Concert
Muzikaal universum zonder beperkingen
ICP Orchestra, zondag 7 juni 2026, Misha Kosmos Festival, Bimhuis, Amsterdam

Zijn we nu reeds aan het oefenen voor het volgende carnaval? Trekt het circus naar de stad? Of is dit een hommage aan de Amerikaanse componist Charles Ives? Niets van dit alles en dit alles tegelijkertijd. Het is de Instant Composers Pool - volgend jaar bestaan ze 60 jaar - in een van die onvergetelijke composities van de oprichter en voormalige pianist van dit gezelschap: Misha Mengelberg. Inmiddels een instituut, dat onderhand wel eens de onderscheiding immaterieel erfgoed van Unesco mag krijgen, met nog altijd een grotendeels consistente line-up. Weliswaar horen we nu, hier in het Bimhuis, als onderdeel van het Misha Kosmos Festival, Oscar Jan Hoogland op piano - hij vervangt Guus Janssen - en is Harald Austbø op cello de permanente vervanger van Tristan Honsinger, maar verder is het als vanouds, met Thomas Heberer op trompet, Joost Buis op trombone, Michael Moore, Ab Baars en Tobias Delius op klarinetten en saxen, Mary Oliver op (alt)viool, Ernst Glerum op contrabas en Han Bennink op drums.

We wisten het natuurlijk al, maar dit concert met hoofdzakelijk stukken van Mengelberg maakt weer eens duidelijk wat een unieke componist deze man was. Zijn muzikale taal, waarin de traditie van zowel de klassieke muziek en de lichte muziek als de jazz op grootse wijze samenkomt, is altijd direct herkenbaar. Muziek waar je vrolijk van wordt, die troost biedt, je gedachten alle kanten opstuurt. De onverwachte wendingen, humoristische fratsen en buitenissige stemmingen, waar deze musici sinds jaar en dag uitstekend raad mee weten, kunnen niet camoufleren dat Mengelberg uitstekend wist wat hij deed en de Nederlandse jazz op een ongekend hoog niveau heeft gebracht. The New York Times zei ooit over de musici, zoals geciteerd op de site van het Bimhuis waar dit concert plaatsvond: 'they are scholars and physical comedians, critics and joy-spreaders'. Zo is het maar net.

En zo wisselen we heftige dissonanten op tenorsax en trombone af met onvervalste ritmiek - blijf hier maar eens bij stil zitten! - en een prachtige solo van Baars, heerlijk over de top zoals alleen hij dat kan, terwijl Hoogland met een bont scala aan speeltjes zijn elektronische clavinet ontregelt. Inmiddels zijn we beland in 'East Of The Sun, West Of The Moon', een van de weinige stukken die hier klinken die Mengelberg niet zelf schreef, maar waar hij wel een dusdanig eigen draai aan gaf dat er van het origineel niet bijster veel te herkennen valt. 'Andantino Expressivo' is wel van Mengelberg en laat mooi horen dat hij zijn opleiding startte in de klassieke muziek. Het strijktrio verklankt dat uitstekend. Zacht slagwerk van Bennink past er prima bij en de blazers verrijken het geheel aansluitend.

'Complex 9' klinkt dan weer veel experimenteler. Hoogland haalt hier zijn hart op met zijn koffer vol attributen, inclusief een cassettespeler met muziek van een tijd geleden. Het orkest reikt een ietwat belegen ritmiek aan, terwijl Hoogland onverstoorbaar blijft verstoren, door Moore en Delius gebruikt voor heerlijke solo' op altsax en tenorsax. 'Aan & Uit' is zo kort dat we amper doorhebben dat het klinkt, al is het aantrekkelijk speels, maar 'Flute' maakt veel goed. Weer zo'n typisch Mengelberg-stuk, springerig vrolijk met een repetitieve ritmiek. En ja, natuurlijk loopt dat uit in complexe chaos, staat iedereen door elkaar heen te tetteren en vraag je je af hoe dit nog goed kan komen. Welnu, dat komt het: gaandeweg pikken ze de ritmiek weer op om strak te eindigen.

