Draai om je oren - Jazz & meer

		Draai om je oren Jazz en meer - Weblog

Festival
North Sea Jazz 2023 Dag 2
Tom Jones, Gard Nilssen's Supersonic Orchestra, Abdullah Ibrahim Trio, Lucas Santana 5tet, Eve Risser Red Desert Orchestra, zaterdag 8 juli 2023, Ahoy, Rotterdam

North Sea Jazz is niet alleen het perfecte festival om iconische musici aan het werk te horen, op zaterdag waren dat Abdullah Ibrahim en Tom Jones, maar ook om bijzondere projecten mee te maken die voor de meeste reguliere podia, door het ontbreken van subsidies en sponsors, al lang buiten bereik zijn gekomen. Dat gold voor het optreden van Maria Schneider op vrijdag, maar ook voor dat van Eve Risser Red Desert Orchestra en Gard Nilssen's Supersonic Orchestra gisteren.

Eve Risser kreeg tijdens North Sea Jazz de Paul Acket Award uitgereikt. De jury vond dat deze Franse pianiste, componiste en bandleider wel wat meer aandacht mocht hebben. Daar ben ik het volstrekt mee eens, al enige jaren staat zij bij mij hoog in de rangorde. In 2018 besteedde ik reeds aandacht aan 'To Pianos', het album dat ze maakte met haar collega Kaja Draksler, die overigens in datzelfde jaar reeds die prijs kreeg. En hoe goed ik Drakslers octet ook vindt, dit Red Desert Orchestra is toch nog van een heel andere categorie. Allereerst valt in de bezetting die grote hoeveelheid slagwerk op, met naast drums de dames Hié op de belafon - een soort van xylofoon met kalebassen - en Oumarou Bambara op een diversiteit aan Afrikaanse trommels. Het behoeft geen betoog dat deze drie Afrikaanse musici ook de klank van de muziek voor een belangrijk deel bepalen. Dat andere deel is experimentele jazz, met name vertegenwoordigd door de vijf blazers, Rissers geprepareerde piano en elektronica. En dus speelt het ritme binnen deze muziek een overheersende rol. Onlangs betoogde ik al dat het minimalisme allesbehalve een westerse uitvinding is, maar ook het optreden van deze supergroep en het eind vorig jaar bij Clean Feed verschenen 'Eurythimia' zijn daar het ultieme bewijs van. 'So' en 'Sa' kunnen gelden als mooie voorbeelden, bezwerende muziek met een bijna ritueel karakter.

Die verslavende ritmiek ontbreekt bij die andere supergroep, die van drummer Gard Nilssen. Met drie drummers-percussionisten, drie bassisten en elf blazers nog een maatje groter. De band ontstond in 2019 toen Nilssen van Molde Jazz carte blanche kreeg en deze langgekoesterde droom in vervulling liet gaan. De opnames van dat concert zijn terug te vinden op het vorig jaar bij ODIN verschenen monumentale album 'If You Listen Carefully The Music Is Yours'. Nu dus op North Sea Jazz, een unicum. En dus de gelegenheid om nieuw materiaal te spelen en opnamen te maken, zo vaak krijg je die kans immers niet. Met zo'n bezetting kun je ongelofelijk veel kabaal maken en dat doen de dames en heren dan ook met grote regelmaat, sterker nog: daar beginnen ze mee. En er zijn prachtige melodieuze momenten, met strakke blazerslijnen en sterke ritmes. Zo nu en dan is er ruimte voor contemplatie, met spannende solo's, melodie voor abstractie verruilend. Maar lang duurt dat nooit, eerder vroeg dan laat gooit iemand wel weer een lont in het kruitvat.

