Zoals veel boeken openen met een citaat van een beroemde schrijver, begint dit filmportret van Tineke Postma met een uitspraak van Thelonious Monk: "Speel op je eigen manier, en je zal gehoord worden." Dat klinkt eenvoudig, maar het is allesbehalve vanzelfsprekend. Landschapsschilders in vorige eeuwen leverden vaak mooi maar anoniem en inwisselbaar werk, en veel instrumentalisten ontpoppen zich tot uitstekende ambachtslieden zonder een echt herkenbaar eigen geluid te vinden. Juist die persoonlijke stem, het punt waarop techniek overgaat in identiteit, blijkt voor velen de grootste uitdaging.

Het filmportret dat de Iraanse cineaste Elli Safari van Tineke Postma maakte, opent met een licht geïrriteerde Postma die in een hotelkamer in Amerika een nieuw riet uitprobeert. Ze moppert dat de droge lucht haar klank beïnvloedt, precies die klank waar ze zo naar zoekt. Alles in deze film draait om dat eigen geluid.

De documentaire volgt Postma tijdens optredens in de Verenigde Staten en verbreedt zich naar repetities, interviews, optredens en studio-opnames, waarin niet alleen de saxofoniste maar ook de componiste zichtbaar wordt. De opnames en uiteindelijke montage beslaan een periode van bijna tien jaar.

Het beeld dat Safari schetst fascineert vanaf het eerste moment. Dat komt in de eerste plaats doordat Safari zelf een 'fan' is van haar onderwerp. Voor de cineaste, gevlucht uit Iran, voelde jazz als een explosie van vrijheid en levensvreugde. In Den Haag maakte ze de eerste glorietijd van het North Sea Jazz Festival mee en werd ze onmiddellijk gegrepen door de improvisatie, de muziek, en alles eromheen. Maar in die jaren werd het jazzveld nog sterk gedomineerd door mannen. Net zoals enkele beroemde Amerikaanse musici in de film opmerken, was het dan ook een verrassing om te horen dat dit krachtige, virtuoze spel werd voortgebracht door een tengere vrouw. Vanuit haar liefde voor improvisatie, en vanwege de opluchting eindelijk een vrouw in dit muzikale firmament te ontdekken, begint Safari haar filmische zoektocht in de voetsporen van Postma.

Postma heeft een deel van haar succes te danken aan gunstige toevallen, maar altijd pas nadat ze zichzelf in situaties bracht waarin die kansen zich überhaupt konden voordoen. Ze stond op het juiste moment op de juiste plek, omdat ze er bewust naartoe was bewogen. Vanaf het einde van de lagere school koos ze voor de saxofoon, geïnspireerd door de jazzplaten van haar vader. Vanaf dat moment ook hield ze onverstoorbaar vast aan haar missie: het instrument zo leren beheersen dat het haar eigen stem zou worden.

Een belangrijke 'goede fee' op Postma's pad was Terri Lyne Carrington, die haar talent onmiddellijk herkende. Ook haar leraar Greg Osby spoorde haar aan om dat unieke, persoonlijke geluid te vinden. Met beiden speelt Postma nog regelmatig in ensembles. Al vroeg in de documentaire zien we Postma op het podium in de Verenigde Staten, omringd door haar helden en mentoren. Ze ontmoet Wayne Shorter, leert van hem en speelt met hem. Het zijn momenten die haar ontwikkeling zichtbaar versnellen.

Safari schildert een portret van vrouw tot vrouw. Een uitspraak van Terri Lyne Carrington in de film vat dat prachtig samen: voor het Red Sea Jazz Festival stelde Carrington haar ideale kwartet samen en realiseerde zich pas achteraf dat alle musici die ze had gekozen vrouwen waren. Geri Allen op piano, Carrington zelf op drums, Esperanza Spalding op contrabas en Postma op saxofoon.

Inmiddels is er een ware doorbraak van vrouwelijke instrumentalisten. Waar in de avant-garde jazz lange tijd nauwelijks vrouwen actief waren, zie je nu zowel in New York als in Amsterdam dat het vrouw-zijn wordt overstemd door het talent en de muziek zelf.

De titel 'In Her Own Way' raakt meteen de kern van dit portret. Postma werkte vanaf het begin doelgericht, zonder afleiding of franje. Als het gaat om muziek, om het vinden van een eigen geluid, om het ontwikkelen van een muzikale persoonlijkheid, is alles daarbuiten bijzaak.

De documentaire toont het pad, de ontwikkeling en de serendipiteit van ontmoetingen die betekenis krijgen wanneer je zelf aanwezig bent op die plekken waar kansen kunnen ontstaan. De mentoren die Postma onderweg tegenkomt, worden volledig ter harte genomen en ondersteunen een introspectie die toch vooral op eigen kracht wordt gevoerd. Volharding en extase wisselen elkaar af, precies de dynamiek die het leven van een geslaagd jazzmusicus kenmerkt.

Samen met haar man en muzikale partner, pianist en componist Marc van Roon, krijgt ze een zoon. Een kunstenaarskoppel dat ieder afzonderlijk op topniveau werkt en tegelijkertijd samen professioneel optrekt groeit uit tot een gezin. Ook dat aspect van Postma's leven geeft de documentaire extra diepte.

