deels uit trio-opnamen met naast Nabatov drummer Dominik Mahnig. Het eerste dat opvalt is de titel en de hoes van de cd, want - laten we eerlijk zijn - de muziek van deze musici associëren we nu niet in eerste instantie met danslokalen uit lang vervlogen tijden.

En wees gerust, die krijgen we ook niet. Natuurlijk niet, de muziek wijkt geenszins af van wat we gewend zijn. Maar net zoals een danslokaal een plek is waar ontmoetingen gestalte krijgen, vindt dat hier plaats en ook hier spat het enthousiasme ervan af. Neem opener 'Hopeful Glances', het eerste duostuk en de wjze waarop Gratkowksi (hier op altsax) en Nabatov elkaar aanvullen, versterken en naar de kroon steken. Al even overrompelend klinkt 'Wrong Move Reflected' en ja, heel in de verte lijkt Nabatov hier aan dansmuziek te refereren, de groove is er in ieder geval. 'It's All In The Hips' is het eerste stuk waarop Mahnig aanschuift. Een sterk abstract stuk, vol knisperende, ietwat abrupte klankuitingen en plotselinge intervallen, maar waarin ook ruimte is voor soms onverwacht verstilde noten. Gratkowski horen we niet zo heel vaak op fluit, maar op 'Slinky', wederom een duet met Nabatov, horen we een prachtige bijdrage. Mooi ook zoals de klanken van beide instrumenten hier met elkaar samenvallen. Zeer de moeite waard is ook 'Gradual Enticement'. Roomzachte klanken van Gratkowski op basklarinet, fonkelende noten van Nabatov en speels slagwerk van Mahnig. Lang weten ze de rust overigens niet te bewaren; verderop raakt de muziek in een woeste stroomversnelling. Het danslokaal horen we ook terug in het afsluitende 'Pocket Found', met name in de bijdrage van Mahnig, maar ook Gratkowski en Nabatov laten hier horen uitstekend te kunnen grooven.

Dat geldt overigens ook zeker voor het trio dat Gratkowski vormt met Kaufmann en De Joode. Zo'n twintig jaar spelen ze inmiddels op regelmatige basis samen, zes cd's verschenen er tot nu toe en als je ze zo aan het werk ziet en hoort wijst alles erop dat ze het nog lang niet zat zijn. Luisteren en spelen, ze kunnen het met de ogen dicht. Bladmuziek speelt hier immers geen rol en ze kennen elkaar inmiddels door en door. Twee bijzonder afwisselende sets schotelen ze ons voor in de vorm van een kleurrijk en vrij abstract mozaïek: korte fragmenten, scherpe overgangen, grote dynamische contrasten en een vrij onorthodox gebruik van de drie instrumenten. Kaufmann laat horen dat je ook muziek kunt maken door de piano heen en weer te schuiven, De Joode bespeelt zijn muziekstandaard en de drie laten horen dat alles tot percussie kan dienen. Het lijkt dan soms wel of er sloopwerkzaamheden worden verricht, de instrumenten worden gedemonteerd, terwijl Gratkowski angstaanjagende klanken uit zijn blaasinstrumenten peurt.

Op andere momenten dromen we even weg op lange, sonore lijnen van Gratkowski's klarinet en gestreken noten van De Joode en trakteert Kaufmann ons op intiem, bijna klassiek pianospel. En dat alles ontstaat in het moment, zonder enige planning en voorbereiding. De Joode noemt het een wonder, en daar heeft hij gelijk in. En als de chemie er is, en die is er deze avond zeker, dan gebeuren er mooie dingen.

Foto's: Cedric Craps

Labels: Achim Kaufmann, cd, concert, Dominik Mahnig, Frank Gratowski, okt21, Wilbert de Joode

(Ben Taffijn, 6.11.21) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

In memoriam
Cassandra Wilson
1955-2026
Foto: Cees van de Ven

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.