Nilssen zelf zegt beïnvloed te zijn door de pianist Abdullah Ibrahim die net voor Nilssen een van de meest ingetogen concerten van dit festival had verzorgd. Hoe groot de verschillen ook moge zijn, Nilssens opmerking snijdt zeker houdt, want op het niveau van ritmiek valt er bij Ibrahim immers altijd wat te halen. Nu ik hem gisteren weer eens zo hoorde, met die muziek die mij inmiddels overbekend is, viel me weer eens op hoe weinig noten deze man soms gebruikt om een ritme te bouwen. Hij laat meer weg dan hij speelt. Enige maanden geleden hoorde ik hem nog solo in De Singel, nu treedt hij aan met fluitist Cleave Guyton en cellist/bassist Noah Jackson. Een trio dus, al is het bijzondere dat we ze vrijwel niet als trio horen spelen. Vrijwel het gehele concert speelt Ibrahim solo en horen we Guyton en Jackson als duo, waarbij heel sporadisch Ibrahim er een paar noten tussendoor gooit. Maar wat een concert, zeker ook door Guyton, een werkelijk fenomenale fluitist, en Jackson.

Nederlandse musici, zeker beginnende, schieten er door dat overaanbod bij mij meestal bij in. Deze zaterdag maakte ik even een uitzondering voor saxofonist Lucas Santana. Ik besteedde begin vorig jaar aandacht aan hem omdat hij 'On The Records' had gewonnen, het project voor jazzmusici van Stichting Keep an Eye, wat tot het bij Zennez Records verschenen 'Ambivalence' leidde. Zijn tweede album, na het alleen als lp verkrijgbare 'Reflections'. Hij gaf een prachtig optreden, maar wat me vooral trof was hoe enthousiast Santana was over het feit dat hij hier stond, op dit prestigieuze festival. En ja, dat begrijp ik volkomen. Dus dat is ook de waarde van dit festival: gevraagd worden is een bevestiging van waar je staat en wat je tot nu toe hebt gepresteerd. En dan helpt het dat je muziek maakt in de traditie van de hardbop en daar ook nog wat aan weet toe te voegen. Want de echte vrije improvisatie is voor dit festival nog altijd een taboe.

En dan hebben we nog Sir Thomas John Woodward OBE, beter bekend als Tom Jones. In 1964 maakte hij zijn eerste opnamen en in Ahoy liet hij horen dat je op drieëntachtigjarige leeftijd nog volop mee kan doen. Wat heet, de man lijkt alleen nog maar beter te worden. De laatste jaren valt hij wat mij betreft allereerst op door zijn repertoirekeuze, nogal eens bestaande uit klassiekers uit het blues- en gospelrepertoire. Over zoiets als culturele toe-eigening lijkt hij zich niet druk te maken. Kan dat nog in deze tijd van wokeness? Ik heb er geen problemen mee, zo lang het met het respect dat Jones toont gepaard gaat. 'Soul Of A Man', dat hij vastlegde op het uit 2012 stammende 'Spirit In The Room', klonk gisteren niet, maar geldt voor mij als mooi voorbeeld. Een stuk waarin Blind Willie Johnson een vraag stelt die ook Jones voor zichzelf stelt en wat is daar mis mee. Het sluit aan bij de anekdote die hij met veel humor en zelfrelativering vertelt aan het einde van het concert. Elvis Presley die hem in Las Vegas meenam naar een concert van Chuck Berry - ja, dat heb je als je 83 bent - en daar tegen Jones zei: "Daar staat de echte King of Rock & Roll'. Inmiddels weten we dat en dat is rechtvaardigheid. Want laten we wel wezen, waar was Jones geweest zonder zwarte musici? Hij beseft dat. Vandaar ook die ode aan die andere grote, Prince. 'Kiss' klonk dan ook bijzonder overtuigend. Overtuigender dan de nummers waar Jones ooit beroemd mee werd als 'Pussycat', dat nu echt niet meer kan, en 'Delilah', dat louter overeind bleef door het nieuwe arrangement. Nee, dan 'Tower Of Song', van datzelfde ‘Spirit In The Room', een van de hoogtepunten van dit bijzondere concert.