Deze film is op zondag 1 november te zien in Filmhuis Oosterbeek tijdens het jaarlijkse Jazz Film Festival. Klik hier voor meer informatie.

Tekst: Monica Rijpma | Foto: Cees van de Ven | Still uit de film 'Tineke Postma, In Her Own Way'

Labels: documentaire, Elli Safari, film, Marc van Roon, Terri Lyne Carrington, Tineke Postma

(Monica Rijpma, 21.9.26) - [print] - [naar boven]

Trompettiste Milena Casado was een 'nieuwkomer' op North Sea Jazz 2025, en viel meteen op tijdens de uitvoering van 'We Insist 2025!' van Terri Lyne Carrington (TLC) en Christie Dashiell.

Ze toerde onlangs in Europa om aandacht te vestigen op haar kwintet en de release van haar eerste album 'Reflection Of Another Self'. TLC was co-producer van het album en wordt door Casado genoemd als een van de belangrijke mentors. Dat begon tijdens haar studie aan Berklee. De andere co-producer is multi-instrumentalist Morgan Guerin, die tijdens de tour naast haar staat op het podium met zijn Electronic Wind Instrument (EWI), samen met drummer Jongkuk Kim, Lex Korten op piano en toetsen en de tengere Kanoa Mendenhall op contrabas.

Het concert in Paradox Tilburg is op een woensdagavond en dat verklaart misschien waarom de zaal niet afgeladen vol is. Casado wordt gezien als een rijzende ster en ze levert met haar album een persoonlijk en intiem inkijkje in haar belevingswereld. Het concert begint zoals de cd met een korte soundbite, 'This Is My Hair', direct gevolgd door 'O.C.T (Ode To Crazy Times)'.

Meteen blijkt dat die intiem persoonlijke aanpak deel is van de andere zelf die de muzikant Casado met haar publiek wil delen. De soundclip heeft overheersende synthesizerklanken waaronder of -over haar stem spreekt over gevoelens betreffende haar grote donkere krullenbos. Zoals zovelen had ze liever juist het tegenovergestelde gehad, sluik haar. Direct daarna zetten piano en stevige drums in en zetten de blazers de onrust door in geluidsslierten, die worden afgezet tegen word-art.

De muziek wordt gekenmerkt door met elkaar verweven akoestische en elektronische soundscapes en thema's, afgezet door stemmen die al dan niet zingen. Casado bespeelt trompet, elektronica en spreekt of zingt. Guerin is het tweelingbroertje die aanvult, uitbreidt, commentaar geeft en dan zijn eigen pad doorzet met de EWI die vaag herinnert aan George Duke uit de jaren 90, helemaal op de momenten wanneer Casado lijnen dubbelt met haar stem.

Alle nummers van de cd komen aan bod en tussendoor gaat Casado het gesprek aan met het publiek. Dit is een van de grote voordelen van live ten opzichte van het album. Het publiek wordt binnengehaald in de gedachtewereld van de jonge Spaans Amerikaanse baanbreker. Thema’s zoals introspectie, de invloed van boeken en lezen ('Lidia Y Los Libros') fouten maken en herhalen ('Circles'), liefde, volharding en moed worden elk omgezet in woorden, geluiden, elektronica, improvisaties, harmonie of juist dissonantie. Een voor een komen de andere 'jonge honden' op het podium in beeld. De gemiddelde leeftijd op het podium ligt, schat ik, rond de 25.

Mendenhall laat zien hoeveel power en zeggingskracht in haar schuilgaat, zowel in een lyrische gestreken bassolo als in een uptempo bop-passage. Daarnaast is ze als een groovende wandelaar steeds aanwezig. Korten geeft samen met de EWI en het digitale workstation van Casado klank aan het elektronische deel, met een hand steeds op het toetsenbord van de piano.

Aanvankelijk duurde het een paar nummers voor het geheel goed op gang kwam, maar drummer Jongkuk Kim leek van meet af aan in zijn groove. Zijn spel is subtiel en krachtig tegelijk, met soms iets te veel volume, waardoor de drums overheerste.

Milena Casado zet met haar composities en spel een fascinerende musicus neer: momenten van Miles met gedempte trompet, momenten van jaren 80-fusion, helderheid maar mysterie, het samenspel tussen EWI, trompet, stem, toetsen... zij is de spil van deze galaxy. Concluderend is het lastig om te besluiten wat beter is: dit kwintet live meemaken of het album kopen. Waarom niet allebei?

Klik hier voor een fotoverslag van dit concert door Louis Obbens.

Tekst: Monica Rijpma | Foto's: Louis Obbens

Labels: concert, Kanoa Mendenhall, Lex Korten, Milena Casado, Morgan Guerin, Terri Lyne Carrington

(Monica Rijpma, 2.2.26) - [print] - [naar boven]

Lees verder in het archief...

Menupagina's:

Brad Mehldau
Winnaar Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026
Klik hier voor een interview in de
Volkskrant | Foto: Louis Obbens

Nieuws, tips, suggesties, adverteren, meewerken?
Mail de redactie.