De man heeft zo veel geschreven dat niet alles tot het standaardrepertoire behoort. Zo vonden ze onlangs 'Dan Nu, Dan H' terug. Een prachtig stuk dat begint met een marsachtig patroon, maar dan wel op z'n Mengelbergs. Militaire discipline is hier ver te zoeken, hoe strak het op zich ook klinkt. Steeds vrolijker wordt het, tot het culmineert in klarinetspel van Baars en een solo van Bennink. Een klassiek aandoend strijktrio, een kwetterende klarinet en aansluitend een blues: Mengelbergs muzikale universum kende op geen enkele wijze beperkingen, zo bemerken we ook weer op deze bijzondere middag. Muziek die nog decennia mee kan, wat zeg ik: eeuwen!

Tekst: Ben Taffijn | Foto's: John Dikeman & Cees van de Ven

Labels: Ab Baars, concert, Ernst Glerum, Han Bennink, Harald Austbo, ICP Orchestra, Joost Buis, Mary Oliver, Michael Moore, Misha Mengelberg, Oscar Jan Hoogland, Tobias Delius

(Ben Taffijn, 13.6.26) - [print] - [naar boven]

In de afgelopen jaren is Oscar Jan Hoogland uitgegroeid tot een van de meest originele en veelzijdige toetsenisten binnen de jazz en de geïmproviseerde muziek. Hij is een echte gangmaker binnen de Amsterdamse jazzscene en lanceert het ene na het andere bijzondere project. Zo zagen we recent de naamloze debuutalbums van Mother Tongue, dat Hoogland vormt met vocalist en multi-instrumentalist Mola Sylla en drummer Frank Rosaly en van LOOT, dat verder bestaat uit rietblazer Ab Baars, bassist Uldis Vitols en drummer Onno Govaert voorbij komen. De eerste kwam uit bij zowel Astral Spirits als Makkum Records, de tweede verscheen bij De Platenbakkerij, in samenwerking met het eigen label van ICP.

Het geluid van Mother Tongue wordt in hoge mate bepaald door Sylla, afkomstig uit Senegal, en zijn instrumentarium bestaande uit een xalam (een traditionele luit), de m'bira en de kongoma (beide lamellafoons, waarbij die eerste ook vaak een duimpiano wordt genoemd) en tot slot de bolon bata (een soort van harp). En natuurlijk horen we Sylla met zijn indringende vocalen, direct al in het heerlijk ritmische 'Djangalomba Dara'. Een ritmiek op conto van die lamellafoon en Rosaly's aanstekelijke slagwerk. Volop experimenteel ritmische Afrikaanse klanken ook in 'Déglul Kadu Rab Yi', klanken waar Rosaly en Hoogland zich duidelijk uitstekend bij thuis voelen. Een grote rol in dit stuk, iets verderop ook voor het instrument dat Hoogland op dit album bespeelt: een elektrische versie van een clavichord, ook wel clavinet genoemd. Zoals Hoogland hem bespeelt heeft het geluid veel weg van een elektrische gitaar, waarmee het een opwindende combinatie met Sylla's instrumentarium vormt. Nog pregnanter klinkt die clavichord in 'Duk Kawe', een prachtig stukje experimentele muziek, waar gaandeweg een slepende ritmiek in kruipt. Hoogtepunten op dit album zijn de ballades 'É Nah' en 'Kër Gi' en dan met name vanwege de allesdoordringende zang van Sylla, op het tweede stuk louter begeleid door de m'bira. Daar tussenin zit het weer opvallend ritmische 'Ndap', waarin ik een overvloed aan wonderlijke klanken hoor die moeilijk zijn thuis te brengen, maar die het stuk des te aantrekkelijker maken.