Foto's: Louis Obbens & NN North Sea Jazz Festival. Klik hier voor zijn fotoverslag van de tweede dag van North Sea Jazz 2023.

Labels: Abdullah Ibrahim, Eve Risser, festival, Gard Nilssen, Lucas Santana, North Sea Jazz 2023, Tom Jones

(Ben Taffijn, 19.7.23) - [print] - [naar boven]

Concert
Achtentachtig en nog springlevend
Abdullah Ibrahim, vrijdag 10 februari 2023, De Singel, Antwerpen

Achtentachtig is hij inmiddels, Adolph Johannes Brand, beter bekend als Abdullah Ibrahim, de naam die hij in 1968 aannam toen hij zich bekeerde tot de islam. Een paar jaar eerder was hij doorgebroken, met dank aan Duke Ellington die hem introduceerde bij het platenlabel Reprise. Hij woonde toen in Europa, in ballingschap voor het onmenselijke regime in zijn geboorteland Zuid-Afrika. Een afkomst die altijd een bijzondere rol zou blijven spelen in zijn jazzmuziek. Vrijdag 10 februari stond hij in de net niet uitverkochte grote blauwe zaal van De Singel, Antwerpen.

Jaren ben ik al fan van deze man, niet eerder zag ik hem optreden. Dan laat je zo'n kans natuurlijk niet voorbijgaan. Vooral niet omdat hij waarschijnlijk niet lang meer onder ons zal zijn. Overigens belette leeftijd hem niet om een prachtig concert te verzorgen. Weliswaar had hij hulp nodig om op het podium de afstand naar zijn piano af te leggen, maar daar eenmaal achter zittend vielen die achtentachtig jaren weg. Wat ik vooral zo boeiend aan Ibrahims spel vind is die integratie van Zuid-Afrikaanse muziek in de jazz. Zo koesterde ik het uit begin jaren 70 stammende 'The Pilgrim', dat hij maakte met bassist Johnny Dyani.

Die Zuid-Afrikaanse wortels hoorden we ook zeker terug in dit soloconcert, al was het minder expliciet. Iets dat overigens ook geldt voor het uit 2021 stammende 'Solotude', dat als aanrader geldt voor wie het navolgende wil kunnen plaatsen. Hij zat nog niet koud achter zijn instrument of de eerste akkoorden klonken al. Een aantal patronen volgden, opvallend genoeg van elkaar gescheiden door verhoudingsgewijs lange momenten van stilte. Iets dat er een opvallend effect aan gaf; als luisteraar krijg je immers de tijd om de muziek op je te laten inwerken. In die eerste fase overheerste ook de abstractie. Het bewoog naar een melodie, zonder dat het ook echt gebeurde en het bewoog richting een ritme, zonder het te worden. Beide kwamen pas later.

Ibrahim is sterk beïnvloed door Duke Ellington en Thelonious Monk, zeker in zijn melodievorming. Maar wat die twee niet hadden is natuurlijk die Afrikaanse achtergrond. Het duurde in De Singel vrij lang voordat die expliciet werd en de fragmenten waren vrij kort. Maar ze waren wel heel kenmerkend voor zijn stijl: de ritmische patronen gespeeld met de linkerhand, sterk repetitief en voorzien van de meest aansprekende groove denkbaar. Daarin komen volksmuziek, gospel en blues op effectieve wijze samen. Een ander kenmerk van zijn muziek hoorden we vaker. En dat is het vermogen om met heel weinig noten, een paar akkoorden de sfeer neer te zetten, je als luisteraar te pakken en mee te trekken in het verhaal. En verhalen waren er genoeg. Korte verhalen, aaneengeregen tot een recital van een uur, waarna nog twee toegiften volgden, de eerste op piano, waarin het bovenstaande samenkwam, de tweede met een ontwapenende vocale bijdrage, zijn Afrikaanse wortels verklankend.