LOOT is - en dat tekent Hooglands veelzijdigheid - een totaal ander kwartet. Zoals de naam aangeeft, vormt dit een nieuwe loot aan de stam van de vaderlandse experimentele jazztraditie, waarbij met name de naam Misha Mengelberg - van wie Hoogland een van de laatste leerlingen was - zich opdringt. Dat we Hoogland op dit album op piano horen is dan ook niet meer dan logisch. In opener 'Krijshaan' ontdekken we direct Mengelbergs erfenis, zowel in de naam van het stuk als de knotsgekke muziek met duidelijke circusinvloeden. Baars laat hier horen uitstekend met dwarse noten uit de voeten te kunnen, terwijl de rest van het kwartet een aangename ritmiek optrekt. In 'MMM (Triple M)' gaan we verder op de ingeslagen weg. Sterker nog, hier klinkt het allemaal nog net een fractie dwarser. Bijna zoekend spel van Hoogland in 'Impala'. En terwijl Govaert de spanning verhoogt, blaast Baars aangename lijnen op zijn tenorsax. En dan is het 'Lamantijn'-tijd, een opvallend ingetogen klanklandschap creëert het kwartet hier. Al even subliem en wederom een mooi staaltje van Hooglands compositorische kwaliteiten is 'Reiger'. Ingetogen pianoaanslagen worden gevolgd door een prachtig intieme solo van Baars op klarinet. En dan zijn we bij het titelstuk 'LOOT', met een fijn hoekige ritmiek, perfect passend binnen de Nederlandse jazztraditie, iets waar overigens 'Upperclass Underground (Double U)' uitstekend bij aansluit. Tot slot noem ik nog 'Sleeping Policemen' en dan met name vanwege dat indringende spel van Baars, dat altijd weer door merg en been snijdt.

Tekst: Ben Taffijn

Labels: Ab Baars, cd, LOOT, Mola Sylla, Mother Tongue, Onno Govaert, Oscar Jan Hoogland, Uldis Vitols

(Ben Taffijn, 9.11.25) - [print] - [naar boven]

Het kwartet The Ambush Party heeft de laatste tien, vijftien jaar een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Was het aanvankelijk een ensemble dat de collectieve improvisatie hoog in het vaandel had staan, tegenwoordig zou je de aanpak het best kunnen omschrijven met 'Latin Dada'. De Latin-inbreng komt vooral van de uit Argentinië afkomstige rietblazer Natalio Sued. Voor de Dada-touch tekenen pianist Oscar Jan Hoogland en cellist Harald Austbo.

De openingspotpourri 'Rollo 1/Dos Gardenias' brengt ons terug naar de negentiende eeuw en de oorsprong van de moderne Caraïbische muziek. Inderdaad, Louis Moreau Gottschalk all over again. Die oer-Latijnse aanpak wordt nog eens onderstreept door het achtergrondkoortje (lees: de band) in 'Pollera Amarilla'. Van de Cariben naar Zuid-Afrika is maar een stap. In 'Kwela P'Kwana' geeft de vlezige tenor van Sued de muziek van Jo'burg massa. Die ouwe Zuid-Afrikaanse saxofonisten klonken doorgaans kaal, om niet te zeggen iel. Zoals ook de blazers in de traditionele populaire Latijns-Amerikaanse muziek in het gemeen zonder veel vibrato speelden. Sueds 'Cumbia For Ambush' is een vrolijke waanzinaria.

Waarmee we midden in Dada zijn beland. Altijd een goed gevoel. Austbo kennen we als de potsenmaker par excellence. Zijn 'Geil Tot In De Eeuwigheid' verloopt heel organisch en orgastisch allengs sneller en hoger. Waar dat op uitdraait kunt u zelf wel bedenken. Maar dat hij ook 'echt' kan strijken bewijst hij in het laatste nummer, 'Weer Is Een Dag Voorbij'. Compositie: Misha Mengelberg, op wiens werk het halve album gebaseerd is. Die erfenis is bij Hoogland in goede handen. En The Ambush Party is misschien wel nóg vormvaster dan Mengelbergs eigen Instant Composers Pool. Nóg beter ingespeeld, nóg meer een eenheid.

Met 'Weer Een Dag Voorbij' heeft The Ambush Party de lat hoog gelegd voor wat uiteindelijk het album van het jaar moet worden.

Labels: cd, Harald Austbo, Natalio Sued, Oscar Jan Hoogland, The Ambush Party

(Eddy Determeyer, 4.5.25) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Album van de maand:
Dave Douglas
- Transcend
Klik hier voor meer informatie

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.